Szarańczyn strąkowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Szarańczyn strąkowy
Illustration Ceratonia siliqua0.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd bobowce
Rodzina bobowate
Rodzaj szarańczyn
Gatunek szarańczyn strąkowy
Nazwa systematyczna
Ceratonia siliqua L.
Sp. Pl. 1026. 1 Mai 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Owoce i nasiona

Szarańczyn strąkowy, drzewo karobowe, karob, ceratonia (Ceratonia siliqua L.) – gatunek zimozielonego drzewa należący do rodziny bobowatych. Występuje dziko i w uprawie w regionie śródziemnomorskim. Strąki nazywane są chlebem świętojańskim.

Pokrój

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Drzewo dorastające do 15 m, kora popękana w kolorze szarobrązowym, korona drzewa dość szeroka o nielicznych gałęziach.
Liście
Skrętoległe, skórzaste, parzysto-pierzaste, złożone z 5–9 listków, odwrotnie jajowatych lub okrągławych, krótkoogonkowych. Sztywne w dotyku, błyszczące i ciemnozielone. Liście opadają co dwa lata w lipcu i tylko częściowo odnawiane są wiosną następnego roku (w kwietniu i maju)[2].
Kwiaty
Rozdzielnopłciowe, bez korony, kwiat męski z 5 pręcikami, kwiat żeński z 1 słupkiem. Zebrane w groniaste lub kotkowate kwiatostany.
Owoce
Duże strąki w skórzastej okrywie – do 20 cm długości i 2 cm szerokości, z miąższem miękkim, brązowawym[3]. Owoce zawierają dużo małych nasion w kolorze brązowym.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Roślina uprawna: W rejonie Morza Śródziemnego oraz w Azji Mniejszej występują jego duże plantacje. Nie jest tam jednak powszechnie spożywany, służąc raczej jako roślina pastewna. Owoce, zawierające do 50% cukrów, do czasu rozpowszechnienia się trzciny cukrowej i buraków cukrowych były głównym źródłem cukru dla mieszkańców regionu. W smaku owoce przypominają osłodzone kakao, dlatego też używane są jako jego substytut, głównie ze względu na bardzo niską zawartość tłuszczu, hipoalergiczność oraz brak kofeiny. Wypiekom i polewom owoce przerobione na mąkę nadają ciemną barwę[3].
  • Z owoców wyciskany jest sok o nazwie kaftan, który używany jest jako syrop do konserw owocowych oraz jako dodatek do wyrobu napojów alkoholowych. Zmielone i wypalone nasiona stanowią namiastkę kawy[4]
  • Uzyskiwana z nasion guma karobowa (znana także jako mączka chleba świętojańskiego) używana jest jako substancja zagęszczająca i oznaczana symbolem E410. Karob znajduje zastosowanie również w przemyśle kosmetycznym, papierosowym, przy produkcji syropów, a nawet papieru.
  • Dawniej nasiona karobu, ze względu na jednolity rozmiar i stałą masę (ok. 200 mg), służyły jako precyzyjna jednostka masy (używane dziś na określenie tej jednostki słowo karat, wywodzi się od greckiego słowa keration oznaczającego właśnie karob[5]).
  • Strąk, sześć nasion szarańczynu i łuk wykonany z jego drewna znaleziono w Egipcie w wykopaliskach z czasów Średniego Państwa (2133 – ok. 1786 p.n.e.)[6].

Obecność w kulturze[edytuj | edytuj kod]

  • W Przypowieści o synu marnotrawnym jest opis, jak z głodu żywił się on strąkami. Wszyscy badacze roślin biblijnych zgadzają się, że chodzi tutaj o strąki Ceratonia siligua, który powszechnie występował w Ziemi Świętej w czasach biblijnych. Hebrajskie słowo określające szarańczyna strąkowego jest podobne do słowa oznaczającego szarańczę. Niektórzy przypuszczają, że zdanie w Ewangelii Mateusza (3,4) oraz Ewangelii Łukasza (15,16) o Janie Chrzcicielu, który żywił się szarańczą (w greckim oryginale tekstu – akris, szarańcza), oznacza, że w istocie żywił się strąkami szarańczynu. Stąd wzięła się nazwa drzewa, oraz nazwa chleb świętojański – od Jana Chrzciciela. Jest to jednak błędna interpretacja, należy uznać zgodnie z cytatem, że Jan Chrzciciel żywił się owadami, szarańcza w owych czasach była dość często zjadana przez ludzi, a nawet uważana za przysmak[6].
  • W Talmudzie jest opowieść o rabinie Simon Bar-Yohai, który ukrywając się w jaskiniach przed Żydami przez 12 lat żywił się strąkami szarańczynu[6].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-27].
  2. I. Batlle, J. Tous: Carob tree. Ceratonia siliqua L. (ang.). W: Promoting the conservation and use of underutilized and neglected crops. 17 [on-line]. Institute of Plant Genetics and Crop Plant Research, Gatersleben/International Plant Genetic Resources Institute, Rome, Italy, 1997. [dostęp 2011-09-04].
  3. 3,0 3,1 J.G. Vaughan, C.A. Geissler: Rośliny jadalne. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2001, s. 120. ISBN 83-7255-326-2.
  4. Zbigniew Podbielkowski: Słownik roślin użytkowych. Warszawa: PWRiL, 1989. ISBN 83-09-00256-4.
  5. Gabriele Colditz, Adam Grabowski, Peter Colditz: Owoce egzotyczne: [warzywa, owoce, orzechy]. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Multico, 1995, s. 53. ISBN 83-7073-066-3.
  6. 6,0 6,1 6,2 Zofia Włodarczyk: Rośliny biblijne. Leksykon. Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2011. ISBN 978-83-89648-98-3.