Sukcesja apostolska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Sukcesja apostolska /(gr.) διαδοχή άποστολική; (łac.) successio apostolica/ – w pierwotnym sensie odnosi się do całego Kościoła i oznacza jego trwałą zgodność, po pierwsze, ze świadectwem dawanym przez apostołów i zapisanym w Biblii. Po drugie, zgodność z tym, jak apostołowie pełnili swą posługę – z misją daną im przez Jezusa Chrystusa, z tym jak założył On Kościół, jak powierzył apostołom kierowanie Kościołem. W sensie pochodnym, węższym o sukcesji apostolskiej mówi się w odniesieniu do misji, sprawowanej w Kościele przez biskupów, przekazywanej poprzez gest nałożenia rąk w nieprzerwanym ciągu następców[1].

Ten węższy sens przyjmowany jest w katolicyzmie, prawosławiu, starokatolicyzmie, anglikanizmie i niektórych kościołach protestanckich tradycji luterańskiej: legitymizacja władzy biskupiej poprzez przekazywanie jej w hierarchii kościelnej od apostołów. W rozumieniu katolickim sukcesja ta polega na nieprzerwanym łańcuchu nakładania rąk przez biskupów od czasów apostolskich do dni dzisiejszych. Zgodnie z tą nauką przerwa w tym obrzędzie spowodowałaby wygaśnięcie sukcesji apostolskiej i kapłaństwa.

W protestantyzmie sukcesja apostolska ogranicza się do pierwotnego pojęcia, ale w sensie zawężonym do samej doktryny, do słowa. Polega ona na wierności nauce Chrystusa, jaką głosili apostołowie pierwszych wieków chrześcijaństwa. Argument za tym widzą w zdaniu z Ewangelii Jana 17,20, gdzie Jezus podkreśla rolę słowa apostołów: „Nie tylko za nimi proszę, ale i za tymi, którzy dzięki ich słowu będą wierzyć we Mnie”[2][3].

Historia terminu[edytuj | edytuj kod]

Według Johanna Auera, niemieckiego teologa katolickiego zajmującego się teologią dogmatyczną i historią dogmatów w Uniwersytecie w Bonn, korzeniem wszelkiej sukcesji urzędu apostolskiego, jak i samej tej posługi, która niesie w sobie władzę Chrystusa aż do końca czasu jest misyjny nakaz Jezusa Chrystusa powierzony Jedenastu apostołom, o którym mówi Ewangelia Mateusza[4]:

Quote-alpha.png
Wtedy Jezus podszedł do nich i przemówił tymi słowami: Dana Mi jest wszelka władza w niebie i na ziemi. Idźcie więc i nauczajcie wszystkie narody, udzielając im chrztu w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego. Uczcie je zachowywać wszystko, co wam przykazałem. A oto Ja jestem z wami przez wszystkie dni, aż do skończenia świata (Mt 28,18-20)

Jak wykazał Hans von Campenhausen, pojęcie sukcesji apostolskiej wykrystalizowało się w II w. pod wpływem konieczności odparcia gnostyckich roszczeń co do posiadania tajemnego, pozabiblijnego przekazu apostołów[5]. Ojcowie Kościoła argumentowali, że wśród licznych wspólnot Kościoła istnieją takie wspólnoty, które zostały założone przez apostołów, i do których pisali oni listy. W tych kościołach można prześledzić linię następców, swego rodzaju duchowy rodowód wiodący do samych ust apostoła. Wiedza dotycząca ustnej spuścizny apostołów znajduje się więc w tych wspólnotach, które są autentycznym wyznacznikiem tego, co można określać mianem „apostolskie”. W tym czasie sukcesja i tradycja były prawie synonimami, określało je jedno słowo greckie διαδοχή (diadoche - sukcesja). Joseph Ratzinger zauważył, że władza i słowo Boże splatały się w ówczesnym pojęciu sukcesji:

Quote-alpha.png
Sukcesja nie jest przejęciem urzędowej władzy, która następnie stoi do dyspozycji piastującego urząd, lecz oddaniem się służbie Słowu, na urząd świadka powierzonych dóbr przewyższających ich powiernika, który całkowicie ustępuje miejsca temu, co zostało mu powierzone. (...) Zgodnie ze swoją istotą „sukcesja apostolska” jest żywą obecnością słowa w personalnej postaci świadka. Nieprzerwana ciągłość świadków okazuje się z istoty słowa jako auctoritas (pol. władza) i viva vox (pol. żywy głos)[6]

Zatem pojęcie sukcesji apostolskiej odnosiło się w pierwotnej teologii kościelnej nie do urzędu biskupa Kościoła w ogóle, ale do tych siedzib, w których działali apostołowie. Wyrażał to na przykład Tertulian w traktacie De praescriptione haereticorum 36,2[7]. Wśród sedes apostolica wskazywał on Korynt w Achai. W Macedonii, Filippi. W Azji, Efez. W Italii, Rzym. Przy czym Rzym uważał Tertulian za punkt odniesienia dla kościoła afrykańskiego. Przyznawał mu też wyróżnioną pozycję wśród innych stolic związanych z apostołami, ze względu na trzech apostołów: Piotra, Pawła i Jana. Podobnie mówił o Rzymie Ireneusz z Lyonu, określając jego autorytet apostolski jako potentior principalitas (pol. potężniejsza zwierzchność)[8]. W ten sposób sukcesja apostolska większości innych biskupów, nie zasiadających na stolicach wywodzących się od apostołów, urzeczywistniała się jedynie pośrednio, drogą okrężną, poprzez jedną ze stolic apostolskich. Można więc mówić o dwóch formach sukcesji apostolskiej: bezpośredniej i pośredniej. Jak zauważył Joseph Ratzinger ówczesna teologia sukcesji nie była ani teologią episkopalną ani papalistyczną (papieską) – rozróżniała episkopat i stolice apostolskie. Ukazuje to słabość późniejszej zasady patriarchatu (5 patriarchatów). Była ona po-konstantyńska, miała „sens administracyjny i dlatego jej realizacja jest ściśle związana z uwarunkowaniami politycznymi i geograficznymi”. Pomylenie autorytetu stolicy apostolskiej i miasta patriarszego, i przeciwstawienie ich, jest – według Ratzingera – oznaką tragizmu sporu między Konstantynopolem i Rzymem. Autorytet Rzymu jest poświadczony przez pierwotny motyw stolicy apostolskiej (łac. sedes apostolica)[9].

Władza apostolska[edytuj | edytuj kod]

To, że Kościół jest „apostolski”, o czym mówi Nicejsko-konstantynopolitańskie wyznanie wiary, jest gwarantem tego, chrześcijanie w danym pokoleniu realizują misję Chrystusa, a nie czysto ludzkie pomysły i projekty. Kościół w danym pokoleniu winien zachować dającą się zweryfikować ciągłość ze wspólnotą pierwotnego Kościoła, który był także w wymiarze ludzkim, społecznością zorganizowaną, posiadającą swych zwierzchników, obrzędy, zwyczaje, a także prawo. Posiadanie „korzeni” w tej pierwotnej społeczności chrześcijańskiej, jak mówił Augustyn z Hippony, urzeczywistnia się przez stolicę apostolską oraz sukcesję biskupią, która ma wymiar i zewnętrzny i duchowy[10]. Również Ireneusz z Lyonu mówił o apostołach powierzających biskupom odpowiedzialność za kościoły[11]. Sukcesja władzy przekazana biskupom nad diecezjami przez apostołów, nie może być uznana za czysto „świecką”, „mechaniczną” lub „jurydyczną”, jak uczynił to Karl Barth w swym podręczniku dogmatyki[12]. Ojciec de Lubac zwrócił też uwagę, że nie może być mowy o jednym Kościele, który ma jedną duszę, ale złożony jest z licznych społeczności niemających ze sobą żadnego powiązania[13].

Termin sukcesja apostolska oznacza, że Jezus Chrystus przekazał realną władzę nad Kościołem apostołom. Jest to:

Sprawowanie sukcesji w różnych Kościołach[edytuj | edytuj kod]

Kościół rzymskokatolicki, Kościoły starokatolickie i cerkiew prawosławna uznają wzajemnie ważność udzielanych w nich święceń[potrzebne źródło], choć spierają się co do jurysdykcji. Kościoły luterańskie i anglikańskie uznają swoją wzajemną sukcesję apostolską, podobnie jak sukcesję Kościołów prawosławnych i katolickich, z kolei sukcesja apostolska Kościołów anglikańskich i luterańskich bywa przez pozostałe Kościoły podważana (z wyjątkiem Kościołów starokatolickich), np. z powodu innego rozumienia Eucharystii bądź kapłaństwa, udzielania święceń kobietom etc.

W protestantyzmie sukcesja apostolska jest sprowadzana do wierności nauce apostolskiej (sukcesja wiary).
W okresie kształtowania się wspólnot ewangelickich w Anglii i Szwecji powstałe tam Kościoły państwowe zachowały jednak ustrój episkopalny i sukcesję apostolską (sukcesję urzędu).

Obecnie znaczna część Kościołów luterańskich posiada sukcesję apostolską (sukcesję urzędu) przekazaną im przez: Kościół Szwecji, Kościoły Wspólnoty Anglikańskiej lub inne Kościoły chrześcijańskie posiadające hierarchię duchowną i sukcesję apostolską.

Kościół katolicki[edytuj | edytuj kod]

W Kościele katolickim, rozumianym w szerokim sensie wszystkich tych kościołów partykularnych, obrządku łacińskiego i bizantyjskiego (np. Ukraińska cerkiew greko-katolicka) i in., które zachowują jedność z biskupem Rzymu jako następcą św. Piotra, podkreśla się obecnie, że sukcesja apostolska jest własnością całego Kościoła. Oznacza to, że powołanymi do głoszenia Ewangelii są wszyscy chrześcijanie i że głoszenie to ma mieć trwały związek ze świadectwem apostołów i z ich podstawową posługą. Urząd biskupi jest istotnym, ale nie osamotnionym, sposobem podtrzymywania tego związku. Podejście to doszło do głosu w okresie Soboru watykańskiego II. Jak zauważył Harald Wagner, dogmatyk z Uniwersytetu w Münster, takie katolickie pojmowanie sukcesji apostolskiej zbliża do rozumienia luterańskiego i ma znaczenie ekumeniczne. Konsekwentnie, sukcesja apostolska rozumiana jako „łańcuch” wkładania rąk jest pochodną sukcesji apostolskiej w podstawowym sensie, wyznaczającej apostolski charakter całego Kościoła[1].

Po soborze podnosiły się głosy m.in. Hansa Künga, publikowane na łamach czasopisma Concilium[14], nie tylko podkreślające ogólnokościelny charakter sukcesji apostolskiej oraz jej jedności z Tradycją apostolską, ale wręcz domagające się odcięcia tego pojęcia od poszczególnego urzędu biskupiego i związania go z całym Kościołem apostolskim.

Harald Wagner zauważył też, że w sukcesji apostolskiej biskupów ważna jest kolegialność – apostołów zastępuje nie pojedynczy biskup, lecz „kolegium biskupów wraz z papieżem jako następcą Piotra”. Biskupi, ściśle mówiąc, są następcami nie samych apostołów, ale tych, których apostołowie wyznaczyli jako swych następców[1]. Jest różnica między biskupami a apostołami, gdyż jedynie apostołowie otrzymali Objawienie, biskupi zaś jedynie są głosicielami objawionej prawdy[15].

Według badań Charlesa Bransoma, obecnie w Kościele rzymsko-katolickim sukcesja nałożenia rąk kształtuje się w ten sposób, że 95,6% biskupów należy do linii kard. Rebiby; 3,3% do jednej z kilku linii wschodnich, 1,1% należy do jednej z pozostałych czterech linii łacińskich[16]:

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Por. Harald Wagner: Dogmatyka. s. 310-311..
  2. Por. Oscar Cullman: Petrus – Jünger, Apostel, Märtyrer. Das historische und das theologische Petrusproblem. Wyd. 2. Zurych: 1960, s. 248n.
  3. Por. Ratzinger, Joseph: Prymat, episkopat i successio apostolica. W: Głosiciele Słowa i słudzy Waszej radości. s. 209.
  4. J. Auer: The Apostolic Office as the Central Office of the New Covenant, and the Bishops as the successors of the Apostles. W: Tenże: Dogmatic Theology. The Universal Sacrament of Salvation. T. 8. s. 206.
  5. Por. Hans von Campenhausen: Kirchlisches Amt und geistliche Vollmacht in den ersten drei Jahrhunderten. Tybinga: 1953, s. 163-194, seria: BHTh14.
  6. Ratzinger, Joseph: Prymat, episkopat i successio apostolica. W: Głosiciele Słowa i słudzy Waszej radości. s. 205-210.
  7. Por. CCL 1,216.
  8. Por. Adversus haereses, 3,3,1 i 2 (PG 7, 844n oraz szczególnie 848).
  9. Ratzinger, Joseph: Prymat, episkopat i successio apostolica. W: Głosiciele Słowa i słudzy Waszej radości. s. 211-213.
  10. Por. Augustyn z Hippony, List 232,2; PL33,1028; Przeciw Faustusowi XI, 2 oraz XXVIII,2
  11. Por. Adversus haereses V,20
  12. Por. Dogmatique. T. 1. 1953, s. 99-100. (fr.)
  13. Henri de Lubac SJ: Medytacje o Kościele. s. 77-78.
  14. Concilium 4 (1968)
  15. J. Auer: The Apostolic Office as the Central Office of the New Covenant, and the Bishops as the successors of the Apostles. W: Tenże: Dogmatic Theology. The Universal Sacrament of Salvation. T. 8. s. 208.
  16. Por. Charles Bransom: The Rebiban Succession. W: Apostolic Succession in the Roman Catholic Church [on-line]. [dostęp 2014-08-31].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Auer J.: The Apostolic Office as the Central Office of the New Covenant, and the Bishops as the Successors of the Apostles. W: Tenże: Dogmatic Theology. The Universal Sacrament of Salvation. J. Auer; J. Ratzinger (red.); Michael Waldstein, Hugh M. Riley (przekład). T. 8. Waszyngton: The Catholic University of America, 1995, s. 200-227. ISBN 0-8132-0685-5.
  • Lubac, Henri de SJ: Medytacje o Kościele. Kraków: WAM, 1997, s. 322, seria: Myśl Teologiczna 15.
  • Ratzinger, Joseph: Prymat, episkopat i successio apostolica. W: Głosiciele Słowa i słudzy Waszej radości. Teologia i duchowość sakramentu święceń. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2012, s. 198-217, seria: Joseph Ratzinger Opera Omnia 12. ISBN 978-83-7702-368-6.
  • Wagner, Harald: Dogmatyka. Juliusz Zychowicz (przekład). Kraków: WAM, 2007, s. 558, seria: Myśl Teologiczna 58. ISBN 978-83-7318-879-2.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Sukcesja apostolska