Strzemieszyce Małe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Dąbrowy Górniczej Strzemieszyce Małe
dzielnica Dąbrowy Górniczej
Strzemieszyce Małe2.jpg
Przystanek autobusowy przy ul. Głównej
Miasto Dąbrowa Górnicza
Status dzielnica
Założono XIV w.
W granicach Dąbrowy Górniczej 1975
Powierzchnia 8,89 km²
Strefa numeracyjna 32
Kod pocztowy 42-530
Tablice rejestracyjne SD
Położenie na mapie Dąbrowy Górniczej
Mapa lokalizacyjna Dąbrowy Górniczej
Strzemieszyce Małe
Strzemieszyce Małe
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Strzemieszyce Małe
Strzemieszyce Małe
Ziemia 50°19′42″N 19°19′11″E/50,328333 19,319722Na mapach: 50°19′42″N 19°19′11″E/50,328333 19,319722
Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Strzemieszyce Małe - dzielnica Dąbrowy Górniczej położona między Strzemieszycami Wielkimi a Łośniem. Do Dąbrowy Górniczej zostały przyłączone w 1975 roku. Oddalone o 10,8 km od centrum[1]. Powierzchnia zajmowana przez dzielnicę to 889 ha[2].

Pochodzenie nazwy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Strzemieszyce Małe jest, podobnie jak nazwa Strzemieszyc Wielkich[3], nazwą patronimiczną, utworzoną od przydomku Strzemiesz. Jako przysiółek Strzemieszyc Wielkich znane pod nazwą Strzemieszyce Małe (Strmyeschycze minor) już w XV w.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze wiadomości o wsi pochodzą z XIV wieku, kiedy była ona własnością biskupów krakowskich. Według Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis Jana Długosza (1470-1480) Strzemieszyce Małe miały 18 łanów, karczmę i łany sołtysie dające dziesięcinę w wysokości 20 grzywien[4]. Inwentarz dóbr kapituły krakowskiej z 1645 wymienia 28 gospodarzy oraz określa ich powinności pańszczyźniane. Pierwsze wiadomości na temat górnictwa kruszcowego pochodzą z XVI w., kiedy wieś była terenem eksploatacji rud galeny i galmanu, wchodzącym w skład klucza sławkowskiego. W 1550 działała kopalnia na Kawiej Górze (między Kawą i Zakawiem), własność byłego żupnika sławkowskiego Jana Porębskiego. Równocześnie prowadzono eksploatację "na Strzemeskim" (dzisiejsze Zakawie) oraz w okolicach dzisiejszej Lipówki, gdzie działały dwie kopalnie. Jedną z nich była kopalnia "Lipie", będąca w 1567 w posiadaniu Wacława Waczka. Druga usytuowana była na wschód od kopalni "Lipie" i była pierwotnie własnością Grzegorza Pabianka[5]. Od 1790 były własnością rządową, później w gminie olkusko-siewierskiej. W 1890 liczyły 148 domów, z tego 97 w samej Małej Wsi, Annie i Kawie, 19 w kolonii Kazdębie, 23 w kolonii Zakawie i 9 w kolonii Lipówka. Łącznie zamieszkiwało w nich 1340 mieszkańców. Pierwotnie znajdowały się w parafii Sławków, po 1335 przejściowo w parafii Jaworzno, od 1675 do 1911 w parafii Gołonóg, potem w parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa w Strzemieszycach Wielkich. Od 1957 parafia pod wezwaniem Matki Boskiej Szkaplerznej w Strzemieszycach Małych. Podjęto wtedy starania o wybudowanie kościoła, którego parafia pierwotnie nie miała. Znany jest list mieszkańców parafii w Strzemieszycach Małych, który wystosowali oni w 1961 do przewodniczącego Rady Państwa PRL Aleksandra Zawadzkiego z prośbą o pozwolenie na budowę kościoła. Zezwolenie udzielone zostało jednak dopiero w 1967. Kościół wybudowano w 1968. Jeszcze w XIX w. do Strzemieszyc Małych stopniowo przyłączano kolejne przysiółki: Lipówka, Anna, Wojciechowice, Świerczyna, Kawia Góra, Kazdębie, Zakawie.

W XIX w. działały w Strzemieszycach Małych dwie rządowe kopalnie galmanu, podporządkowane Głównej Dyrekcji Górniczej i Dozorstwu Olkusko-Siewierskiemu (zwanemu później Zachodnim Okręgiem Górniczym). W 1820 założono kopalnię "Anna", która była jedną z największych kopalń galmanu w okolicy. W okresie swego szczytowego rozwoju zatrudniała 200 robotników, w tym 50 górników. Zamknięta została prawdopodobnie w 1893 r., kiedy zanotowano jeszcze wydobycie w wsokości 144 ton. Druga ze strzemieszyckich kopalń galmanu, "Kawia Góra", usytuowana na wschód od kopalni "Anna" rozpoczęła wydobycie w 1844 i zamknięta została w latach sześćdziesiątych XIX wieku. Wokół tych dwóch kopalń, oraz trzeciej - zlokalizowanej na terytorium Sławkowa - kopalni "Leonidas" powstały przysiółki Anna, Kawa i Zakawie. W XIX wieku pracował tutaj i mieszkał Józef Cieszkowski - późniejszy naczelny zawiadowca kopalń rządowych Zachodniego Okręgu Górniczego w Dąbrowie Górniczej. Dworek, w którym mieszkał Cieszkowski, nie zachował się do dzisiejszych czasów.

W 1820 r. powstała w Strzemieszycach Małych szkoła elementarna, która w 1934 r. przeniesiona została do nowego, istniejącego do dziś budynku. Funkcjonująca w nim Szkoła Podstawowa nr 19 w Dąbrowie Górniczej zamknięta została w 2000.

W czasie drugiej wojny światowej teren Strzemieszyc Małych objęty był działaniem kilku grup partyzanckich, z których jedną był oddział dowodzony przez Henryka Miltona (ps. Ordon). Głośnym echem odbiło się w okolicy zamordowanie 19 listopada 1943 r. w Strzemieszycach Małych niemieckiego żandarma Ernesta Bergmanna[6]. W 1944 r. na miejscowych pastwiskach odbywało manewry wojsko niemieckie, zakwaterowane w budnku szkolnym. Armia Czerwona wyzwoliła Strzemieszyce Małe pod koniec stycznia 1945 r.

Do 1950 w gminie olkusko-siewierskiej, następnie gromada w gminie Strzemieszyce Wielkie (1950–1954) i sołectwo (do 1973). W 1973 sołectwo Strzemieszyce Małe wcielone zostało do miasta Strzemieszyce Wielkie[7]. W 1975 razem ze Strzemieszycami Wielkimi wcielone do Dąbrowy Górniczej.

Ludzie związani ze Strzemieszycami Małymi[edytuj | edytuj kod]

  • Józef Cieszkowski (ur. 8 marca 1798 w Czubrowicach, zm. 12 czerwca 1867 w Strzemieszycach Małych) - polski górnik, jeden z głównych twórców polskiego słownictwa fachowego w dziedzinie górnictwa. Od 1834 r. zajmował stanowisko naczelnego zawiadowcy kopalni rządowych Zachodniego Okręgu Węglowego w Dąbrowie Górniczej. Zasłużył się też przy poszukiwaniu miejscowych złóż galmanu. Od 1850 do śmierci w 1867 mieszkał w dzierżawionym dworku w Strzemieszycach Małych.

Galeria obrazów[edytuj | edytuj kod]

Patrz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Mapa w serwisie maps.google.com (pol.). [dostęp 2009-01-12]. s. maps.google.com.
  2. Obszar jednostki pmocniczej "Osiedle Strzemieszyce Małe" określono w mapce stanowiącej załącznik nr 1 do uchwały nr XI/214/2003 Rady Miejskiej w Dąbrowie Górniczej z dnia 25 czerwca 2003 r. [1]
  3. K. Rymut: Nazwy miast Polski, Ossolineum 1987, s. 13.
  4. J. Długosz, Liber Beneficiorum..., II, 187.
  5. J. Przemsza-Zieliński: Srebrne Strzemieszyce [2]
  6. J. Kmiotek: Jedenastu powieszonych, w: J. Kmiotek, D. Kmiotek, A. Rybak (red.), Echo dawnych Strzemieszyc, cz. III, Dąbrowa Górnicza 2000, s. 64.
  7. § 4 pkt 2) lit b) rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1972 r. w sprawie utworzenia, zniesienia i zmiany granic niektórych miast Dz. U. z 1972 r. Nr 50, poz. 327.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Jan Przemsza-Zieliński: Historia Zagłębia Dąbrowskiego, Sosnowiec 1992.
  2. Arkadiusz Rybak: Z dziejów oświaty na terenie Strzemieszyc Małych 1820 - 2000, Dąbrowa Górnicza 2002, ISBN 83-909836-0-5.
  3. tegoż: Z dziejów parafii i życia religijnego Strzemieszyc Małych, w: Jan Kmiotek, Dariusz Kmiotek, Arkadiusz Rybak (red.), Echo dawnych Strzemieszyc, cz. VI, Dąbrowa Górnicza 2001, ISBN 83-917750-2-X, s. 44.