Stosunek prawny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Stosunek prawny – regulowany normami prawnymi stosunek społeczny tetyczny (zależność społeczna) między co najmniej dwoma podmiotami prawa.

Pojęcie stosunku prawnego[edytuj | edytuj kod]

Jest wykorzystywane w naukach prawnych dla opisania zależności między podmiotami prawa. Jest to inne spojrzenie niż właściwe dla analizy |normy prawnej jako znaczenie przepisu prawnego. W tym ostatnim przypadku posługuje się ujęciem w pewnym sensie statycznym: na podstawie reguł wykładni W1i W2 z obowiązujących przepisów P1 i P2 można wyprowadzić normę N. Natomiast dzięki koncepcji stosunku prawnego bierze się pod uwagę dynamikę relacji między ludźmi wynikającego z tego, że prawne obowiązki i uprawnienia uczestników zmieniają się wraz z ich zastosowaniami.

Na przykład zawarcie umowy sprzedaży powoduje powstanie więzi prawnej między stronami, wydanie towaru kupującemu pociąga za sobą obowiązek zapłaty ceny stwierdzonej fakturą. Gdyby zaś cena nie została zapłacona, sprzedawcy będą przysługiwać odsetki za zwłokę itd.

Powstanie stosunku prawnego[edytuj | edytuj kod]

Na tle innych stosunków społecznych stosunki prawne wyróżniają się tym, że ich powstawanie, elementy składowe, zmiana i ustanie jest związane z treścią normy prawa pozytywnego. Stosunki prawne powstają w wyniku zaistnienia wydarzeń zwanych faktami prawnymi.

Podziały stosunków prawnych[edytuj | edytuj kod]

  • według przedmiotu regulacji (gałąź prawa):
  • według trwałości bądź celu:
    • stosunek prawny materialny (materialnoprawny) – (wynika z prawa materialnego, np. co do zasady kodeks cywilny),
    • stosunek procesowy (formalny, formalnoprawny) – podczas trwania postępowania rozstrzygającego o kształcie (istnieniu, nieistnieniu, zmianie) stosunku materialnoprawnego (wynika z prawa procesowego, np. co do zasady kodeks postępowania cywilnego);
  • według sposobu określenia strony:
    • stosunek jednostronnie zindywidualizowany – gdy znana jest jedna strona stosunku,
    • stosunek dwustronnie lub wielostronnie zindywidualizowany – gdy znane są dwie lub więcej stron stosunku,
    • obustronnie niezindywidualizowany – gdy nie są znane dwie strony stosunku;
  • według powiązań między uprawnieniem jednej strony a obowiązkiem drugiej:
    • prosty – tylko jedna strona jest zobowiązana, a druga tylko uprawniona,
    • złożony – strony pozostają zarówno zobowiązane jak i uprawnione;
  • ze względu na podmiotowy zakres obowiązywania (nie należy mylić tego podziału z podziałem umów cywilnoprawnych na abstrakcyjne i kauzalne):
    • abstrakcyjny (generalny – dotyczący wszystkich),
    • konkretny (nakreślony przez przepisy prawne);
  • stosunek zobowiązaniowy – istnieje gdy normy prawne nakazują wykonać określonemu podmiotowi odpowiednie świadczenie na rzecz innego podmiotu;
  • stosunek kompetencyjny – istniejący w przypadku gdy jeden podmiot podlega innemu podmiotowi (np. ze względu na wydaną przez podmiot decyzję).

Elementy stosunku prawnego[edytuj | edytuj kod]

Po pierwsze podmioty stosunku prawnego, czyli osoby, które w nim występują jako uprawnione lub zobowiązane do określonego zachowania się względem innych osób, będącymi uczestnikami tego samego stosunku prawnego:

Po drugie przedmiot stosunku prawnego – dobro (materialne albo niematerialne) lub zachowanie będące celem stosunku prawnego.

Po trzecie treść stosunku prawnego: uprawnienia i obowiązki.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tatiana Chauvin, Tomasz Stawecki, Piotr Winczorek, Wstęp do prawoznawstwa wyd.4 Wydawnictwo C.H. Beck