Symfonia fantastyczna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Symphonie fantastique (Symfonia fantastyczna) z podtytułem „Epizod z życia artysty”, op. 14, to symfonia napisana przez francuskiego kompozytora Hectora Berlioza w 1830 roku. Jest powszechnie uważana za jedno z najważniejszych i najbardziej reprezentatywnych dzieł wczesnego romantyzmu.

Symfonia fantastyczna to pierwsza wielka kompozycja Berlioza, zarazem najpopularniejsza ze wszystkich, jakie napisał. Stała się manifestacją jego założeń artystycznych, a jednocześnie pierwszą wyraźnie autobiograficzną symfonią.

Dzieło zrodziło się z własnych przeżyć i uczuć kompozytora, ukazując wyraźnie jego egzaltowaną naturę i romantyczną wyobraźnię. Nieszczęśliwa, nieodwzajemniona miłość do angielskiej aktorki, Harriet Smithson (która w końcu została żoną Berlioza), inspirowała muzykę Symfonii fantastycznej. Berlioz nie ukrywał motywów, które nim kierowały. Nie tylko opatrzył dzieło podtytułem („Epizod z życia artysty”), ale też, aby publiczność w sposób jednoznaczny zrozumiała intencję dzieła, dodał doń dokładny komentarz literacki, ufantastycznioną historię swej miłości. Komentarz ukazał się w paryskiej gazecie Figaro (21 maja 1830) przed prawykonaniem dzieła w pierwszej wersji. Oto jego treść:

"Kompozytor miał zamiar przedstawić muzyką różne momenty z życia artysty. Plan do instrumentalnego dramatu bez tekstu musi być z góry wyjaśniony. Program niniejszy należy przeto uważać za jakby mówiony tekst opery, przedstawiający charakter i wyraz następujących po sobie części. I część. Marzenia. Namiętność. Autor przyjmuje, że młody muzyk w owym stanie duszy, który słynny pisarz Chateaubriand określa tak trafnie jako <<fale namiętności>>, spostrzega po raz pierwszy kobietę, łączącą w sobie wszystkie uroki wyśnione w marzeniach o idealnej istocie. Zakochuje się do szaleństwa. Kaprys losu sprawia, że obraz ukochanej ukazuje mu się wraz z muzyczną myślą, taką idee fixe. Oto powód nieustannego powracania melodii rozpoczynającej pierwsze Allegro. II część. Bal. Artysta, otoczony gwarem zabawy, podziwia wspaniałości natury. Ale wszędzie ściga go obraz ukochanej i odbiera mu spokój. III część. Wśród pól. Wieczorem na wsi słyszy z oddali głosy dwóch pasterzy. Okolica, poszum drzew, złudne nadzieje wzajemnej miłości - wszystko splata się razem, dając jego sercu nadzwyczajny spokój, a myśl kierując ku radości. Spodziewa się, że wkrótce nie będzie już sam. Ale jeśli umiłowana go zawiedzie? Nadzieję i lęk, radosne oczekiwanie i posępne przeczucia wyraża Adagio. IV część. Droga na miejsce stracenia. Ponieważ artysta przekonał się, że ta, którą uwielbia, nie odwzajemnia jego miłości, nie potrafi go zrozumieć, a nawet jest go niegodna, truje się zażywając opium. Zbyt słaba dawka narkotyku nie zabija go, lecz pogrąża w ciężkim śnie. Artysta śni, że zamordował ukochaną i został skazany na śmierć. Prowadzony jest na miejsce stracenia, stając się świadkiem własnej egzekucji. V część. Sabat czarownic. Młody muzyk widzi się pośród zgrai dziwnych postaci, które zebrały się na jego pogrzebie. Wybranka serca także przybywa na ten sabat, witana okrzykami radości. Rozpoczyna się ceremonia."

Symfonia fantastyczna jest pierwszym dziełem muzyki symfonicznej, które zawiera motyw przewodni. Berlioz nadał mu nazwę idée fixe. Pojawia się on we wszystkich częściach symfonii, jest zmieniany wariacyjnie.

Berlioz wykorzystuje bogaty skład orkiestrowy (90 instrumentalistów):

   15 I skrzypiec – 15 II skrzypiec – 10 altówek – 11 wiolonczel – 9 kontrabasów
   2 flety – 2 oboje – 2 klarnety – 2 fagoty
   2 trąbki – 2 kornety – 4 rogi – 3 puzony – 2 tuby
   dzwony – 4 kotły – talerze – wielki bęben
   2 harfy
(obsada).

Podsumowanie[edytuj | edytuj kod]

Symfonia fantastyczna jest dziełem muzyki programowej, opowiadającym historię o „artyście obdarzonym bujną wyobraźnią”, który „zażył opium będąc pogrążonym w rozpaczy”. Utwór posiada pięć części, w przeciwieństwie do klasycznej, czteroczęściowej symfonii:

  1. Rêveries - Passions (Marzenia – Namiętności)
  2. Un bal (Bal)
  3. Scène aux champs (Wśród pól)
  4. Marche au suplice (Marsz na miejsce stracenia)
  5. Songe d'une nuit de sabbat (Sabat czarownic)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Symfonia Fantastyczna, dyr. Leonard Bernstein