Substancja biała

Substancja biała, istota biała (łac. substantia alba) – jeden z dwóch (obok substancji szarej) podstawowych składników ośrodkowego układu nerwowego. Określa się w ten sposób skupiska wypustek nerwowych – dendrytów i aksonów. Głównym budulcem tych wypustek jest błona komórkowa. Często otacza je osłonka mielinowa, która jest błoną komórkową oligodendrocytu. Podstawowym składnikiem błony komórkowej są fosfolipidy – pochodne tłuszczu. Z tego względu substancja biała ma kolor biały.

W mózgu substancja biała kryje się pod substancją szarą (np. torebka wewnętrzna). W rdzeniu kręgowym zaś stanowi warstwę zewnętrzną.

Istota biała półkuli mózgu powyżej ciała modzelowatego tworzy środek półowalny, będący zbiorem włókien łączących ze sobą komórki układu nerwowego. Funkcjonalnie odróżniamy 3 rodzaje włókien:

1. Kojarzeniowe
   • obręcz
   • pęczek podłużny górny
   • pęczek podłużny dolny
   • pęczek podspoidłowy
   • pęczek haczykowaty
2. Spoidłowe
3. Rzutowe

Włókna obręczy uważane są za drogę kojarzeniową węchomózgowia. Pęczek podłużny górny łączy część górną płata czołowego z płatem potylicznym. Pęczek podłużny dolny łączy płat potyliczny ze skroniowym. Funkcja pęczka podspoidłowego nie została jeszcze jednoznacznie określona, ale przypuszcza się, że łączy m.in. korę mózgu z jądrem ogoniastym i płat czołowy z potylicznym. Zaś pęczek haczykowaty łączy zakręty oczodołowe płata czołowego z przednią częścią płata skroniowego i końcem zakrętu hipokampa.

Istota biała pełni rolę w uczeniu się: osoby zawodowo grające na pianinie mają lepiej rozwiniętą substancję białą; jej rozwinięcie koreluje też z IQ u osób w wieku 5 – 18 lat. Niedobory substancji białej występują w wielu chorobach, m.in. w stwardnieniu rozsianym, porażeniu mózgowym, schizofrenii.

Przypisy

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.