Strefa czasowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Strefy czasowe na świecie (Wersja PDF)

Strefa czasowa – wytyczony obszar powierzchni Ziemi o szerokości średnio 15° (360°/24) długości geograficznej, rozciągający się południkowo między biegunami, w którym urzędowo obowiązuje jednakowy czas (czas strefowy). Przeważnie jest on średnim czasem słonecznym środkowego południka tej strefy, który różni się o całkowitą liczbę godzin od czasu uniwersalnego. Są jednak wprowadzone urzędowo strefy, w których czas różni się od czasu uniwersalnego o niecałkowitą liczbę godzin.

Geneza i zasady podziału[edytuj | edytuj kod]

Mapa Europy przedstawiająca różnice między czasem strefowym a słonecznym w lecie

     ± 30 minut

     1 godzina ± 30 minut

     2 godziny ± 30 minut

     3 godziny ± 30 minut

Wszystkie punkty położone na tym samym południku mają ten sam czas lokalny (miejscowy). Każda zmiana długości geograficznej powoduje zmianę lokalnego czasu – gdy ludzie zaczęli przemieszczać się coraz częściej i szybciej, stawało się to bardzo niewygodne. Czas uniwersalny i strefy czasowe zostały zaproponowane w 1878 roku przez kanadyjskiego wynalazcę Sandforda Fleminga, zaś wprowadzono je w 1884 roku.

Całą Ziemię podzielono na 24 strefy czasowe o szerokości 15° każda. W praktyce strefy czasowe o granicach wytyczonych przez południki obowiązują jedynie na morzach i oceanach. Na lądach ich kształt jest zmodyfikowany tak, by w małych i średnich państwach obowiązywała tylko jedna strefa czasowa. Większe państwa znajdują się zwykle w kilku strefach czasowych (m.in. Stany Zjednoczone, Kanada, Brazylia, Rosja, Australia), choć nie jest to regułą – w Chinach obowiązuje jedna strefa czasowa, pomimo iż różnica w czasie słonecznym między wschodnimi i zachodnimi prowincjami wynosi ponad 3 godziny.

Poza standardowymi strefami, pomiędzy którymi różnice w czasie mierzone są pełnymi godzinami istnieją strefy o różnicach rzędu 30 minut (m.in. UTC+3:30 używana w Iranie) lub kwadransu (m.in. UTC+5:45 w Nepalu). W przeszłości funkcjonowały także strefy o bardziej nieregularnych różnicach, jak np. UTC+0:20, stosowana w Holandii przed II wojną światową.

Na obowiązującą w danym kraju strefę czasową nierzadko wpływ ma czas stosowany w sąsiednich państwach. Przykładowo Hiszpania i Francja znajdują się w strefie UTC+1:00, wspólnej ze znaczną częścią Europy, choć położone są na długościach geograficznych odpowiadających strefie UTC+0:00. Na niektórych wyspach leżących na Oceanie Spokojnym na wschód od południka 180° (tj. na półkuli zachodniej), jak Tokelau czy Tonga związki polityczno-ekonomiczne z państwami wschodniej półkuli (Australia, Nowa Zelandia) spowodowały zaadoptowanie niestandardowych stref, jak UTC+14:00, które poprzez przesunięcie o 24 godziny w przód względem standardowych dla tych długości stref typu UTC-10:00, zapewniają spójność daty z tymi krajami (jednocześnie powstaje jednak różnica nawet 26 godzin między tymi wyspami a podobnie położonymi terytoriami, w których te strefy nie funkcjonują).

Czas letni[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Czas letni.

Na faktyczny czas w poszczególnych krajach wpływ ma także obserwowanie bądź nie czasu letniego. W jego wyniku część krajów dokonuje w okresie letnim (odmiennym dla półkuli północnej i południowej) przestawienia czasu o godzinę w przód względem standardowego. Data dokonania zmiany często jest przy tym odmienna dla różnych terytoriów – na północ od równika zmianę na czas letni wykonuje się w marcu lub kwietniu, a odwrotną w okresie od września do listopada, na południe od równika czas letni wprowadza się we wrześniu lub październiku, a powrót następuje między lutym a kwietniem. Zdarza się, że czas letni obserwowany jest jedynie w części kraju (np. w Kanadzie, do terytoriów, gdzie zmiany się nie dokonuje zalicza się prowincja Saskatchewan).

Linia zmiany daty[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Linia zmiany daty.

Międzynarodowa linia zmiany daty przebiega wzdłuż granicy stref od UTC+12:00 do +14:00 i UTC-12:00, częściowo pokrywając się z południkiem 180°. Czas obowiązujący na terytoriach położonych na zachód od tej linii jest przesunięty o dobę do przodu względem czasu terytoriów położonych na wschód od niej; np. na Fidżi (UTC+12:00) jest zawsze ta sama godzina co na wyspie Baker (UTC-12:00), choć data stale różni się o jeden dzień.

Lista stref czasowych i terytoriów w nich leżących[edytuj | edytuj kod]

UTC-12:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

UTC-11:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

UTC-10:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

Półkula północna. Czas letni: UTC-9:00

UTC-9:30[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

UTC-9:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

Półkula północna. Czas letni: UTC-8:00

UTC-8:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

Półkula północna. Czas letni: UTC-7:00

UTC-7:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

Półkula północna. Czas letni: UTC-6:00

UTC-6:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

Półkula północna. Czas letni: UTC-5:00

UTC-5:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

Półkula północna. Czas letni: UTC-4:00

UTC-4:30[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

UTC-4:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

Półkula północna. Czas letni: UTC-3:00

Półkula południowa. Czas letni: UTC-3:00

UTC-3:30[edytuj | edytuj kod]

Półkula północna. Czas letni: UTC-2:30

UTC-3:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

Półkula północna. Czas letni: UTC-2:00

Półkula południowa. Czas letni: UTC-2:00

UTC-2:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

UTC-1:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

Półkula północna. Czas letni: UTC+0:00

UTC+0:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

Półkula północna. Czas letni: UTC+1:00

UTC+1:00[edytuj | edytuj kod]

Strefy czasowe w Europie

Strefa całoroczna

Półkula północna. Czas letni: UTC+2:00

Półkula południowa. Czas letni: UTC+2:00

UTC+2:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

Półkula północna. Czas letni: UTC+3:00

UTC+3:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

UTC+3:30[edytuj | edytuj kod]

Półkula północna. Czas letni: UTC+4:30

UTC+4:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

Półkula północna. Czas letni: UTC+5:00

Półkula południowa. Czas letni: UTC+5:00

UTC+4:30[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

UTC+5:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

Półkula północna. Czas letni: UTC+6:00

UTC+5:30[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

UTC+5:45[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

UTC+6:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

UTC+6:30[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

UTC+7:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

UTC+8:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

UTC+9:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

UTC+9:30[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

Półkula południowa. Czas letni: UTC+10:30

UTC+10:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

Półkula południowa. Czas letni: UTC+11:00

UTC+10:30[edytuj | edytuj kod]

Półkula południowa. Czas letni: UTC+11:30

UTC+11:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

UTC+11:30[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

UTC+12:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

Półkula południowa. Czas letni: UTC+13:00

UTC+12:45[edytuj | edytuj kod]

Półkula południowa. Czas letni: UTC+13:45

UTC+13:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

Półkula południowa. Czas letni: UTC+14:00

UTC+14:00[edytuj | edytuj kod]

Strefa całoroczna

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]