Styl biblijny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Styl biblijnystyl literacki, reprezentowany i rozwijany w księgach Starego i Nowego Testamentu. Ponieważ treść Biblii traktowano jako natchnioną, przypisywano mu też charakter sakralny.

Styl nazywany biblijnym charakteryzował oryginalny tekst Biblii hebrajskiej i jest dziś jedynym świadectwem przeobrażeń stylistycznych języka hebrajskiego. Specyficzną stylistykę hebrajską podjęła Septuaginta, wzbogacając ją o nowe sformułowania i zwroty, które wykorzystane były także w Nowym Testamencie oraz literaturze wczesnego chrześcijaństwa. Cechy charakterystyczne stylu biblijnego przejęły tłumaczenia Biblii na języki narodowe. Stylizację biblijną mają też niektóre utwory świeckie, których autorzy nadali im w ten sposób podniosły charakter.

Rodzaje stylu biblijnego[edytuj | edytuj kod]

Styl biblijny nie jest jednorodny. O specyfice różnych stylów decydują elementy językowe, ale także ideowe. Egzegeci[1] wyróżniają następujące cechy:

  • styl objawiający: użycie 1 osoby liczby pojedynczej, wzmocnionej zaimkiem np. "Ja jestem" (Wj 3,6; 3,14; 20,2; Jr 7,11; także NT: J 4,26; 8,12.58), "Ja Jahwe" (Pwt 5,6; Oz 12,10)
  • styl hieratyczny: uroczysty, pełen namaszczenia, charakterystyczny dla źródła kapłańskiego w Pięcioksięgu. Efekt hieratyczności uzyskiwany jest m.in. przez:
  • styl jurydyczny: przepisy prawne, sentencje i wskazania, wzorowany jest na materiałach pozabiblijnych
  • styl liturgiczny: aklamacje, doksologie
  • styl mądrościowy: apoftegmaty, przysłowia, anegdoty, liczbowe zagadki (np. Sdz 14,18; Prz 30,15-33), parenezy (szczególnie w NT), który przekształca mądrość tradycyjną, opartą na doświadczeniu, w mądrość typu religijnego.
  • styl apokaliptyczny: przedstawiający teraźniejszość jako zapowiedź lub wstęp do przyszłości, pełen symboliki literackiej, opisów wizji, spekulacji liczbowych i jaskrawych antytez.
  • styl kaznodziejski: charakterystyczny dla 1-2Krn i NT.
  • styl antologiczny: o którym decydowały przede wszystkim elementy koncepcyjno-ideowe

W stylu biblijnym, szczególnie w późniejszych pismach ST oraz NT dużą rolę odgrywało przytaczanie lub komentowanie dawniejszych ksiąg natchnionych, które przytaczano jako cytat, lub parafrazę czy też podsumowanie.

Styl biblijny w tłumaczeniach Biblii[edytuj | edytuj kod]

Według niektórych filologów autorzy Biblii nie stosowali specjalnej stylizacji, lecz jej styl odpowiada ówczesnemu językowi i nie różni się od stylu równolegle powstających tekstów hebrajskich[2]. Tymczasem kolejne przekłady starając się zachować wierność tekstowi, w istocie tracą wierność stylu, zmieniając naturalny styl oryginału w sztucznie podniosły styl przekładu przez wplatanie archaizmów (przykładowo, w Biblii Tysiąclecia stosowane bywają słowa w zasadzie nieużywane w momencie jej opracowywania w języku, jak "niewiasta") i starohebrajskich idiomów (np. "nerki i serce" w znaczeniu "uczucia i umysł") lub struktur gramatycznych (np. paralelizm składniowy, częste stosowanie zaimków dzierżawczych)[3].

W Polsce, kwintesencją stylu biblijnego do połowy XX w. była Biblia Jakuba Wujka, której charakterystyczne zwroty przedostały się szeroko do literatury polskiej[4]. Wejście w użycie nowych przekładów oraz modernizacja języka stała się wyzwaniem do zachowania stylu, który postrzegany jest jako dziedzictwo przeszłości[5]. Inni tłumacze (np. Czesław Miłosz) zwracali uwagę na konieczność stworzenia nowego stylu biblijnego, zakorzenionego w tradycji[6].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Stachowiak, op.cit., s. 492
  2. Marek Piela. Jakiego przekładu Biblii hebrajskiej brakuje w Polsce?. „Studia Judaica”. 10 (2(20)), s. 235-250, 2007. Polskie Towarzystwo Studiów Żydowskich. Wydawnictwo Antykwa. ISSN 1506-9729 (pol.). 
  3. Marek Piela: Grzech dosłowności we współczesnych polskich przekładach Starego Testamentu. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2003. ISBN 8323317488.
  4. Jerzy Banak. Inspiracja biblijna w literaturze polskiej. „Ateneum Kapłańskie”. z.1 (1983). s. 3-16. 
  5. "Ten przekład tkwi nam w uszach i w sercu..." (słowo wprowadzające). W: Od Biblii Wujka do współczesnego języka religijnego. Zbigniew Adamek, Stanisław Koziara (red.). Tarnów: Biblos, 1999, s. 12. ISBN 83-87952-08-7.
  6. Józef Sadzik: O Psalmach. W: Czesław Miłosz: Księga psalmów. Paris: Éditions du Dialogue, 1982, s. 42.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Biblijny Styl. W: Encyklopedia katolicka tom II. Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1976, s. 492-494. ISBN 8386668024.