Strzelce Opolskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Strzelce Opolskie
Herb Flaga
Herb Strzelec Opolskich Flaga Strzelec Opolskich
Państwo  Polska
Województwo  opolskie
Powiat strzelecki
Gmina Strzelce Opolskie
gmina miejsko-wiejska
Burmistrz Tadeusz Goc
Powierzchnia 30,13 km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

18 610[1]
618 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 77
Kod pocztowy 47-100
Tablice rejestracyjne OST
Położenie na mapie województwa opolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa opolskiego
Strzelce Opolskie
Strzelce Opolskie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Strzelce Opolskie
Strzelce Opolskie
Ziemia 50°30′40″N 18°18′02″E/50,511111 18,300556Na mapach: 50°30′40″N 18°18′02″E/50,511111 18,300556
TERC
(TERYT)
5162311054
Urząd miejski
pl. Myśliwca 1
47-100 Strzelce Opolskie
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Strzelce Opolskie (niem. Groß Strehlitz[2]) - miasto powiatowe (powiat strzelecki) na Górnym Śląsku, w woj. opolskim. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Strzelce Opolskie. Miasto jest położone we wschodniej części województwa, na Wyżynie Śląskiej.

Według danych z 2012 r. miasto liczyło 18 610 mieszkańców[1].

Strzelce Opolskie położone są w pobliżu autostrady A4, przebiega przez nie droga krajowa nr 94, w pobliżu granicy z województwem śląskim. Miasto leży na zachodnim skraju Wyżyny Śląskiej, na północno-wschodnim stoku Góry Chełmskiej, jest również członkiem Nowej Hanzy.

Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzi Kościół Rzymskokatolicki (aktualnie funkcjonują dwie Parafie: Św. Wawrzyńca oraz Podwyższenia Krzyża św.); Kościół "Chrystus dla Wszystkich" - protestancka wspólnota o charakterze ewangelicznym oraz Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy[3].

W części miasta Suche Łany działało Państwowe Gospodarstwo RolneStadnina Koni Strzelce Opolskie, zlikwidowana w 1998 roku[4].

Geologia[edytuj | edytuj kod]

W północnej części miasta znajduje się duży, czynny kamieniołom wapieni środkowotriasowych, będący bazą istniejącej w mieście do 2004 r. cementowni[5].

Flora[edytuj | edytuj kod]

W Strzelcach rośnie najstarszy w Polsce świerk pospolity, ma 350 lat[potrzebne źródło].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Strzelce Wielkie wśród innych nazw śląskich miejscowości w urzędowym pruskim dokumencie z 1750 roku wydanym w języku polskim w Berlinie[6].

Nazwa osady, później miasta wywodzi się od strzelców-łowców książęcych, urządzających w okolicy łowy. Niemiecki językoznawca Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku wydanym w 1888 roku we Wrocławiu wymienia jako najwcześniej zanotowaną nazwę miejscowości Strzelica podając jej znaczenie "Wohnort der Jager und Schutzen" czyli po polsku "Wieś zamieszkana przez łowczych i strzelców"[7]. Pierwotna nazwa została później przez Niemców zgermanizowana na Strehlitz i utraciła swoje znaczenie[7]. Nazwę upamiętnia stojący od 1923 r. na rynku przed ratuszem pomnik strzelca.

W 1295 (lub w 1305) w księdze łacińskiej Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis wymieniona miejscowość pod nazwą Strelicz. Dokument wymienia również wchłoniętą przez miasto Strelitz polonico we fragmencie Strelitz polonico decima more polonico et valet tres urnas mellis[8][9].

W 1750 roku nazwa Strzelce Wielkie wymieniona została w języku polskim przez Fryderyka II pośród innych miast śląskich w zarządzeniu urzędowym wydanym dla mieszkańców Śląska[10]

Nazwę Strzelce Wielkie w książce "Krótki rys jeografii Szląska dla nauki początkowej" wydanej w Głogówku w 1847 wymienił śląski pisarz Józef Lompa[11]. Nazwa miasta występowała w różnych wersjach: Strzelecz, Strzelicz, Strelicz, Gross-Strehlitz, Strehlitz od 1581 r., a od 1945 r. Strzelce Opolskie[12]. Ludowe, górnośląskie nazwy miasta: Wielkie Strzelce (w 1945 używana urzędowo[13]), Strzelce Wielkie (opozycja do Strzelec Małych - Strzeleczek), Strzelce[12] (dop. Strzelców).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Miasto Strzelce Opolskie rozwinęło się z pierwotnej leśnej osady targowej, o której wzmianki pojawiają się w dokumentach już w XIII w. (1234, 1271, 1290). W kwestii założenia miasta na prawie niemieckim – brak pewności. Dane źródłowe sugerują różne daty: 1290, 1305, 1320, 1362 r. Prawdopodobnie, po zniszczeniu osady w 1273 r. podczas najazdu Bolesława Wstydliwego, nastąpiła lokacja Strzelec w 1290 r. przez piastowskiego księcia opolskiego Bolka I, który rozpoczął budowę miasta, a w 1313 r. zbudował zamek myśliwski. W 1327 r. miasto było otoczone murami obronnymi z dwoma bramami – Opolską i Krakowską. Przyjmuje się, że w 1362 r. Strzelce otrzymały prawa miejskie po raz drugi[potrzebne źródło].

Po wydzieleniu tego rejonu w oddzielne księstwo, którego władcą został syn Bolesława opolskiegoAlbert strzelecki (zm. ok. 1366 r.). Od tej pory Strzelce stanowiły samodzielne księstwo zarządzane najczęściej przez książąt opolskich lub niemodlińskich. Ostatnim księciem strzeleckim był Bolko V (zm. 1460), jeden z przywódców husytów śląskich. Do 1532 r. miasto było w posiadaniu książąt piastowskich. Po wygaśnięciu rodu przeszło pod panowanie austriackie, a od XVIII w. pod panowaniem pruskim. W 1812 r. właścicielem Strzelec został generał wojsk saskich hrabia Andrzej Renard, twórca nowoczesnego przemysłu na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim. Po III powstaniu śląskim miasto pozostało w Niemczech. W trakcie plebiscytu na Górnym Śląsku 20 marca 1921 r. oddano w Strzelcach Opolskich (niem. Groß Strehlitz) 3364 głosów (85,7%) za pozostaniem w Niemczech i 558 (14,2%) za włączeniem do państwa polskiego[14]. Frekwencja wyniosła 98,4%. 4 oddane głosy uznano za nieważne. W powiecie Strzelce Op. za włączeniem do państwa polskiego oddano 23023 głosów (50,7%), za pozostaniem w Niemczech 22390 głosów (49,3%)[15]. Ostatnim właścicielem Strzelec do 1945 r. był hrabia z rodu Castell-Castell.

Od 1950 miasto administracyjnie należy do woj. opolskiego.

Liczba ludności[edytuj | edytuj kod]

Rok Ludność
1890 5 112[16]
1933 11 000
1939 11 523
1995 21 885
2005 20 095
2012 18 610[17]

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Według rejestru Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisane są[18]:

  • stare miasto
  • kościół par. pw. św. Wawrzyńca z dzwonnicą - przebudowaną basztą z XV w., ul. Kołłątaja 9, z l. 1904-07
  • kościół ewangelicki, ul. Opolska, z 1825 r., 1888 r.
  • kościół cmentarny pw. św. Barbary, ul. Opolska, drewn., z poł. XVII w., wypisany z księgi rejestru
  • dom zakonny elżbietanek, ul. Powstańców Śląskich 8, z 1879 r.
  • grób lotników z kampanii wrześniowej 1939 r. na cmentarzu
  • kapliczka przydrożna, ul. Ujazdowska 27
  • zespół zamkowy, z XIV w.-1562 r.-XIX w.: ruiny zamku książąt piastowskich z XIV w., brama zamkowa, park z cennym drzewostanem
  • ratusz, z wieżą XVI w., 1844 r.- XIX w.
  • baszta obronna, ob. dzwonnica, pl. Kościelny, z XV w., XVIII w.
  • domy, ul. Karola Lange 3, 5 (d. Marchlewskiego), z poł. XIX w.
  • budynek więzienia, ul. Karola Miarki 1, z l. 1885-89: ogrodzenie z wieżyczkami
  • kamienica, ul. Parafialna 1, z 1875 r.
  • plebania, obecnie dom mieszkalny, ul. Parafialna 2, z XVIII w.
  • zagroda (d. bażantarnia), ul. Parkowa 11, z poł. XIX w.: dom, budynek gospodarczy, budynek gospodarczy, drewniany, ogrodzenie
  • domy, pl. Przyjaźni 1, 2, 4, 5, z poł. XIX w.
  • zakład karny nr 2, ul. Świerczewskiego 3, z l. 1893-96: dwa pawilony więzienne, kuchnia, ogrodzenie z wartowniami
  • dom, ul. Zamkowa 4, z k. XIX w.
  • ujeżdżalnia koni, ul. Zamkowa 6, z pocz. XX w.
  • dawny browar, ul. Kościuszki 4, po 1890 r.
  • spichrz, ul. Marka Prawego 27, drewniany z XVIII w., przeniesiony do skansenu w Bierkowicach.

inne zabytki:

Ratusz w Strzelcach Opolskich

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Znani mieszkańcy[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Ponadto miasto prowadzi współpracę z następującymi miastami[19]:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2012 r. Stan w dniu 31 XII. , 2013-06-05. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 2083-3342. 
  2. http://www.verwaltungsgeschichte.de/strehlitz.html
  3. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 31 maja 2014.
  4. Hodowla koni w Strzelcach Opolskich | Strzelec Opolski
  5. Robert Niedźwiedzki, Joachim Szulc, Marek Zarankiewicz, 2012: Przewodnik geologiczny. Kamienne skarby Ziemi Annogórskiej. Wyd.: Stowarzyszenie Kraina św. Anny, strony 27-28. ISBN 978-83-63036-04-1
  6. Pruski dokument z roku 1750 ustalający urzędowe opłaty na Śląsku – "Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750"
  7. 7,0 7,1 Heinrich Adamy: Die Schlesischen Ortsnamen ihre entstechung und bedeutung. Breslau: Verlag von Priebotsch`s Buchhandlung, 1888, s. 10.
  8. Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis online
  9. Strzelec Opolski: Zaginione Strzelce Polskie
  10. "Wznowione powszechne taxae-stolae sporządzenie, Dla samowładnego Xięstwa Sląska, Podług ktorego tak Auszpurskiey Konfessyi iak Katoliccy Fararze, Kaznodzieie i Kuratusowie Zachowywać się powinni. Sub Dato z Berlina, d. 8. Augusti 1750".
  11. Józef Lompa, „Krótki rys jeografii Śląska dla nauki początkowej”, Głogówek 1847, str.12.
  12. 12,0 12,1 Nazwa Strzelce znalazła się na polskiej mapie wojskowej jeszcze w 1947 - [1].
  13. Dz.U. 1945 nr 33 poz. 196
  14. Wyniki plebiscytu w powiecie strzeleckim
  15. Źródło Joachim Balcke "Śląsk i Ślązacy" - Wyd. Naukowe Scholar - Warszawa 2001 r.
  16. http://www.verwaltungsgeschichte.de/strehlitz.html poz. 23
  17. Bank Danych Lokalnych GUS. stat.gov.pl. [dostęp 19 lutego 2014].
  18. Rejestr zabytków nieruchomych woj. opolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 13.1.2013]. s. 117-119.
  19. Strzelce Opolskie