Sumak odurzający

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Sumak odurzający
Sumak odurzający jesienią
Sumak odurzający jesienią
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd mydleńcowce
Rodzina nanerczowate
Rodzaj sumak
Gatunek sumak odurzający
Nazwa systematyczna
Rhus typhina L.
Cent. pl. II:14. 1756 (Amoen. acad. 4:311. 1759
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Sumak odurzający, sumak octowiec (Rhus typhina L.) – gatunek rośliny z rodziny nanerczowatych (Anacardiaceae). Pochodzi z Ameryki Północnej, rozprzestrzenił się też gdzieniegdzie poza rodzimym obszarem występowania[2]. W wielu krajach, również w Polsce jest uprawiany jako roślina ozdobna. W Polsce ma status antropofita zadomowionego[3].

Kwiatostan żeński
Kwiatostan męski
Odm. 'Laciniata'

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Krzew lub niskopienne drzewo. Korona parasolowata, na niedużej wysokości. Pędy grube, gęsto pokryte brunatnymi włoskami, z dużym rdzeniem. Roślina wytwarza sok mleczny, który wydziela się po przecięciu gałęzi. Po pewnym czasie sok robi się czarny i twardnieje. Drzewo osiąga kilka metrów wysokości.
Liście
Nieparzystopierzaste, złożone z 11-13 lancetowatych i drobnoząbkowanych listków. Mają długość do 50 cm. Jesienią liście przybierają kolor szkarłatny, pomarańczowy i żółty. Nerwacja: pierzasta.
Kwiaty
Roślina dwupienna. Kwiaty drobne, małe, zebrane na końcach pędów w stożkowe, gęste wiechy długości do 20 cm, przypominające swoim wyglądem kolby. Kwiatostany męskie i żeńskie są podobne do siebie, męskie są nieco bardziej ozdobne. Kwitnie od czerwca do lipca, roślina miododajna.
Korzenie
System korzeniowy rozległy, ale płytki, silne wichury czasami wywracają drzewko.
Owoce
Drobne pestkowce, owłosione, zebrane w zbite, amarantowe owocostany o bardzo kwaśnym smaku, od którego pochodzi gatunkowa nazwa rośliny.
Drewno
żółte, żółto-zielonkawe.

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

W uprawie obecne są nieliczne kultywary:

  • 'Laciniata' (syn. 'Dissecta') – roślina rośnie wolniej od typu, tworząc szerszą i bardziej parasolowatą koronę. Pień zwykle pochylony. Listki mocno pierzasto powycinane. Jesienią liście przebarwiają się na kolor jaskrawopomarańczowy. Odmiana o bardzo małych wymaganiach glebowych. Wskazana do małych ogrodów i uprawy w pojemnikach[4].
  • 'Tiger Eyes' – odm. będąca naturalnym mutantem powyższej odmiany. Roślina znaleziona w szkółkach Bailey w USA i przez nie wprowadzona do hodowli. Charakteryzuje się najwolniejszym wzrostem. Młode liście jasnozielone, dorastając przybierają barwę żółtą, która utrzymuje się przez cały sezon aż do jesieni.

Biologia[edytuj | edytuj kod]

Roślina trująca
Liście tego gatunku według niektórych źródeł mają zawierać podobne substancje trujące i być podobnie toksyczne jak w przypadku gatunku Toxicodendron pubescens zwanego sumakiem jadowitym[5]. Jednak inne źródła nie potwierdzają toksyczności tego gatunku[6].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Roślina ozdobna
Sadzony w parkach, ogrodach przydomowych, w alejach. Jego walorami dekoracyjnymi są ładny pokrój i piękne liście. Jesienią przebarwiają się na intensywne kolory i po przebarwieniu długo utrzymują się na drzewie stanowiąc o dużych walorach dekoracyjnych tej rośliny jesienią. Szczególnie ozdobne są okazy żeńskie, które wytwarzają intensywnie czerwone duże owocostany, które przez całą zimę zdobią drzewo. Wadą jest to, że wiosną bardzo późno rozwija swoje liście. Kłopotliwa jest też jego zdolność do krzewienia się, powodująca konieczność stałego usuwania odrostów korzeniowych.
Roślina jadalna
Owoce są bardzo kwaśne i po namoczeniu w wodzie dają przyjemny, kwaskowaty napój zwany Indian lemonade[7].

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Gatunek jest łatwy w uprawie, nie ma specjalnych wymagań co do gleby, jest odporny na szkodniki i choroby. Wymaga stanowiska słonecznego. Nie wymaga przycinania korony, należy natomiast usuwać odrosty korzeniowe. Jest odporny na mróz. Rozmnaża się go z nasion, które wysiewa się jesienią albo wiosną po stratyfikacji. Odmiany rozmnaża się z odrostów korzeniowych lub sadzonek korzeniowych (najnowsza odmiana rozmnażana jest ze stożka wzrostu metodą in vitro).

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-25].
  2. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-10].
  3. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular Plants of Poland - A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 1995. ISBN 83-85444-38-6.
  4. Joanna Filipczak (red.): Katalog roślin, drzewa, krzewy, byliny. Warszawa: Agencja Promocji Zieleni Sp. z o.o., 2006. ISBN 83-921807-3-9.
  5. Jakub Mowszowicz: Przewodnik do oznaczania krajowych roślin trujących i szkodliwych. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1982, s. 256. ISBN 83-09-00660-8.
  6. Staghorn sumac, Rhus typhina (ang.). W: weedinfo.ca [on-line]. Agriculture and Agri-Food Canada. [dostęp 2012-08-26].
  7. Włodzimierz Seneta, Jakub Dolatowski: Dendrologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997, s. 350. ISBN 83-01-12099-1.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. W. Kulesza: Klucz do oznaczania drzew i krzewów. Warszawa: PWRiL, 1955.
  2. Maciej Mynett, Magdalena Tomżyńska: Krzewy i drzewa ozdobne. Warszawa: MULTICO Oficyna Wyd., 1999. ISBN 83-7073-188-0.
  3. Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.