Straż Ochrony Kolei

Straż Ochrony Kolei
Logo Straży Ochrony Kolei (SOK)
Data ustanowienia	15 kwietnia 1934
Komendant Główny	dr inż. Józef Hałyk
Adres	ul. Chmielna 73a, 00-801 Warszawa

Straż Ochrony Kolei (SOK) – umundurowana i uzbrojona formacja działająca na podstawie ustawy o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2003 r. Nr 86, poz. 789).

Legitymacja służbowa funkcjonariuszy SOK

Odznaka służbowa funkcjonariuszy SOK

Do zadań Straży Ochrony Kolei należy:

• kontrola przestrzegania przepisów porządkowych na obszarze kolejowym, w pociągach i innych pojazdach kolejowych;
• ochrona życia i zdrowia ludzi oraz mienia na obszarze kolejowym, w pociągach i innych pojazdach kolejowych;

Straż Ochrony Kolei współdziała z Policją, Strażą Graniczną, Żandarmerią Wojskową, organami kontroli skarbowej i Inspekcją Transportu Drogowego.

Funkcjonariuszem Straży Ochrony Kolei może być osoba, która:

• posiada obywatelstwo polskie,
• posiada pełną zdolność do czynności prawnych,
• posiada co najmniej wykształcenie średnie,
• cieszy się nienaganną opinią,
• posiada zdolność fizyczną i psychiczną do służby w formacjach uzbrojonych,
• nie była karana za przestępstwa umyślne.

Jednostki Straży Ochrony Kolei

Komenda Główna Straży Ochrony Kolei w Warszawie, której podlegają:

• komendy regionalne w: Gdańsku, Katowicach, Tarnowskich Górach, Częstochowie, Kielcach, Łodzi, Siedlcach, Przemyślu, Bydgoszczy, Opolu, Zielonej Górze, Iławie, Krakowie, Lublinie, Poznaniu, Szczecinie, Warszawie i Wrocławiu
• Ośrodek Szkolenia Zawodowego Straży Ochrony Kolei oraz Hodowli i Tresury Psów Służbowych w Zbąszyniu z filiami w Przemyślu i Iławie oraz Siedlcach.

Odrębną jednostkę SOK posiada też spółka PKP Szybka Kolej Miejska (PKP SKM) – kolej aglomeracji trójmiejskiej

Środki przymusu bezpośredniego

Funkcjonariusze Straży Ochrony Kolei używają następujących środków przymusu bezpośredniego:

• Siła fizyczna
• Pałka służbowa - gumowa, typu Tonfa, typu EMS
• Kajdanki
• Ręczny Miotacz Gazu (RMG)
• Pies służbowy
• Broń służbowa - Pistolety Walther P99, P64 "Czak", Glauberyt PM-98

Historia Straży Ochrony Kolei

18 listopada 1918, na wniosek Warszawskiej Dyrekcji Kolejowej, Ministerstwo Kolei Żelaznych powołało do życia Straż Kolejową, na czele której stanął Emil Rauer, prezes I Okręgu „Sokoła” Ziemi Warszawskiej. Formację przeznaczono do zabezpieczenia majątku, utrzymania bezpieczeństwa publicznego, ładu i porządku, ochrony podróżnych i ich mienia.

Z dniem 28 kwietnia 1919 Straż Kolejową podporządkował sobie na czas wojny w porozumieniu z Ministrem Kolei Żelaznych, Minister Spraw Wojskowych. Od tej chwili straż stała się częścią Wojska Polskiego. Dotychczasowe zadania straży uzupełnione zostały o ochronę transportów wojskowych i zabezpieczenie obiektów kolejowych mających znaczenie wojskowe. Później zmienia została nazwa formacji na Wojskowa Straż Kolejowa.

Po niespełna roku 1 lutego 1920 rozwiązano tę formację, a całość spraw przekazano Policji Państwowej. Sytuacja taka trwała 14 lat, a w tym samym czasie na terenie kolejowym nastąpił znaczny wzrost przestępczości. Aby temu zaradzić mocą ustawy z 15 kwietnia 1934 o ochronie porządku na kolejach użytku publicznego, przystąpiono do organizacji Straży Ochrony Kolei.

Dnia 25 lipca 1939 ukazuje się zarządzenie Ministra komunikacji o przekształceniu SOK w Straż Kolejową. Z uwagi na wybuch II wojny światowej nie wchodzi ono w życie. 22 lipca 1944 Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego powołał Ministerstwo Komunikacji, Poczt i Telegrafów, w którego skład weszły również koleje państwowe. Te na bazie przedwojennego zarządzenia tworzą Straż Kolejową.

W 1955 następuje kolejna reorganizacja formacji. Rozwiązano Służbę Ochrony Kolei. A jej miejsce, na 5 lat, zajęła Straż Kolejowa, która zajmowała się tylko ochroną mienia kolejowego i kolei powierzonego. Utworzona w tym samym roku Kolejowa Milicja Obywatelska przejęła inne zadania dawnej Służby Ochrony Kolei.

W 1960, na podstawie Ustawy o kolejach powołano ponownie do życia Służbę Ochrony Kolei. W 1982 powołano oddziały operacyjne SOK. Oddziały te funkcjonowały do 1992.

Kolejna reorganizacja SOK nastąpiła w 1997 z mocy ustawy o transporcie kolejowym. Formacji przywrócono nazwę Straż Ochrony Kolei, zmieniono umundurowanie, wzorując je na wojskowym, wyodrębniono organizacyjnie Komendę Główną SOK i w jej ramach oddziały okręgowe i rejonowe.

W październiku 2001 w ramach dokonywanych w PKP przekształceń Straż Ochrony Kolei włączono w struktury spółki PKP Polskie Linie Kolejowe S.A., zachowując jednak samodzielność organizacyjną służby.

W 2009 formacja ta liczyła 3.140 funkcjonariuszy oraz 190 pracowników administracji.

Obecnie w Sejmie dyskutowane są dwie propozycje przekształcenia tej formacji - według propozycji rządowej SOK zostałby zlikwidowany, a jego zadania w zakresie ochrony podróżnych przejęłyby wyspecjalizowane jednostki Policji (tzw. policja kolejowa) w sile 1 tys. funkcjonariuszy. Z kolei projekt poselski przewiduje powołanie w miejsce SOK Straży Kolejowej, podległej ministrowi spraw wewnętrznych i administracji i posiadającej uprawnienia zbliżone do policji.

Stopnie używane w Straży Ochrony Kolei

Stopnie zostały wprowadzone rozporządzeniem Ministra Transportu z 19 września 2006.

Nazwa stopnia	Oznaczenie
strażnik
starszy strażnik
przodownik
starszy przodownik
dowódca grupy operacyjno-interwencyjnej SOK
dyżurny zmiany SOK
komendant zmiany SOK
Komendant Posterunku SOK
zastępca komendanta jednostki wykonawczej SOK inspektor SOK
starszy dyspozytor w komendzie głównej SOK naczelnik działu w komendzie SOK naczelnik działu w komendzie regionalnej SOK starszy inspektor w komendzie głównej SOK komendant jednostki wykonawczej SOK
komendant ośrodka szkolenia zawodowego oraz hodowli i tresury psów służbowych SOK zastępca komendanta SOK zastępca komendanta Komendy Regionalnej SOK
komendant Komendy Regionalnej SOK komendant SOK naczelnik wydziału Komendy Głównej SOK
z-ca komendanta głównego SOK
komendant główny SOK

Jednostką wykonawczą w SOK był Rejon, zlikwidowany podczas reorganizacji przeprowadzonej w PKP PLK S.A. w 2010, która objęła również Straż Ochrony Kolei. W wyniku reorganizacji zlikwidowano stanowiska komendanta jednostki wykonawczej (Rejonu) oraz zastępcy komendanta jednostki wykonawczej (zastępcy Komendanta Rejonu). Natomiast wprowadzono stanowisko zastępcy komendanta Posterunku, dla którego nie przewidziano odpowiedniej dystynkcji.

Bibliografia

• Mazur, Kazimierz: Straż Ochrony Kolei Wczoraj i Dziś 1918-2008, Komenda Główna Straży Kolei Warszawa 2008, 63 s.

Linki zewnętrzne

• Komenda Główna Straży Ochrony Kolei
• Straż Ochrony Kolei