Systematyka kaktusowatych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Przedstawiciel najstarszych gatunków z rodziny kaktusowatych - Pereskia tampicana (podrodzina Pereskioideae)
Darń Maihuenia poeppigii (podrodzina Maihuenioideae)
Opuntia howeyi (podrodzina Opuntioideae)
Blossfeldia liliputana - przedstawiciel najstarszego rodzaju w obrębie podrodziny Cactoideae

Systematyka kaktusowatychrodzina kaktusowatych (Cactaceae) w pierwszym systemie klasyfikacji organizmów Linneusza z 1753 roku obejmowała tylko jeden rodzaj kaktus (Cactus) (zlatynizowana forma greckiego kaktos, czyli oset). Zaliczone zostały do niego wszystkie wówczas znane 22 gatunki kaktusów[1]. Dzisiaj nazwa ta w języku potocznym odnosi się nadal do wszystkich roślin z rodziny kaktusowatych.

Pierwsze większe prace nad systematyką tej rodziny zostały przeprowadzone przez Amerykanów Nathaniela Lorda Brittona i Josepha Nelsona Rose'a. Zostały one opublikowane w roku 1924[2]. W klasyfikacji tej nie zostało uwzględnionych wiele rodzajów i gatunków później odkrytych. W latach sześćdziesiątych niemiecki miłośnik kaktusów, Curt Backeberg stworzył kolejny, system klasyfikacyjny kaktusowatych opisany w sześciu tomach[3]. Rozwój taksonomii, zwłaszcza wprowadzenie badań molekularnych spowodowało później dalsze zmiany, przy czym o ile podział na duże jednostki taksonomiczne w obrębie rodziny jest już dobrze ustalony, o tyle wciąż różnie definiowane są poszczególne rodzaje i gatunki, w zależności od podejścia poszczególnych badaczy (jedni dzielą rodzaje na drobne gatunki, inni łączą je uznając za odmiany). Rzeczą charakterystyczną jest, że rodzaje występujące w Ameryce Południowej dzielą się zwykle na liczne gatunki, podczas gdy w Ameryce Północnej gatunków w obrębie rodzajów jest często niewiele, liczne są rodzaje monotypowe[4].

W ostatnich latach XX wieku i na początku XXI zastosowanie badań molekularnych w badaniach genomów chloroplastowych pozwoliło dokładniej niż kiedykolwiek wcześniej poznać powiązania filogenetyczne w obrębie kaktusowatych[5].

Okazało się, że zgodnie z przewidywaniami potomkami w prostej linii najbardziej prymitywnych kaktusowatych są przedstawiciele rodzaju drzewidło Pereskia. Odkryto przy tym, że w dotychczasowym ujęciu takson ten miał charakter parafiletyczny. Dlatego w nowszych opracowaniach bywa dzielony na grupę bardziej pierwotną, występującą w Ameryce Środkowej – rodzaj Rhodocactus oraz młodszych, występujących w Ameryce Południowej, zaliczanych do rodzaju Pereskia sensu stricto (wyłączanych w podrodzinę Pereskioideae Engelmann). Mające wspólnych przodków z roślinami Pereskia młodsze linie rozwojowe kaktusów dzielą się na dwa klady, z których jeden obejmuje podrodziny Opuntioideae Burnett i Maihuenioideae P. Fearn, a drugi podrodzinę Cactoideae Eaton[6]

Powiązania filogenetyczne w obrębie rodziny kaktusowatych[5][6]

kaktusowate 

Rhodocactus




Pereskiadrzewidło





Maihuenia (Phil. ex F. A. C. Weber) K. Schum.



Opuntioideae



Cactoideae

Blossfeldia Werderm.




Cactaeae




Frailea Britton & Rose




Calymmanthium F. Ritter



Copiapoa Britton & Rose






Austrocactus Britton & Rose



Eulychnia Phil.




Pfeiffera Salm-Dyck




Carryocactus




Armatocereus Backeb.



Castellanosia Cárdenas



Leptocereus (A. Berger) Britton & Rose



Neoraimondia Britton & Rose



Pachycereeae



Hylocereeae






Rhipsalideae




Notocactaceae s.s.




Uebelmannia Buining




Stetsonia Britton & Rose




Gymnocalycium Pfeiff. ex Mittlergymnokalycium




Browningia Britton & Rose



Cereeae





Trichocereeae













Przypisy

  1. Stanisław Hinz, Mieczysław Abramowicz: Uprawa kaktusów. Szczecin: Wydawnictwo Glob, 1986. ISBN 83-7007-036-1.
  2. NATHANIEL LORD BRITTON RECORDS (ang.). [dostęp 02 czerwca 2010].
  3. Clive Innes, Charles Glass: Ilustrowana Encyklopedia Kaktusów. Elipsa, 2006. ISBN 83-85152-28-8.
  4. Alexander Lux, Romàn Staník: Leksykon kaktusów. Warszawa: Bauer-Weltbild Media Sp. z o.o., Sp. K. Klub dla Ciebie, 2003. ISBN 83-99729-33-0.
  5. 5,0 5,1 Reto Nyffeler: Phylogenetic relationships in the cactus family (Cactaceae) based on evidence from trnK/ matK and trnL-trnF sequences (ang.). American Journal of Botany. 2002;89:312-326, 2002. [dostęp 2010-06-08].
  6. 6,0 6,1 P. F. Stevens: Cactaceae (ang.). Angiosperm Phylogeny Website]. [dostęp 2010-06-08].
  7. Chuck Staples: Family Cactaceae & Subfamily Opuntioideae (ang.). Cactus and Succulent Society of America. [dostęp 2010-02-25].
  8. Family: Cactaceae Juss., nom. cons. subfam. Opuntioideae (ang.). USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network - (GRIN). [dostęp 2010-06-03].