Strachocina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Strachocina
Panorama wsi
Panorama wsi
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat sanocki
Gmina Sanok
Wysokość 321 m n.p.m.
Liczba ludności (2010-12-31) 1157[1]
Strefa numeracyjna (+48) 13
Kod pocztowy 38-507
Tablice rejestracyjne RSA
SIMC 0359675
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Strachocina
Strachocina
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Strachocina
Strachocina
Ziemia 49°36′36″N 22°04′47″E/49,610000 22,079722Na mapach: 49°36′36″N 22°04′47″E/49,610000 22,079722
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Park dworski funkcjonujący obecnie jako Bobolówka
Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej oraz pomnik św. Andrzeja Boboli

Strachocinawieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Sanok, nad Potokiem Różowym. Miejscowość leży na terenach, które noszą historyczną nazwę Ziemia sanocka. Zajmuje obszar blisko 1200 ha, jest w niej 300 domów.

W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie krośnieńskim.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Strachocina – wieś królewska, później zastawna, lokowana na prawie niemieckim w 1369 jako Szwanczyce' (Święcice ?) nad potokiem Różowym (Russzava 1369, Russava 1390). Akt fundacyjny, wydany przez Kazimierza Wielkiego na rzecz braci Piotra z Kunowej i Grzegorza z Kunowej pochodzi z 10 maja 1369. Według aktu lokacyjnego wieś objęła 50 łanów ziemi.

16 grudnia 1390 Fryderyk Myssnar (Meisnansis) i Pakosz z Pakoszówki uposażyli kościół pw. św. Katarzyny na granicy wsi i założyli parafię za pozwoleniem Władysława Jagiełły. Po Jaćmirskich[2] kolejnymi dzierżawcami sołectwa Strachocina byli szlachcice; Cloch Cornicz, Piotr Smolicki, Kmitowie, Bobrowscy, Wzdowscy. Piotr Smolicki, ze Smolic – starosta i następnie kasztelan sanocki (1436-1442), w 1434 kupił od Kornicza Strachocinę za 200 grzywien. W 1508 należała ona do Macieja Wzdowskiego. 12 lipca 1520 król zezwolił podkomorzemu wojskowemu Adamowi Wzdowskiemu sprzedać wieś królewską Strachocinę, Janowi Boboli de Pyasky z Tywoni k. Jarosławia za zasługi dla króla Olbrachta. W tym dniu Jan Bobola otrzymał w Toruniu dokument królewski zezwalający na wykup wsi królewskiej Strachociny. Jego zamieszkanie w Strachocinie potwierdzają: spory z ks. Stanisławem – proboszczem Strachociny, pozew sądowy z 1526 i spory graniczne z dziedzicem Górek z 1529 Maciejem z Birczy.

11 sierpnia 1530 król polecił kasztelanowi Klemensowi z Kamieńca, podkomorzemu – Mikołajowi Balowi, wojskiemuAdamowi Wzdowskiemu, chorążemu – Feliksowi z Zarszyna i podsędkowi sanockiemu Janowi Pakoszowskiemu, przeprowadzić rozgraniczenie królewskich dóbr, dzierżawionych przez Jana Bobolę; Strachociny od wsi Górki i Szczyrzyczkowa, należących do Macieja z Birczy. Dopiero 28 grudnia 1530 wydano Janowi Boboli nakaz uczestniczenia w czynnościach komisji.

Jan Bobola (1464-1533) miał synów: Hieronima, Jarosława, Stanisława, Krzysztofa- ożenionego z Elżbietą z Wielopolskich h. Starykoń (1520 -1615), i Zbigniewa, oraz trzy córki. Krzysztfowi dostała się Strachocina. Krzysztof miał trzech synów z małżeństwa z Elżbietą Wielopolską; Andrzeja (podkomorzego), Jana i Mikołaja. Najmłodszy z braci, Mikołaj – dziedzic; m.in. Strachociny, miał synów, Andrzeja (według ks. Poplatka Andrzeja Boboli – (przyszłego świętego Męczennika) i Wojciecha i Krzysztofa (?). Kolejnym dziedzicem Strachociny, został Krzysztof Bobola, (pojawiający się w aktach w l. 1604-1641), ojciec Urszuli i Jakuba (zm. 1660), ożenionego z Tulikowską i Andrzeja (według ks. Józefa Niżnika Andrzeja Boboli – (przyszłego świętego Męczennika). Urszula wyszła za mąż za Jędrzeja Zborowskiego – przedstawiciela możnego rodu magnackiego. Po bezdzietnym małżeństwie Jana Boboli, którego ojcem był Jan, Strachocina przeszła na własność Andrzeja Boboli figurującego w dokumentach w latach (1652-1658) i jego żony Marcjanny Trembeckiej z Łapszowa(własność jej od 1668), a w 1676 – na ich syna Zygmunta Bobolę, ostatniego z Bobolów, dziedzica Strachociny, który zginął walcząc w wyprawie wiedeńskiej w 1683. Po nim dzierżawcami Strachociny byli Giebułtowscy.

W XVI i XVII wieku dzierżawcami królewskiej wsi byli Bobolowie, jednak w XVII i XVIII wieku wieś arendowała większa liczba dzierżawców. Na obszarze zajmowanym przez nią pierwotnie były zapewne cztery osady, niwy: Szwanczyce, Meszewa, Strachocina i Strachocina Wola.

W roku 1880 wieś liczyła 839 mieszkańców (150 domów), 813 rzymskich-katolików oraz 23 wyz. mojżeszowego. Przed II wojną światową do parafii należały wsie Jurowce, Kostarowce, Pakoszówka, Pisarowce, Lalin, Falejówka, Srogów Dolny i Srogów Górny.

W roku 1898 wieś liczyła 164 domy, i 892 mieszkańców (w tym 875 rzymskich katolików, językiem polskim posługiwało się 892 mieszkańców), powierzchnia wsi wynosiła 5,60 km². Obszar dworski wynosił 3,30 km² i zamieszkany był przez 25 osób, na terenie znajdował się dwór ziemiański. w roku 1900 wieś liczyła 1008 mieszkańców, całkowita pow. wsi wynosiła 560 ha oraz 178 domów, językiem polskim posługiwała się 989 osób[3].

W 1905 Zofia i Kazimierz Dydyńscy posiadali we wsi obszar 330,7 ha[4].

W roku 1929 wieś liczyła 1023 mieszkańców, właścicielem większościowym była Kazimiera Dydyńska. We wsi funkcjonowała cegielnia, Kasa Stefczyka, Kółko Rolnicze, kopalnia ropy naftowej Towarzystwa Akcyjnego Galicja.

Od roku 1935 we wsi działa lokalne koło gospodyń wiejskich, której przewodniczącą jest obecnie Marta Piotrowska (2007). W lasach strachockich znajduje się kopalnia gazu ziemnego "Strachocina" – obecnie używana jako podziemny zbiornik o dużej pojemności na gaz sprowadzany z Rosji. Gospodarstwa rolne prowadzi we wsi obecnie 5 osób (2006). Większość mieszkańców zatrudniona jest w usługach oraz zakładach przemysłowych Sanoka oraz kopalni gazu "Strachocina". M.in. ze Strachociny Marian Daszyk Poseł RP, b. sołtys, współzałożyciel LPR na Podkarpaciu, kandydat na posła z list Samoobrony w przyśpieszonych wyborach z roku 2007.

Archeologia[edytuj | edytuj kod]

W drugim i trzecim tysiącleciu p.n.e. (późny neolit) Strachocinę zamieszkiwała ludność związana z kulturą ceramiki sznurowej, która zajmowała się głównie pasterstwem. Świadczyły o tym znalezione w Strachocinie, toporki „sznurowe”.

Droga przez Strachocinę była używana od czasów starożytnych, jako jedna z odnóg szlaku z wybrzeży Morza Czarnego nad Bałtyk. Świadczą o tym znalezione na terenie Strachociny monety rzymskie z III w. n.e., z czasów cesarza Gordianusa (panował w latach 238-244), a także toporek z epoki brązu znajdujący się w Muzeum Historycznym w Sanoku.

W Strachocinie, na pograniczu z terenem Pakoszówki odkryto ślady wczesnośredniowiecznego grodziska.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

W miejscu dworku Bobolów zwanym przez miejscowych "Bobolówką" obecnie znajduje się park ze starodrzewem. W latach 90. XX wieku wybudowano tu polową kaplicę gdzie odbywają się uroczystości ku czci Św. Andrzeja Boboli z udziałem licznych pielgrzymów.

Pochód dożynkowy w Strachocinie. Kobiety ubrane odświętnie w regionalne stroje. 7 września 2008

Nieopodal znajduje się neogotycki Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej (projekt wykonał Wilhelm Szomek z Sanoka) z parafią pod tym samym wezwaniem, obok niego pomnik Świętego Andrzeja, nowo wybudowany klasztor im. Św. Maksymiliana Kolbego i dom pielgrzyma. Kamień węgielny położył w roku 1899 ks. bp. Glazer. Kościół został poświęcony przez kanonika sanockiego ks. Stasickiego 25 listopada 1903. Kościół zbudowany jest w stylu neogotyckim.

Zlokalizowano go na skraju wsi, w miejscu pierwotnego kościoła ufundowanego w 1390 (albo istniejącego już a tylko uposażonego) przez Pakosza z Pakoszówki i Fryderyka Myssnara z Jaćmierza.

Kościół ten spłonął w latach 30. XV wieku. Spłonął również kolejny wybudowany na tym samym miejscu drewniany kościół. Został spalony w 1624 podczas najazdu Tatarów pod wodzą Kantymira. Razem z kościołem i plebanią spalono i ówczesnego proboszcza, Adama Majstrogę. Jedyną pamiątką tych dawnych czasów, obok wiekowych dębów jest obecnie gotycka chrzcielnica znajdująca się w kościele (i otoczona czcią za jej domniemany związek ze Świętym Andrzejem). W polu przy drodze kopiec z rzeźbą Chrystusa Króla, a u podnóża źródełko, które wypłynęło przy stawianiu figurki jako znak, jak głoszą wierni, dla konieczności przeprowadzenia intronizacji.

W lesie, na terenie kopalni gazu ziemnego znajduje się cmentarzyk ofiar epidemii cholery z lat 1837 i 1873 z pamiątkowym kamieniem i krzyżem.

Do 1939 we wsi znajdował się dwór którego właścicielem była Kazimiera Dydyńska (zm. 1947), a jej spadkobiercą był przybrany syn, Jerzy Pajączkowski-Dydyński (1894-2005)[5][6][7].

Strachocina posiada prywatne muzeum " Regionalna Izba Pamięci " mieszczące się w dawnym Domu Ludowym. Jego twórcą i kustoszem jest pan Stanisław Piotrowski.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Na najwyższym wzniesieniu wsi, zwanym Górami Kiszkowymi można oglądać krzyż z tablicą pamiątkową ku czci Stefana Piotrowskiego, przodka wszystkich strachockich Piotrowskich, uznawanego przez nich za potomka Najman-Bega, tatarskiego dowódcę z czasów Bitwy pod Grunwaldem[8].

Związani ze Strachociną[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. GUS. Bank Danych Lokalnych
  2. "W 1450 otrzymał (Fryderyk syn Frederyka Myssnara) od ojca, jako dział swój, Niebieszczany, Wielopole [...] Był on dziedzicem Jaćmierza, posady Jaćmierskiej i Bażanówki, posesor wsi królewskiej Strachocina. Z pierwszą żoną Jadwigą Pstroską, której zapisał w 1433 300 grzywien posagu i wiana. W 1430 zamienił wieś swą Skoliszyn na Niebieszczany, z sołtysem do czego dopłacił Pstrowskiemu 40 grzywien. Babył w 1436 w Chliple." [w:] Adam Boniecki. Herbarz polski: Wiadomości historyczno-genealogiczne o rodach szlacheckich. Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1985. str. 129
  3. Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder. Tom XII. Galizien. 10 grudnia 1900. Wien 1907
  4. Alojzy Zielecki, Życie gospodarcze, W epoce autonomii galicyjskiej, w: Sanok. Dzieje miasta, Praca zbiorowa pod redakcją Feliksa Kiryka, Kraków 1995. s. 405.
  5. http://www.strachocina.przemyska.pl/index.php?id=5&subpage=9
  6. http://www.strachocina.przemyska.pl/www_old/historia/wiek_xx.html
  7. http://www.strachocina.przemyska.pl/index.php?id=4&subpage=2
  8. Piotrowski W.: Piotrowscy ze Strachociny w Ziemi Sanockiej. Genealogia i zarys najdawniejszych dziejów rodu. Gdańsk 2005. wyd. pryw. w ograniczonej liczbie egzemplarzy.
  9. Wiadomości. strachocina.przemyska.pl. [dostęp 19 kwietnia 2014].
  10. Raport z uroczystości - Katyń... ocalić od zapomnienia. katyn-pamietam.pl. [dostęp 19 kwietnia 2014].
  11. Bartosz Błażewicz. Dęby katyńskie w Strachocinie. „Tygodnik Sanocki”, s. 5, Nr 46 (940) z 13 listopada 2009. 
  12. Dęby Pamięci o Katyniu. zsstrachocina.szkolnastrona.pl/. [dostęp 19 kwietnia 2014].
  13. 18 kwietnia 2011r. uczciliśmy 71 rocznicę „Zbrodni Katyńskiej". zsstrachocina.szkolnastrona.pl/. [dostęp 19 kwietnia 2014].
  14. Katyń - Pamiętamy!. zsstrachocina.szkolnastrona.pl/. [dostęp 19 kwietnia 2014].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • T. Adamiak: Strachocina. Zarys dziejów parafii. Strachocina 2001.
  • A. Fastnacht: Słownik historyczno-geograficzny Ziemi Sanockiej w średniowieczu. cz 3. (O-Z). Towarzystwo Naukowe Vistulana. Kraków 2002. str.: 152-154.
  • B. Gajewski: Strachocina. Zarys monograficzny. Sanok 2004.
  • Ks. Zbigniew Głowacki; Historyczne wskazania na miejsce urodzenia św. Andrzeja Boboli TYGODNIK NIEDZIELA Edycja przemyska 49/2002
  • W. Piotrowski: Piotrowscy ze Strachociny w Ziemi Sanockiej. Genealogia i zarys najdawniejszych dziejów rodu. Gdańsk 2005. wyd. pryw. w ograniczonej liczbie egzemplarzy.
  • ks. Jan Poplatek, Błogosławiony Andrzej Bobola Towarzystwa Jezusowego. Życie – Męczeństwo – Kult, Kraków 1936 r.
  • ks. Józef Niżnik, Święty Andrzej Bobola – niestrudzony wyznawca Chrystusa, Strachocina 2001, s. 14-15.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]