Suhak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Suhak
Saiga tatarica[1]
(Linnaeus, 1766)
Suhak
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Infragromada łożyskowce
Rząd parzystokopytne
Rodzina krętorogie
Rodzaj Saiga
Gray, 1843
Gatunek suhak
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 CR pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Białym kolorem zaznaczono dawny zasięg występowania, zielonym – obecny zasięg S. t. tatarica, czerwonym – obecny zasięg S. t. mongolica

Suhak, sajga, sumak (Saiga tatarica) – gatunek ssaka kopytnego[3] z rodziny krętorogich (Bovidae). Jego pierwsze ślady pochodzą ze środkowego plejstocenu. Przez większość systematyków sajga uważana jest za antylopę[4] czasami zaliczana do podrodziny Caprinae, razem z kozami i owcami (Nowak, 1999).

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Dawniej suhaki zamieszkiwały stepowe i półpustynne środowiska całej Eurazji. Dziś znacznie rzadsze, występują na stepach Azji Środkowej na terenie Rosji, Mongolii i Chin. W XVI i XVII wieku zachodnia granica występowania gatunku sięgała do przedgórza Karpat Wschodnich i do Bugu. W plejstocenie zamieszkiwały Amerykę Północną. Suhak mongolski, klasyfikowany jako podgatunek S. tatarica mongolica lub S. borealis mongolica plejstoceńskiego S. borealis[5], jest endemitem występującym w Mongolii. Suhak był pospolity w okolicach Dżungarii, lecz od roku 1970 nie spotyka się go w formie wolnożyjącej, co wskazuje na wymarcie tego gatunku w Chinach[3].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Samiec suhaka

Osiąga do 1,35 m długości oraz 75 cm wysokości i waży ok. 45 kg. Długość życia wynosi od 6 do 10 lat. Latem ma krótką, płową sierść, zimą okrywa ją jaśniejsze, długie i gęste futro. Samce noszą spiczaste rogi długości 30 cm, samice są przeważnie bezrogie. Suhaki można rozpoznać dzięki przerośniętym i elastycznym strukturom nosowym zwanym trąbką (łac. haustellum, proboscis). Mięsiste zgrubienie pomiędzy nosem a czołem (trąbka) nadaje głowie łukowaty kształt. Podczas letnich migracji nos pomaga osobnikowi filtrować powietrze zanieczyszczone pustynnym piaskiem i stepowym kurzem wzbitymi podczas galopu. Nos ogrzewa też krew zwierzęcia. Zimą omówione struktury ogrzewają mroźne powietrze zanim nie dotrze ono do płuc. Biegnąc, osiąga prędkość nawet do 35 km/h.[6]

Czaszka suhaka i wypchana głowa na wystawie w Muzeum Osteologii w Oklahoma City.

Środowisko życia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Distinctive face of saiga antelope in profile

Suhaki tworzą bardzo duże stada pasące się na półpustyniach, stepach, użytkach zielonych i potencjalnie otwartych terenach zalesionych, na których żywią się kilkoma gatunkami roślin (wśród tych gatunków wiele jest trujących dla innych zwierząt). Mogą pokonywać znaczne odległości oraz przeprawiać się przez rzeki, lecz unikają stepów i wyboistych terenów. Okres godowy zaczyna się w listopadzie. Wtedy rogacze rywalizują o względy samic. Zwycięzca przewodzi stadem liczącym od 5 do 50 samic. Wiosną matki rodzą do dwóch źrebiąt (w dwóch przypadkach na trzy możliwe). Mogą również urodzić pojedyncze źrebię.[6]

Ochrona i zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Na przełomie XIX i XX wieku na skutek polowań gatunek prawie wyginął. Od roku 1919 został objęty ochroną. Zabijany głównie dla mięsa, skór oraz rogów[3], z których wytwarzano afrodyzjaki. Liczebność populacji sajgi rosyjskiej (S. tatarica tatarica) zmniejszyła się gwałtownie z ok. 1,25 mln do mniej niż 50 tys[7], a suhaka mongolskiego (S. tatarica mongolica) z 5200 osobników w 2000 do 750 w styczniu 2004[8]. Obecna, sztuczna populacja w Chinach pochodzi z grupy 9 osobników (5 samców i 4 samic) pozyskanych z zagranicznego zoo. Pod koniec 2011 roku jej liczebność wyniosła 114 osobników[3].

Przypisy

  1. Saiga tatarica, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Saiga tatarica. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Zhao ShaSha, Xu ChaoQun, Liu Gang, Liu ShuQiang i inni. Microsatellite and mitochondrial DNA assessment of the genetic diversity of captive Saiga antelopes (Saiga tatarica) in China. „Chinese Science Bulletin”. 58 (18), s. 2163-2167, 2013-06. Wuwei, China. 
  4. Elizabeth S. Vrba, George B. Schaller: Antelopes, Deer, and Relatives: Fossil Record, Behavioral Ecology, Systematics, and Conservation. Yale University Press, czerwiec 2000. ISBN 978-0300081428. (ang.)
  5. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Saiga borealis. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 2010-01-03]
  6. 6,0 6,1 Przetłumaczone z artykułu w języku angielskim.
  7. Saiga tatarica ssp. tatarica. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 12 stycznia 2009]
  8. Saiga tatarica ssp. mongolica. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) <www.iucnredlist.org>. (ang.) [dostęp 12 stycznia 2009]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Halina Komosińska, Elżbieta Podsiadło: Ssaki kopytne. Przewodnik. Warszawa: PWN, 2002. ISBN 83-01-13806-8.