System opieki zdrowotnej w Polsce

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Polska karetka podstawowa
Polska karetka specjalistyczna

System opieki zdrowotnej w Polsce – zespół osób i instytucji mający za zadanie zapewnić opiekę zdrowotną ludności. Polski system opieki zdrowotnej oparty jest na modelu ubezpieczeniowym.

Zgodnie z artykułem 68 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, każdy ma prawo do ochrony zdrowia. Obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Warunki i zakres udzielania świadczeń określa ustawa[1].

Podstawy prawne[edytuj | edytuj kod]

Działanie systemu opieki zdrowotnej w Polsce reguluje szereg ustaw. Poniżej przedstawiono wybrane ustawy o charakterze ogólnym dotyczące całej służby zdrowia lub najbardziej znaczących jej aspektów.

Nazwa ustawy Hiperłącze do aktu prawnego na stronie ISAP
Ustawa o działalności leczniczej Dz. U. z 2013 r. Nr 0, poz. 217
Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027
Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta Dz. U. z 2012 r. Nr 0, poz. 159
Ustawa o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz gminach uzdrowiskowych Dz. U. z 2012 r. Nr 0, poz. 651
Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty Dz. U. z 2011 r. Nr 277, poz. 1634
Ustawa o zawodach pielęgniarki i położnej Dz. U. z 2011 r. Nr 174, poz. 1039
Ustawa Prawo farmaceutyczne Dz. U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271
Ustawa Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo farmaceutyczne, ustawę o wyrobach medycznych oraz ustawę o Urzędzie Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych Dz. U. z 2001 r. Nr 126, poz. 1382

Struktura[edytuj | edytuj kod]

Uczestników systemu (interesariuszy, ang. stakeholders) można podzielić na następujące kategorie:

Źródła finansowania[edytuj | edytuj kod]

Ubezpieczenie zdrowotne w NFZ

Głównym źródłem finansowania systemu jest ubezpieczenie zdrowotne w NFZ. Obywatele obciążeni są obowiązkową składką ubezpieczeniową stanowiącą 9% dochodów osobistych (7,75% odliczane jest od podatku dochodowego, zaś 1,25% pokrywa ubezpieczony), która odprowadzana jest do instytucji ubezpieczenia zdrowotnego (NFZ).

Budżet państwa

Niektóre świadczenia wysokospecjalistyczne finansowane są bezpośrednio z budżetu Ministerstwa Zdrowia, a nie ze środków NFZ.

Od 1 stycznia 2007 r. z budżetu państwa finansowane jest również w całości przedszpitalne ratownictwo medyczne (pogotowie ratunkowe).

Ubezpieczenia indywidualne w komercyjnych instytucjach

Odpłatność za koszty leczenia pokrywa ubezpieczyciel. Kwoty refundacji ustalone są poprzez wartość dobrowolnego ubezpieczenia i mogą pokrywać 100% lub mniej rzeczywistych kosztów leczenia.

Kontraktowanie świadczeń zdrowotnych[edytuj | edytuj kod]

Narodowy Fundusz Zdrowia cyklicznie organizuje konkurs ofert na udzielanie świadczeń zdrowotnych. Świadczeniodawcy, którzy zaoferowali w konkursie najkorzystniejsze warunki, zawierają z NFZ umowę o udzielanie świadczeń zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych.

Udzielanie świadczeń zdrowotnych[edytuj | edytuj kod]

Podstawowym ogniwem systemu jest lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, którym najczęściej jest lekarz specjalista medycyny rodzinnej. Odpowiedzialny jest on za leczenie oraz prowadzenie profilaktyki zdrowotnej zapisanych do niego pacjentów. W przypadku, gdy choroba pacjenta wymaga leczenia specjalistycznego, lekarz POZ wydaje skierowanie do poradni specjalistycznej lub szpitala.

Skierowania nie wymaga wizyta w poradniach:

Skierowanie nie jest również wymagane od osób:

  • chorych na gruźlicę,
  • zakażonych wirusem HIV,
  • inwalidów wojennych i osób represjonowanych,
  • uzależnionych od alkoholu, środków odurzających i substancji psychotropowych – w zakresie lecznictwa odwykowego.

Podstawą do uzyskania świadczeń zdrowotnych jest dokument potwierdzający ubezpieczenie zdrowotne, zgodny z art. 240 ustawy z dnia 27.08.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, którym mogą być m.in.:

  • legitymacja ubezpieczeniowa,
  • legitymacja ubezpieczeniowa dla członków rodziny pracownika,
  • legitymacja emeryta-rencisty.

Rola jednostek samorządu terytorialnego[edytuj | edytuj kod]

Jednostki samorządu terytorialnego (gmina, powiat, województwo) również mają duży udział w kształtowaniu systemu.

Jako organ założycielski SPZOZ, jednostka samorządu terytorialnego:

  • tworzy, przekształca i likwiduje SPZOZ (w drodze uchwały),
  • nadaje statut SPZOZ,
  • nawiązuje z kierownikiem zakładu stosunek pracy,
  • deleguje przedstawiciela do rady społecznej zakładu,
  • udziela zakładowi dotacji na zadania określone w art.55 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej,
  • sprawuje nadzór nad prowadzonymi przez siebie zakładami opieki zdrowotnej (zgodnie z rozporządzeniem z dnia 18 listopada 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad sprawowania nadzoru nad samodzielnymi publicznymi zakładami opieki zdrowotnej i nad jednostkami transportu sanitarnego).

Pozostałe zadania jednostek samorządu terytorialnego w zakresie opieki zdrowotnej:

  • Samorząd województwa:
  • Samorząd powiatu:
    • dofinansowuje uczestnictwo osób niepełnosprawnych i ich opiekunów w turnusach rehabilitacyjnych oraz zaopatrzenie w sprzęt rehabilitacyjny, przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze przyznawane osobom niepełnosprawnym na podstawie odrębnych przepisów.
    • wystawia skierowania do zakładu opiekuńczo-leczniczego i do zakładu pielęgnacyjno-opiekuńczego zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 30 grudnia 1998 r. w sprawie sposobu i trybu kierowania osób do zakładów opiekuńczo-leczniczych i pielęgnacyjno-opiekuńczych oraz szczegółowych zasad ustalania odpłatności za pobyt w tych zakładach,
    • tworzy powiatowy plan zabezpieczenia medycznych działań ratowniczych, co wynika z art.22 ustawy z dnia 25 lipca 2001 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym oraz wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 23 maja 2002 r. w sprawie trybu tworzenia powiatowych, wojewódzkich i krajowych rocznych planów zabezpieczenia medycznych działań ratowniczych,
    • organizuje i zapewnia usługi w odpowiednim standardzie w domach pomocy społecznej dostosowanych do szczególnych potrzeb osób z zaburzeniami psychicznym, co wynika z art.6a ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego,
    • bierze udział w realizacji zadań z zakresu ochrony zdrowia psychicznego, w tym w szczególności dzieci i młodzieży, zgodnie z ustawą z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego,
    • bierze udział w realizacji zadań z zakresu ochrony przed następstwami używania tytoniu zgodnie z ustawą z dnia 9 listopada 1995 r. o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych,
    • realizuje zadania z zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych, zgodnie z ustawą z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi,
    • realizuje zadania z zakresu inspekcji sanitarnej zgodnie z ustawą z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz zadania w zakresie zapobiegania chorobom zakaźnym i zakażeniom – zgodnie z ustawą z dnia 6 września 2001 r. o chorobach zakaźnych i zakażeniach,
    • ustala rozkład godzin pracy aptek ogólnodostępnych, co wynika z ustawy z dnia 6 września 2001 r. Prawo farmaceutyczne,
    • zapewnia kobietom w ciąży opiekę medyczną, socjalną i prawną zgodnie z ustawą z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży,
    • realizuje także zadania z zakresu promocji zdrowia i profilaktyki zdrowotnej w ramach programów polityki zdrowotnej.
  • Samorząd gminy:
    • realizuje zadania zakresu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych w postaci gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych – zgodnie z ustawą z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi,
    • realizuje usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi jako zadanie zlecone przez administrację rządową, co wynika z art. 9, ust.1 i 4 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego.

Rola samorządów zawodów medycznych[edytuj | edytuj kod]

Wpływ na system opieki zdrowotnej mają też powołane odpowiednimi ustawami samorządy zawodowe:

Resortowe systemy ochrony zdrowia[edytuj | edytuj kod]

Cztery instytucje posiadają swoje branżowe (tzw. mundurowe) placówki opieki zdrowotnej. Są to:

Koordynacja w ramach Unii Europejskiej[edytuj | edytuj kod]

Osoby objęte ubezpieczeniem zdrowotnym w NFZ mogą uzyskać przed wyjazdem niezarobkowym do innego kraju członkowskiego UE Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego. Uprawnia ona do uzyskania w nagłych wypadkach świadczeń zdrowotnych w zakresie i na zasadach, na jakich przysługują one obywatelom danego kraju członkowskiego. Karta ta nie uprawnia jednak do leczenia, jeśli celem wyjazdu jest uzyskanie świadczeń medycznych.

Osoby, które wyjechały do innego kraju UE w celach zarobkowych, z chwilą podjęcia tam pracy przestają być objęte ubezpieczeniem zdrowotnym w NFZ i muszą zostać objęte systemem ubezpieczeniowym danego kraju.

Problemy polskiego systemu opieki zdrowotnej[edytuj | edytuj kod]

System opieki zdrowotnej w Polsce od wielu lat przeżywa poważne trudności. W rankingu Europejskiego Konsumenckiego Indeksu Zdrowia Polska klasyfikuje się na 27. pozycji z 33.[2][3][4] Problemy te przejawiają się:

  • utrudnionym dostępem do lecznictwa specjalistycznego (w szczególności szpitalnego) i długimi kolejkami oczekujących na świadczenia[5][6][7][8][9][10]; czas oczekiwania sięga kilku lat i często rośnie, ze względu na znaczną liczbę pacjentów przyjmowanych poza kolejką bez uzasadnienia medycznego[11], w tym także w wyniku korupcji[12][13]
  • niezadowalającą jakością udzielanych świadczeń zdrowotnych – m.in. wysokim poziomem śmiertelności w wyniku powikłań pooperacyjnych, przekraczająca 10% przy średniej unijnej na poziomie 4%[14],
  • niskimi płacami w sektorze opieki zdrowotnej i masową emigracją specjalistycznych kadr medycznych do pozostałych krajów Unii Europejskiej,
  • zadłużaniem się publicznych zakładów opieki zdrowotnej (na koniec 2008 r. długi szpitali wyniosły 3,5 mld zł[15]) i handlem długami polskich szpitali (skupowały je głównie firmy Magellan, MW Trade i Electus)[16][17].

Wśród przyczyn generujących problemy najważniejszymi są:

  • deficyt lekarzy niektórych specjalności, wynikający z nieracjonalnych[18][19] limitów przyjęć na uczelnie medyczne[20]; Polska ma 2,2 lekarza na 1 tys. mieszkańców, najmniej spośród krajów UE ze średnią 3,4)[21]
  • archaiczna i nieefektywna struktura Szpitalnych Oddziałów Ratunkowych (SOR)[22],
  • zbyt gęsta sieć małych szpitali powiatowych, które konkurując ze sobą nie są w stanie udźwignąć kosztów inwestycji i utrzymania, wpadając w spiralę zadłużenia[23],
  • monopsoniczna pozycja publicznego płatnika (NFZ), który zarządza budżetem w sposób nieelastyczny, w cyklach rocznych[24], z systemem rozliczania świadczeń medycznych premiującym nieefektywność[25] i nadużycia oraz centralne planowaniem limitu chorych w danej specjalizacji na dany rok, co skutkuje wielomiesięcznymi lub wieloletnimi kolejkami do specjalistów[26][27][28],
  • nepotyzm i kumoterstwo w publicznych placówkach służby zdrowia, skutkujące przerostem zatrudnienia (zwłaszcza w działach administracyjnych) sięgającym 20%[29][30][31], podczas gdy w części szpitali pensje personelu stanowią 80-90% budżetu[32][33]; na przykład w Centrum Zdrowia Dziecka spośród 2200 osób personelu tylko 300 to lekarze, większość zatrudnionych pracuje natomiast w działach administracji i stastystyki (szpital w 2012 roku był zadłużony na 190 mln zł)[34][35][36]
  • brak zdefiniowanego zakresu świadczeń dostępnych w ramach ubezpieczenia w NFZ,
  • brak jednoznacznych kryteriów kolejności udzielania świadczeń[9], co w sytuacji trwałego ich deficytu prowadzi do korupcji[37][38][39]
  • niewystarczający nadzór nad działaniem ośrodków leczniczych, co skutkuje oszustwami i korupcją[40][41][42],
  • brak jednoznacznej definicji czy nawet wykładni prawa do ubezpieczenia zdrowotnego,
  • brak wykazu świadczeń ratujących życie, co w powtarzających się co rok sytuacjach wyczerpania limitu finansowania na dany rok prowadzi do odmawiania przez szpitale dostępu do świadczeń ze względu na ryzyko niepewność prawną co do uznania danego świadczenia za „ratujący życie” przez NFZ[43],
  • brak regulacji prawnych pozwalających na wprowadzenie dodatkowych (komercyjnych) ubezpieczeń zdrowotnych, co prowadzi np. do marnowania kosztownego sprzętu diagnostycznego jeśli limit świadczeń publicznych wyczerpał się w danym roku,
  • ułomna, nieefektywna forma prawna, w jakiej funkcjonują publiczne zakłady opieki zdrowotnej (SPZOZ)[44][45],
  • niewystarczające kwalifikacje kadr zarządzających publicznymi jednostkami opieki zdrowotnej, co skutkuje nieefektywnym zarządzaniem – przepłacaniem za usługi zewnętrzne, dostawy leków, brakiem negocjacji cenowych z dostawcami itp[46],
  • przepisy zakazujące komercyjnego wykorzystywania sprzętu medycznego, co w sytuacji niskich limitów NFZ prowadzi do marnowania kosztownych urządzeń, które szpital i tak musi utrzymywać[46],
  • ograniczona odpowiedzialność organów założycielskich SPZOZ za ich zobowiązania finansowe i lęk przed ich przekształcaniem w spółki prawa handlowego[47]; w 2013 roku NIK ponownie wskazał na znaczną skalę nieefektywnego wykorzystania drogiego sprzętu medycznego, z jednej strony powodowanego niskim poziomem finansowania przez NFZ, a z drugiej błędami popełnianymi przez zamawiające je jednostki[48].
  • brak konkurencyjności jednostek opieki zdrowotnej,
  • zbiurokratyzowanie pracy lekarza poprzez nałożenie na niego obowiązku prowadzenia dokumentacji poza medycznej,
  • zacofanie służby zdrowia w zakresie zarządzania usługami medycznymi (rejestracja, terminy zabiegów) i niski poziom wykorzystania technologii informatycznych[10][49],
  • masowe wyłudzanie zwolnień lekarskich (L4), np. w celu wykonywania prac sezonowych poza głównym miejscem zatrudnienia[50][51][52], zwłaszcza w sektorze publicznym (w tym w policji)[53][54],
  • brak sprawnego, zintegrowanego systemu informatycznego w opiece zdrowotnej (Rejestr Usług Medycznych jest budowany od 1992 roku)[55]
  • chaotyczny proces legislacyjny związany z ochroną zdrowia[56] i brak spójnego określenia prawa do ubezpieczenia zdrowotnego[57].
  • w 2013 pacjenci zapłacili za leki najwięcej w Europie (40%)[58].

Przykładami szpitali publicznych, które dokonały skutecznej restrukturyzacji i oddłużenia są Wojewódzki Szpital Specjalistyczny w Białej Podlaskiej[59], Pleszewskie Centrum Medyczne w Pleszewie[60] oraz szpital w Rawiczu[30].

Przypisy

  1. 10 pytań o eWUŚ. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji, 2012.
  2. Euro Health Consumer Index 2012. Health Consumer Powerhouse, 2012.
  3. Łapówka najlepsza polisą na zdrowie. Gazeta Prawna, 2012.
  4. Europejski Konsumencki Indeks Zdrowia. Zdrowie Polaków, 2012.
  5. Zdrowie w kolejce. Rzeczpospolita, 2013.
  6. Równo 5 lat trzeba czekać na wizytę w Poradni Leczenia Osteoporozy w Grodzisku Mazowieckim. Na zoperowanie zaćmy w Olsztynie można liczyć najwcześniej za 3 lata. Z kolei na pierwszą wizytę u endokrynologa we Wrocławiu - na przełomie 2016 i 17 roku., za: Gigantyczne kolejki po zdrowie. Sprawdź, ile trzeba czekać na wizytę u specjalisty. RMF24, 2013.
  7. Na planową hospitalizację, np. na oddziale leczenia uzależnień, trzeba w skrajnych wypadkach czekać nawet blisko dwa lata (659 dni w Szpitalu Specjalistycznym im. J. Babińskiego w Krakowie), a na oddziale psychiatrii sądowej – od 15 (Szpital Psychiatryczny w Toszku) do aż 726 dni (w Szpitalu Neuropsychiatrycznym w Lublinie). za: NIK o szpitalach psychiatrycznych. NIK, 2012.
  8. Rehabilitacja to walka nie tylko o zdrowie, ale i życie. Dziennik Polski, 2010.
  9. 9,0 9,1 Tomasz Kurowski: W kolejce do lekarza. Metro, 2011-04-12. [dostęp 2011-05-21].
  10. 10,0 10,1 OECD ocenia polską opiekę zdrowotną: duże kolejki i mało prywatnych polis. Wyborcza.biz, 2012.
  11. NIK o dostępności usług medycznych. Najwyższa Izba Kontroli, 2010.
  12. Lekarz brał łapówki za „przyspieszenie” kolejki na zabieg. Wirtualna Polska, 2010.
  13. Łapówkarski cennik służby zdrowia. Wirtualna Polska, 2013.
  14. Śmiertelność po operacjach: najgorzej w Polsce, na Łotwie i Słowacji. Gazeta.pl, 2012.
  15. „Nasz Dziennik”, 21.01.2009 r., s. 5.
  16. Metro”, 12.02.2009 r., s. 4.
  17. Szpitale trwonią miliardy. Rzeczpospolita, 2008.
  18. Za późno na ratunek. Taniej amputować niż leczyć kończynę. Gazeta.pl, 2013.
  19. W Polsce dramatycznie brakuje lekarzy. Wirtualna Polska, 2012.
  20. Uwagi do projektu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie limitu przyjęć na kierunki lekarski i lekarsko-dentystyczny. Ministerstwo Zdrowia.
  21. Health at a Glance: Europe 2012: Medical doctors. OECD.
  22. Przedsionek piekła. Dziennik Polski, 2010.
  23. Patrycja Redo: Bolesny prestiż. TVN24, 2012.
  24. NIK o planie finansowym NFZ w roku 2012. NIK, 2013.
  25. Lekarze oszukują NFZ. NFZ oszukuje lekarzy. My stoimy w kolejce. Gazeta Wyborcza, 2014.
  26. Dorota Stec-Fus: Idą wybory. Leczmy się!. „Dziennik Polski”, 2010.
  27. Mam umrzeć w kolejce do kardiologa?. Gazeta.pl, 2010.
  28. Dwa miesiące oczekiwania na leczenie raka mózgu. Gazeta Prawna, 2010.
  29. Przerost zatrudnienia i kosztów w polskich szpitalach. Rynek Zdrowia, 2012.
  30. 30,0 30,1 Janusz Atłachowicz: Szpitale nie muszą śmierdzieć. Forsal.pl.
  31. Brigitte Slot, i inni: Study on Corruption in the Healthcare Sector (ang.). Komisja Europejska, październik 2013. [dostęp 2014-01-15]. s. 286-287.
  32. Szpital bez pieniędzy i bez pielęgniarek. Gazeta.pl, 2012.
  33. Gospodarcza patologia, czyli jak działają polskie szpitale. Forsal, 2012.
  34. Centrum jest źle zarządzane. Musi się dostosować. Gazeta.pl, 2012.
  35. NIK o szpitalach-instytutach badawczych. NIK, 2012.
  36. Do kwoty wykazywanych zobowiązań należy dołożyć kwotę około 35 mln zobowiązań nieujawnionych, a wynikających z braku księgowania odsetek [..] placówka podpisywała niekorzystne dla siebie umowy spłaty długów z wierzycielami wtórnymi [..] W Instytucie zatrudnionych jest aż 131 sekretarek. [..] Diagnostykę laboratoryjną wykonuje dla Instytucie (i w jego budynku) firma zewnętrzna ALAB Laboratoria. Z raportu wynika, że jej usługi są kilkukrotnie wyższe niż w innych takich laboratoriach. Pomimo że IPCZD posiada w Zakładzie Radiologii Pracownię USG, badania usg wykonywane są przez dwie prywatne spółki. [..] Na 35 łóżek zatrudnionych jest 41 lekarzy, 52 pielęgniarki i 14 osób personelu pomocniczego. Co minister zdrowia zastał w warszawskim Centrum Zdrowia Dziecka. Rzeczpospolita, 2013.
  37. Korupcja w ochronie zdrowia – gdzie i dlaczego powstaje, jak jej zapobiec. Ogólnopolski Związek Zawodowy Lekarzy.
  38. Od bałaganu do przekupstwa. Rzeczpospolita, 2012.
  39. Brigitte Slot, i inni: Study on Corruption in the Healthcare Sector (ang.). Komisja Europejska, październik 2013. [dostęp 2014-01-15]. s. 284-287.
  40. NIK o mechanizmach korupcjogennych w szpitalach klinicznych. NIK, 2010.
  41. NIK o mechanizmach korupcyjnych w systemie ZOL. NIK, 2010.
  42. Narodowy Fundusz Zdzierców. Wprost, 2005.
  43. NFZ nie zapłaci za fasolkę. Dziennik Polski, 2011.
  44. Andrzej Kaczmarczyk: Taniec z pacjentami. Dziennik Polski, 2010.
  45. Zobowiązania SPZOZ-ów pod lupą resortu: długi większe niż kiedykolwiek. Rynek Zdrowia, 2011.
  46. 46,0 46,1 Szpitale rozcinane po kawałku. Kto jest odpowiedzialny za złą sytuację polskich lecznic?. Gazeta Prawna, 2012.
  47. Krzysztof Jeżowski: Celem spółek nie jest maksymalizacja zysku. Medical Net.
  48. NIK o zakupie sprzętu medycznego ze środków UE. NIK, 2013.
  49. Ochrona zdrowia w Polsce 2020. Instytut Mikro Makro, 2012.
  50. Polak najbardziej chorowity. Wyborcza.pl, 2011.
  51. 21 lekarzy oskarżonych o korupcję i pomoc w wyłudzaniu rent. 2012.
  52. 529 zarzutów w sprawie wręczania łapówek. 2012.
  53. CBA: zatrzymane 64 osoby; podejrzenie działania na szkodę ZUS. gazeta.pl, 2011.
  54. Policjanci na chorobowym nadal będą dostawać 100 proc. pensji. Wyborcza.biz, 2012.
  55. RUM: wersja 6.13.125. Computerworld, 2010.
  56. Paweł Reszka, Michał Majewski: Tajemnica ósmego ustępu. Rzeczpospolita, 2011.
  57. Centralny Wykaz Ubezpieczonych – Kto ma prawo do ubezpieczenia zdrowotnego?. Security Standard, 2011.
  58. W Europie do leków najwięcej dopłacają Polacy Wprost za Dziennikiem Polskim
  59. Oto szpital bez długów. Rzeczpospolita, 2012.
  60. Na sukces trzeba pracować wiele lat. Rzeczpospolita, 2012.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Informacja NIK o wynikach kontroli:

Star of life.svg Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.