Strzyżów (województwo lubelskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Strzyżów
Państwo  Polska
Województwo lubelskie
Powiat hrubieszowski
Gmina Horodło
Liczba ludności (2005) 1550
Strefa numeracyjna (+48) 84
Kod pocztowy 22-525
Tablice rejestracyjne LHR
SIMC 0888988
Położenie na mapie województwa lubelskiego
Mapa lokalizacyjna województwa lubelskiego
Strzyżów
Strzyżów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Strzyżów
Strzyżów
Ziemia 50°50′45,5″N 24°01′20,0″E/50,845972 24,022222
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach

Strzyżówwieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie hrubieszowskim, w gminie Horodło.

Niegdyś istniała gmina Strzyżów. W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie zamojskim.

Często można spotkać informację, że w okolicach Strzyżowa znajduje się najbardziej wysunięty na wschód kraniec Polski. Faktycznie znajduje się on ok. 8 km na wschód od Strzyżowa, w zakolu Bugu we wsi Zosin, w okolicy przejścia granicznego na Ukrainę, do Uściługu.

Ze Strzyżowa pochodził Mieczysław Bekker, konstruktor pojazdu księżycowego Lunar Roving Vehicle.

Historia wsi i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie wykopalisk archeologicznych stwierdzono ze początki osady należy datować na IX w. n.e. W XII i XIII w. znajdowała się tu obronna strażnica, po której pozostał stożkowaty nasyp ziemny. Pierwszy znany, pochodzący z 1376 r. dokument, wspomina o nadaniu wsi przez księcia halickiego Jerzego Daniłowicza, prawosławnemu biskupstwu chełmskiemu. Prawdopodobnie Władysław Jagiełło nie uznał tego nadania (niektórzy kwestionują autentyczność dokumentu), gdyż wieś pozostała własnością królewską. Dopiero w roku 1462 wieś przeszła w prywatne ręce. Król Kazimierz Jagiellończyk nadał Strzyżów Janowi Łaźniewskiemu. Nie wiadomo jak długo wieś pozostawała w rękach rodu Łaźniewskich. Są o nich wzmianki jeszcze w XVI w., później prawdopodobnie na drodze koligacji rodzinnych, wieś trafiła w ręce rodu Pociejów. W pierwszej połowie XVIII wieku właścicielem Strzyżowa był starosta wołkowyski Antoni Pociej. Wieś jako wiano otrzymała jego córka Ludwika Honorata, od około 1740 roku zamężna z księciem Stanisławem Lubomirskim, wojewodą bracławskim, a później kijowskim. W latach 1762-1786 zbudowano tu murowany, dwukondygnacyjny pałac, który zachował się do dnia dzisiejszego.

Późnobarokowy pałac z XVIII wieku. Zbudowany w latach 1762-1786 przez księstwo Ludwikę Honoratę (z rodu Pociejów) oraz Stanisława Lubomirskich. Budynek po pożarze, przebudowany w 1836 roku przez rodzinę Ożarowskich. Po obu stronach pałacu stoją pawilony z drugiej połowy XVIII wieku, zachodni pełnił funkcję pałacowej kaplicy, wschodni służył jako lamus. Po zakończeniu II wojny światowej pałac był siedzibą Wojsk Ochrony Pogranicza. Od początku lat 60., aż do dnia dzisiejszego, w pałacu mieści się biuro Cukrowni Strzyżów
Zabudowania cukrowni z 1899 r.

Z 1507 roku pochodzi wzmianka o istnieniu w Strzyżowie cerkwi[potrzebne źródło]. Kolejne drewniane cerkwie, na miejsce dotychczasowych, wybudowano w 1724 oraz 1817 roku. Ostatnia, cerkiew Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, po likwidacji unickiej diecezji chełmskiej, w 1875 roku została przemianowana na prawosławną i pozostawała siedzibą parafii tego wyznania w dwudziestoleciu międzywojennym[1][2].

Według rejestru dóbr z 1531 r. we wsi, oprócz cerkwi, znajdował się młyn. W latach 1851-1858 istniała w Strzyżowie parafialna szkoła unicka powstała po zlikwidowaniu wcześniejszej szkoły elementarnej. Budynek szkolny został spalony przez oddział UPA podczas II wojny światowej.

W 1896 roku od Skarżyńskich majątek strzyżowski z istniejącą od dawna gorzelnią zakupił Edward Chrzanowski z Moroczyna. Z jego inicjatywy w 1899 roku zbudowano cukrownię, która w latach trzydziestych XX wieku wykupiła na licytacji dobra dworskie, z przeznaczeniem na siedzibę dyrekcji i mieszkania dla fachowców.

W roku 1921 wieś zamieszkiwało 921 mieszkańców, w tym 687 Ukraińców oraz 68 Żydów, natomiast przy cukrowni mieszkało 173 mieszkańców, w tym 43 Ukraińców i 6 Żydów[potrzebne źródło].

Wkrótce po wkroczeniu wojsk radzieckich, istniejąca cerkiew (z 1817 r.) zaczęła też pełnić funkcję kościoła rzymskokatolickiego, parafii Horodło. Po wysiedleniach ludności ukraińskiej wyznania prawosławnej miejscowa społeczność katolicka przejęła w 1946 świątynię na stałe. 10 lutego 1947 roku biskup lubelski Stefan Wyszyński powołał w Strzyżowie parafię pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Marii Panny należąca do dekanatu Hrubieszów – Północ. Jest to drewniana budowla, o konstrukcji zrębowej, jednonawowa, oszalowana, ze sklepieniem kolebkowym wewnątrz[1].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Strzyżów parafia p.w. Narodzenia Najświętszej Marii Panny
  2. Grzesiuk K.: Diecezja lubelska wobec prawosławia w latach 1918-1939. Wydawnictwo Archidiecezjalne GAUDIUM, 2010, s. 57. ISBN 9788375480030.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Pawłowski Artur, Roztocze, Puszcza Solska, Lasy Janowskie iWyżyna Wołyńska – Przewodnik; Wydawnictwo Stanisław Kryciński, Warszawa 2000, ISBN 83-85531-10-6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]