Sydor Rey

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sydor Rey
Data i miejsce urodzenia 6 września 1908
Wojniłów
Data i miejsce śmierci 15 listopada 1979
USA
Dziedzina sztuki literatura

Sydor Rey (właściwie Izydor Reiss, ur. 6 września 1908 w Wojniłowie, zm. 15 listopada 1979 w USA) – polski poeta i prozaik.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Studiował prawo i nauki polityczne na Uniwersytecie Lwowskim, a następnie przeniósł się do Warszawy i kontynuował naukę na Uniwersytecie Warszawskim. Przez pewien czas pracował w sierocińcu prowadzonym przez Janusza Korczaka i Stefanię Wilczyńską[1]. W 1929 zadebiutował, jako prozaik, opowiadanie nosiło tytuł „Królestwo Boże” i było opowieścią o fikcyjnej, prywatnej fabryce, gdzie podczas wizyty znajomy właściciela zauważa wiele nieprawidłowości i szczegółowo punktuje złe zarządzanie i fatalne warunki pracy. Od 1934 należał do założonego rok wcześniej Zespołu Literackiego Przedmieście[2]. W 1935 Rey przetłumaczył z jidysz na polski powieść biograficzną Moisesha Grosmana o Karolu Marksie[3].

Kropiwniki[edytuj | edytuj kod]

Jego pierwsza powieść ukazała się w 1937 i nosiła tytuł Kropiwniki[4], tytuł pochodził od nieistniejącego miasteczka na Wołyniu. Pod tą nazwą pisarz ukrył rodzinny Wojniłów, który opisał przez pryzmat życia trzech pokoleń mieszkańców pochodzących z trzech różnych grup społecznych i narodowych – Żydów, Polaków i Ukraińców[5]. Przedstawienie wykształconych Polaków o szlacheckich korzeniach, przedsiębiorczych Żydów i biedoty ukraińskich chłopów zamieszkujących okoliczne wsie wywołało swoją bezpośredniością szeroki oddźwięk u czytelników i krytyków.

Jerzy Andrzejewski na łamach „Prosto z mostu” zarzucił Sydorowi Reyowi propagowanie treści komunistycznych oraz marnowanie talentu literackiego na rzecz pisania opowiadań niskich lotów[6], w podobnym tonie wypowiadał się w tym czasopiśmie Adolf Nowaczyński[7]. Witold Gombrowicz pisał, że Kropiwniki będące literackim debiutem rozczarowały go powielaniem sprawdzonych schematów[8].

Spacer[edytuj | edytuj kod]

Kolejnym dziełem było opowiadanie „Spacer”, które obrazowało rozmiar polskiego antysemityzmu. Tytuł odnosi się do spaceru dwóch mężczyzn o homoseksualnej orientacji seksualnej, z których jeden jest Żydem a drugi Polakiem. Panowie jawnie okazują sobie czułość, ale nie to jest przyczyną oburzenia otoczenia. Przechodniów gorszy fakt, że są to mężczyźni dwóch różnych narodowości, Polaków oburza, że jeden z panów jest Żydem, a Żydów, że jeden z nich zadaje się z Polakiem. W tym opowiadaniu Sydor Rey poruszył wyjątkowo wątek homoerotyczny, sam pisarz był biseksualny[9]. Tematyka ta powróciła jeszcze raz w opowiadaniu „Na plaży”[10].

W 1936 był jednym z sygnatariuszy listu otwartego polskich pisarzy potępiającego pacyfikację protestów robotniczych, które miały miejsce w 21 marca tego roku w krakowskiej fabryce Semperit[11].

Na emigracji[edytuj | edytuj kod]

Wiosną 1939 Sydor Rey opuścił Polskę, wyemigrował do Stanów Zjednoczonych i osiadł w Nowym Jorku, gdzie założył i prowadził antykwariat. Pozostała w Polsce rodzina zginęła podczas II wojny światowej[12]. Publikował w wydawanym w języku polskim tygodniku „Aktualności”. W 1958 podczas ankiety przeprowadzanej wśród pisarzy tworzących na emigracji oświadczył, że nie czuje się emigrantem, ponieważ duchowo nadal jest Polakiem i uważa się za polskiego pisarza[13]. W 1959 ukazał się pod wspólnym tytułem Księga rozbitków zbiór osiemnastu opowiadań dotyczących Holokaustu widzianego z bezpiecznego Nowego Jorku[14]. W 1963 udzielił wywiadu Polskiemu Radio, w Polsce planowano wydać Księgę rozbitków i wznowić Kropiwniki, ale stwierdzono, że ich publikacja byłaby zbyt kontrowersyjna. Pomiędzy 1962 a 1966 w londyńskichWiadomościach” ukazywała się powieść w odcinkach pod tytułem Ludzie miejscowi. W 1967 ukazał się zbiór wierszy pod tytułem Własnymi słowami, który został bardzo surowo oceniony przez Mariana Pankowskiego, w wyniku tej oceny Sydor Rey nawiązał z nim długą polemikę[15]. W 1966 pisarz przekazał zbiór swoich rękopisów i dokumentów do Biblioteki Syracuse w Syracuse (Nowy Jork). Korespondencja prowadzona z Salo Wittmayer Baronem została dołączona do zbioru Salo W.Baron Papers 1900-1980 i jest przechowywana w Wydziale Zbiorów Specjalnych Biblioteki Uniwersytetu Stanford[16], zbiór korespondencji Sydora Reya z polskim krytykiem Michałem Chmielowcem przekazano do zbiorów Archiwum Informacji o Emigracji w Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Przypisy

  1. Encyklopedia INTERIA, hasło Sydor Rey
  2. Jerzy Kwiatkowski, Literatura Dwudziestolecia, Państwowe Wydawnictwo Naukowe (Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk), Warszawa 1990, p. 31. ISBN 8301099283
  3. Moisesh Grosman, Karol Marks: powieść biograficzna, tł. S. Rey. Warszawa: Wydawnictwo Znicz, 1935
  4. Sydor Rey, Kropiwniki: powieść. Warszawa: Nakładem Księgarni F. Hoesicka, 1937
  5. Sydor Rey, Królestwo Boże: Przedmieście, H. Boguszewska & J. Kornacki, Warszawa, Towarzystwo Wydawnicze Rój, 1934, s. 158–177
  6. Ignacy Fik, 20 lat literatury polskiej (1918–1938), Spółdzielnia Wydawnicza Czytelnik, Kraków 1939, s. 58
  7. Adolf Nowaczyński, "Ofensywa: Huntman", Prosto z mostu (Warszawa), cz. 4, Nr. 41 (207), 25 września 1938, s. 8
  8. Witold Gombrowicz, "Proletariacka huśtawka", Czytelnicy i krytycy: proza, reportaże, krytyka literacka, eseje, przedmowy, wybór W. Bolecki, Wydawnictwo Literackie, Kraków 2004, s. 220. ISBN 8308033954
  9. Sydor Rey, "Spacer", Nowy Głos (Dziennik warszawskiej społeczności żydowskiej), cz. 2, Nr. 155, 5 lipca 1938, s. 7
  10. Sydor Rey, "Na plaży", "Własnymi słowami", Londyn, Poets' & Painters' Press, 1967, s. 49
  11. "Protest pisarzy warszawskich", Miesięcznik Literacki "Kamena", cz. 3, Nr. 8–9 (28–29), kwiecień–maj Chełm 1936
  12. Zofia Kozarynowa. O Księdze rozbitków. "Wiadomości" (Londyn) cz. 14, Nr. 48 (713), 29 listopada 1959, s. 4
  13. Pisarze emigracyjni a literatura krajowa: ankieta Wiadomości. "Wiadomości" (Londyn), cz. 13, Nr. 33 (646), 17 wrzesień 1958, s. 4
  14. Sydor Rey: Księga rozbitków. Warszawa: Wydawnictwo Czytelnik, 1959
  15. Marian Pankowski. Rzeczywistość nieokrzesana, czyli o wierszach Sydora Reya. Tygodnik "Wiadomości" (Londyn) cz. 23, Nr. 39 (1174), 29 września 1968, s. 4
  16. "The Salo W. Baron Papers, 1900–1980", Stanford University Libraries, Manuscript Division, Collection No. M0580

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]