Sierpówka
| Sierpówka | |
 |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Gromada | ptaki |
| Podgromada | Neornithes |
| Nadrząd | neognatyczne |
| Rząd | gołębiowe |
| Rodzina | gołębiowate |
| Rodzaj | Streptopelia |
| Gatunek | sierpówka |
| Nazwa systematyczna | |
| Streptopelia decaocto[1] | |
| (Frivaldszky, 1838) | |
| Podgatunki | |
|
|
| Kategoria zagrożenia (CzKGZ)[2] | |
 |
|
| Zasięg występowania | |
 Ekspansja sierpówki w Europie Zasięg ok. 1900 r. Ekspansja do 1928 r. Ekspansja do 1938 r. Ekspansja do 1946 r. Ekspansja do 1949 r. Ekspansja do 1957 r. Ekspansja do 1963 r. Ekspansja do 1973 r. |
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|
Sierpówka, synogarlica turecka (Streptopelia decaocto) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny gołębiowatych (Columbidae).
Spis treści |
[edytuj] Występowanie
Pierwotnie zamieszkiwała południową Azję od Turcji po Japonię oraz obszary na południe od Sri Lanki i Arabii, część północnej Afryki. Obecnie spotkać ją można na dużych obszarach Europy, poza północną Skandynawią, przeważającą częścią Hiszpanii i niektórymi wyspami Morza Śródziemnego. Jest gatunkiem osiadłym.
[edytuj] Historia ekspansji
Dokładne określenie zasięgu sierpówki jest trudne do określenia, ponieważ jest to gatunek inwazyjny. Jego ekspansja dokonała się w bardzo krótkim czasie. Prawdopodobnie do południowo-wschodniej części Starego Kontynentu sierpówkę przywlekli osmańscy zdobywcy. W Europie stwierdzona była po raz pierwszy w 1835 w Płowdiwie w Bułgarii.
Do lat 30. XX wieku występowała jeszcze tylko na Półwyspie Bałkańskim po Belgrad, gdzie z czasem jej populacje uległy zagęszczeniu. W następnych latach zaobserwowano żywiołowe rozprzestrzenianie się synogarlicy tureckiej w kierunku północno-zachodnim. Na początku lat 40. występowała już w Wiedniu. W maju 1940 r. zaobserwowano ją na Dolnym Śląsku pod Oleśnicą, na wiosnę 1942 w Tarnowie i w Krakowie. Pierwsze gnieżdżenie się na ziemiach polskich zanotowano w 1943 r. w Lublinie i Tarnowie. W 1946 r. osiągnęła Augsburg, w 1948 Lipsk, w 1950 r. dotarła do Holandii i na północny skraj Jutlandii. W 1951 r. była w Radomiu, skąd kierowała się na północ wzdłuż doliny Wisły. W 1952 r. widziano ją już w Anglii i w południowej Szwecji. W latach 50. i 60. XX w. synogarlica turecka skolonizowała całą Europę Środkową po Estonię, południową część Półwyspu Skandynawskiego oraz Wyspy Brytyjskie. Na początku lat 70. dotarła do Irlandii. W 2005 poza zasięgiem sierpówki była tylko północna część Skandynawii i Rosji, wysokie góry oraz większość Półwyspu Iberyjskiego, gdzie występuje punktowo. W ciągu ostatnich 100 lat sierpówka rozszerzyła znacząco swój zasięg również w Turcji, pojawiła się w Iraku i Izraelu, a na przełomie XX i XXI wieku dotarła przez Hiszpanię do północnego Maroka, jednak na pozaeuropejskich terenach występuje bardziej wyspowo i nie zasiedla tak zwartych areałów.
Szybkie rozprzestrzenianie zbiegło się z coraz większą industrializacją i rozwojem gospodarki rolnej, które zapewniały im różnorodny pokarm. O sukcesie w kolonizowaniu Europy zadecydowała też mało wyspecjalizowana dieta, brak płochliwości wobec człowieka, wielokrotne lęgi w ciągu całego roku, niskie wymagania lęgowe, umiejętność dostosowania się do różnych warunków środowiska i klimatu.
W Polsce występuje na całym obszarze i przez cały rok, nawet w trakcie dużych mrozów. Zimą gromadzi się najczęściej w kępach drzew. Tam grupy sierpówek wspólnie nocują w stadach liczących nawet kilkaset osobników, a w dzień wylatują, by szukać pokarmu w pobliżu siedzib ludzkich (podchodzą nawet do okien mieszkań).
[edytuj] Charakterystyka
[edytuj] Cechy gatunku
Ma smukłą sylwetkę z długim ogonem. Brak dymorfizmu płciowego w ubarwieniu i wielkości. Upierzenie szaro-kremowe, wierzch z brązowawym odcieniem, pierś i brzuch płowo-żółte z różowawym nalotem. Głowa od góry jest brązowoszara, a pozostała część szaroróżowa. Na karku czarna pół-obroża z białym obramowaniem górnej krawędzi, zwana też "sierpem" od którego wzięła się nazwa gatunkowa tego ptaka. Na spodzie ogona szeroki, biały końcowy prążek, a nad nim zajmujące połowę ogona czarne sterówki. Boki ciała niebieskoszare. Nogi czerwone, tęczówki czerwonożółte, dziób czarny, choć na końcu czerwonawo-biały. Młode ptaki nie mają pół-obroży, mają też bardziej matowe i brązowe upierzenie.
To ptak mniejszy od gołębia domowego. Lot nie jest charakterystyczny. Samce często wydają specyficzne pohukiwania "kuh-kuh-kuh", zwłaszcza wiosną i latem.
[edytuj] Wymiary średnie
Długość ciała: około 28 – 33 cm, rozpiętość skrzydeł: 60 cm, masa ciała: około 150 – 200 g.
[edytuj] Biotop
W Europie to gatunek synantropijny, najczęściej w miastach, na obszarach luźniejszej zabudowy, ale i na wsiach. Szczególnie w miejscach występowania drzew iglastych, służących za miejsce nocowania. Również parki, sady, ogrody, aleje, a w regionie saharyjskim oazy. W porównaniu ze spokrewnioną turkawką, nie unika zatem terenów zurbanizowanych.
[edytuj] Okres lęgowy
[edytuj] Toki
Sierpówka zajmuje tereny lęgowe już w marcu i zaczyna je oznaczać trzysylabowym odgłosem "gu-guu-gu" z akcentem na drugą sylabę. Przy okazji wykonuje akrobatyczne loty – z wyeksponowanego w terenie miejsca wzbija się pionowo w górę, a potem wraca w miejsce startu lecąc spiralnie na rozpostartych skrzydłach.
[edytuj] Gniazdo
Wczesną wiosną, gdy nie rozwinęły się jeszcze liście na drzewach płytkie, niedbale wykonane gniazdo zakłada na drzewach iglastych, później także liściastych, w zaroślach, a czasem również na krzewach i budynkach. Gniazdo stanowi platforma z drobnych gałązek (może prześwitywać przez nie światło) umieszczona na drzewie w bezpośrednim sąsiedztwie zabudowań. Zdarzają się także lęgi nietypowe, np. na sygnalizatorze świetlnym itp.
[edytuj] Jaja
Zazwyczaj 3 do 4 lęgów w roku (w sprzyjających warunkach nawet 6). W Europie Zachodniej sporadycznie nawet zimą, gdzie zyskują na towarzystwie człowieka – dostępność pokarmu i łagodniejszy klimat w miastach. W zniesieniu dwa śnieżnobiałe eliptyczne jaja.
[edytuj] Wysiadywanie
Jaja wysiadywane są przez okres 14 do 15 dni przez oboje rodziców. Pisklęta, rzekome gniazdowniki, opuszczają gniazdo po 20 dniach, kiedy to stają się lotne. Okryte są żółtawoszarym puchem.
[edytuj] Pożywienie
Nasiona, owoce traw i roślin zielnych oraz chwastów, resztki pokarmu człowieka – jadalne odpadki i rozsypany pokarm dla zwierząt domowych (np. kur czy kaczek). Zimą najlepiej ją dokarmiać: kaszą gryczaną i ziarnami słonecznika.
[edytuj] Ochrona
Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[3].
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Streptopelia decaocto w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
- ↑ Streptopelia decaocto. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
- ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237
[edytuj] Bibliografia
- Pavel Vasak: Ptaki leśne. Warszawa: Delta, 1993. ISBN 83-85817-28-X.
- Klaus Richarz: Ptaki – Przewodnik. Warszawa: MUZA, 2009. ISBN 978-83-7495-018-3.
