Szanghajska Organizacja Współpracy
| 上海合作组织 Шанхайская организация сотрудничества Szanghajska Organizacja Współpracy |
|
 |
|
| Język roboczy | chiński, rosyjski |
| Siedziba |  Pekin |
| Członkowie | 6 + 4 obserwatorów + 2 partnerów w dialogu
Obserwatorzy: Partnerzy w dialogu |
| Sekretarz generalny |  Muratbek Imanaliyev |
| Utworzenie | 15 czerwca 2001 |
Szanghajska Organizacja Współpracy (SOW; ros. Шанхайская организация сотрудничества (ШОС), chiń. 上海合作组织 Shànghǎi Hézuò Zǔzhī) – regionalna organizacja międzynarodowa, powołana 15 czerwca 2001 przez Rosję, Chińską Republikę Ludowa, Kazachstan, Kirgistan i Tadżykistan (istniejącą od 1996 tzw. Szanghajską Piątkę), w 2001 dołączył do niej Uzbekistan. Jej celem jest umacnianie bezpieczeństwa regionalnego w Azji Centralnej, poprzez zachowanie hegemonicznej pozycji Rosji i Chin w tej części świata. Jakkolwiek istnieją projekty przekształcenia SOW w sojusz wojskowy, to organizacja ta pozostaje na razie paktem politycznym państw, zagrożonych wzrastającymi wpływami USA w tym regionie.
Spis treści |
[edytuj] Początki
Szanghajska Piątka powstała jako nieformalne forum konsultacyjne państw chcących uregulować spory graniczne, pomiędzy państwami powstałymi po rozpadzie ZSRR. Z czasem w orbicie zainteresowań tego gremium znalazły się sprawy bezpieczeństwa (przede wszystkim zagrożenie ze strony "trzech diabłów": separatyzmu, terroryzmu oraz ekstremizmu islamskiego w Azji Środkowej; dyslokacja wojsk w tej strefie). 26 kwietnia 1996 w Szanghaju strony podpisały Umowę o umocnieniu środków zaufania w kwestiach wojskowych na obszarze pogranicza (tzw. Układ Szanghajski). 24 kwietnia 1997 w Moskwie podpisano Umowę o wzajemnej redukcji sił zbrojnych w rejonie granicy, co umożliwiło delimitację 4 000 km chińskiej granicy. Podczas negocjacji rząd chiński poczynił dość duże ustępstwa wobec państw postsowieckich. Zgodził się na odzyskanie jedynie 22% spornych terenów od Kazachstanu oraz 32% od Tadżykistanu. W zamian otrzymał jednak obietnicę pomocy w zwalczaniu ujgurskich separatystów, przebywających i działających w tych państwach i którzy stanowią poważne zagrożenie dla jedności terytorialnej Chin.
Kolejne szczyty Szanghajskiej Piątki odbyły się w Ałma-Acie (1998), Biszkeku (1999), Duszanbe (2000). Na ostatnim spotkaniu uczestniczył w roli obserwatora prezydent Uzbekistanu Islam Karimow.
[edytuj] Utworzenie SOW
Na szczycie w Szanghaju (w dniach 14-15 czerwca 2001, utworzono SOW, podpisując Deklarację o utworzeniu Szanghajskiej Organizacji Współpracy. Członkowie zobligowali się w niej przede wszystkim do dbałości o wzajemne relacje, przyjaznej współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa, gospodarki, kultury itp., wzmocnienia zaufania, a także poszanowania równości oraz niemieszania się w sprawy wewnętrzne państw. Zaznaczono również, iż organizacja nie jest skierowana przeciw jakiemukolwiek innemu podmiotowi stosunków międzynarodowych. Zapowiedziano także utworzenie Regionalnej Struktury Antyterrorystycznej i Rady Koordynatorów. Na szczycie podpisana została ponadto Szanghajska konwencja, która zobowiązywała strony do zwalczania terroryzmu, separatyzmu i ekstremizmu.
7 czerwca 2002 na szczycie w Sankt Petersburgu przyjęto Kartę Szanghajskiej Organizacji Współpracy, dokument ramowy określający cele, zadania, strukturę instytucjonalną oraz sposoby przystąpienia lub wystąpienia z SOW.
W historii Szanghajskiej Organizacji Współpracy nie dochodziło do zmian w ilości państw członkowskich i cały czas ich liczba wynosi 6. Natomiast od 2004 r. obserwatorem jest Mongolia, a od 2005 r. Indie, Iran oraz Pakistan. Inną formą uczestniczenia w pracach SOW jest możliwość uzyskania statusu partnera w dialogu, który obecnie posiadają Białoruś oraz Sri Lanka. W 2006 r. utworzono specjalną grupę kontaktową pomiędzy SOW a Afganistanem, którego przedstawiciele są częstymi gościami podczas obrad różnych organów organizacji. SOW uzyskała także status obserwatora przy ONZ.
[edytuj] Organy
a) Rada Głów Państw
Jest to najwyższy organ SOW. Ma określać priorytety oraz wypracowywać podstawowe kierunki działania Organizacji. Do jej zadań należy też decydowanie na temat zasadniczych kwestii jej struktury oraz funkcjonowania, współpracy z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi, a także rozpatruje najbardziej aktualne międzynarodowe problemy. Rada Głów Państw ma zbierać się na posiedzenie raz w roku. Przewodniczy mu głowa państwa organizującego szczyt, a kolejność przewodniczenia ustalana jest za pomocą alfabetycznego porządku nazw państw – członków w języku rosyjskim.
b) Rada Szefów Rządów
Głównym jej zadaniem wynikającym z artykułu 6 Karty SOW jest ustalenie budżetu Organizacji. Rozpatruje ona również i decyduje w konkretnych aspektach działalności SOW. Są to przede wszystkim sprawy współpracy gospodarczej. Rada Szefów Rządów zbiera się na kolejne posiedzenia, podobnie jak Rada Głów Państw, raz do roku.
c) Rada Ministrów Spraw Zagranicznych
Jej zadania to rozpatrywanie kwestii związanych z bieżącą działalnością organizacji, przygotowywanie posiedzeń Rady Głów Państw oraz prowadzenia konsultacji w sprawach międzynarodowych. W razie konieczności Rada Ministrów Spraw Zagranicznych może wydawać oświadczenie w imieniu SOW. Zebrania zwyczajne odbywają się miesiąc przed rozpoczęciem posiedzenia Rady Głów Państw, natomiast nadzwyczajne mają miejsce po uprzednim zgłoszeniu wniosku popartym przez co najmniej dwa państwa członkowskie.
d) Narady Kierowników Ministerstw i/lub Resortów
W zgodzie z decyzjami Rady Głów Państw oraz Rady Szefów Rządów szefowie odpowiednich ministerstw i/lub resortów państw-członków mogą prowadzić konsultacje w celu rozpatrzenia konkretnych problemów w rozwoju współpracy w ramach działalności w SCO.
e) Rada Narodowych Koordynatorów
Jest to organ odpowiedzialny przede wszystkim za koordynację i kierowanie bieżącej działalności SOW. Prowadzi on przygotowania do posiedzeń Rad: Głów Państw, Szefów Rządów oraz Ministrów Spraw Zagranicznych. Narodowi koordynatorzy są mianowani przez każde państwo według wewnętrznie przyjętej przez siebie procedury. Rada zbiera się na posiedzenia nie rzadziej niż trzy razy w roku. Przewodnictwo obejmuje narodowy koordynator państwa – organizatora.
f) Regionalna Struktura Antyterrorystyczna (RATS)
Organ ten rozpoczął swoją działalność od momentu ogłoszenia Szanghajskiej Konwencji o Walce z Terroryzmem, Separatyzmem i Ekstremizmem z 15 czerwca 2001 r. Siedzibą miała być stolica Kirgistanu – Biszkek, jednak ostatecznie przeniesioną ją do stolicy Uzbekistanu – Taszkientu. Jest stale działającym organem SCO – jedynym, którego poczynania nie jest regulowana przez Radę Głów Państw, lecz jej podstawowe zadania i funkcje, zasady formowania i finansowania, a także porządek działalności regulowane są przez osobne porozumienie międzynarodowe, zawierane przez członków SCO. Oprócz zwalczania terroryzmu, separatyzmu oraz ekstremizmu w trakcie funkcjonowania tego organu wyłoniły się takie funkcje jak m.in. koordynacja niemilitarnych działań zmierzających do zapewnienia bezpieczeństwa w Azji Środkowej oraz stworzenie systemu wymiany informacji między państwami członkowskimi. Jednym z najważniejszych osiągnięć RATS było opracowanie przez nie listy osób oraz organizacji zakazanych w SCO oraz zidentyfikowanie wielu działaczy organizacji terrorystycznych oraz ekstremistycznych.
g) Sekretariat
Sekretariat Szanghajskiej Organizacji Współpracy jest stale działającym organem administracyjnym, zajmującym się przede wszystkim aspektami organizacyjno – technicznymi. Zajmuje się przygotowaniem spotkań przedstawicieli państw członkowskich, corocznym przygotowywaniem projektu budżetu organizacji. Na czele stoi Sekretarz Wykonawczy, który wybierany jest przez Radę Głów Państw po przedstawieniu kandydata przez Radę Ministrów Spraw Zagranicznych. Funkcję tę może pełnić obywatel państwa członkowskiego. W wyborze narodowości Sekretarza stosuje się metodę rotacji – według porządku alfabetu rosyjskiego. Swoją funkcję może pełnić 3 lata, bez możliwości przedłużenia tego terminu. Zastępcy Sekretarza Wykonawczego wybierani są przez Radę Ministrów Spraw Zagranicznych, po uprzedniej nominacji Rady Narodowych Koordynatorów. Nie mogą oni jednak pochodzić z tego samego kraju co Sekretarz Wykonawczy. Sekretarz Wykonawczy, zastępcy Sekretarza oraz pozostali pracownicy Sekretariatu są niezależni. Nie mogą otrzymywać żadnych instrukcji ze strony jakiegokolwiek podmiotu. Muszą oni powstrzymywać się od działań, które mogłyby zaszkodzić działaniu urzędu oraz całej organizacji. Państwa członkowskie zmuszone są szanować międzynarodowy charakter Sekretarza Wykonawczego oraz personelu Sekretariatu. Odpowiadają oni wyłącznie przed SOW. Na siedzibę Sekretariatu wybrany został Pekin. Funkcjonuje on od 2004 r. Obecnie funkcję Sekretarza Wykonawczego sprawuje Kirgiz Imanalijew Muratbek Sansyzbajewić. Wcześniej Sekretariatem przewodzili Chińczyk Zhang Deguang (2004-2007) oraz Kazach Bolat Nurgalijew (2007-2010).
Decyzje wydawane przez organy SOW są przyjmowane przez konsensus. Ich wdrożenie w poszczególnych państwach, zależy od jego procedur wewnętrznych.
[edytuj] Zobacz też
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Oficjalna strona Szanghajskiej Organizacji Współpracy (ang. • chiń. • ros.)
- Szanghajska Organizacja Współpracy na stronie psz.pl (pol.)
[edytuj] Bibliografia
- Fels, Enrico (2009), Assessing Eurasia's Powerhouse. An Inquiry into the Nature of the Shanghai Cooperation Organisation, Winkler Verlag: Bochum. ISBN 978-3-89911-107-1
|
|||||
