Szczaw
Szczaw (Rumex L.) – rodzaj roślin z rodziny rdestowatych. Zamieszkuje strefy umiarkowane, zwłaszcza półkuli północnej. Szczaw jest rodzajem wielopostaciowym, z licznymi mieszańcami międzygatunkowymi. Obejmuje około 130-200 gatunków dzielonych na 3 grupy (traktowane czasem jako odrębne rodzaje: Rumex, Acetosa, Acetosella). Gatunkiem typowym jest Rumex patientia L.[2]
Spis treści |
Morfologia [edytuj]
- Pokrój
- Przeważnie byliny.
- Liście
- Zwykle długoogonkowe, z wycięta nasadą blaszki liściowej i gatką u nasady liścia.
- Kwiaty
- Obupłciowe lub rozdzielnopłciowe, z okwiatem sześciolistkowym na dwóch okółkach. Wewnętrzny okółek kwiatu okrywa owoc i zwykle opatrzony jest guzkiem. Kwiatostan groniasty lub wiechowaty, wyraźnie odgraniczony, żółtawo lub czerwonawo zabarwiony.
- Owoce
- Trójgraniasty orzeszek.
Systematyka [edytuj]
Acetosa Mill., Acetosella (Meisn.) Fourr., Bucephalora Pau, Lapathum P. Miller
- Pozycja systematyczna wg Angiosperm Phylogeny Website (2001...)[1]
Należy do podrodziny Polygonoideae, rodziny rdestowatych (Polygonaceae), rzędu goździkowców (Caryophyllales) w obrębie dwuliściennych właściwych.
- Pozycja rodzaju w systemie Reveala (1993-1999)
Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa goździkowe (Caryophyllidae Takht.), nadrząd Polygonanae Takht. ex Reveal, rząd rdestowce (Polygonales Dumort.), rodzina rdestowate (Polygonaceae Juss.), podrodzina Rumicoideae Leurss., plemię Rumiceae Dumort., podplemię Rumicinae C. Mey ex Ledeb., rodzaj szczaw (Rumex L.)[4].
- Gatunki flory Polski[5]
- szczaw alpejski (Rumex alpinus L.)
- szczaw błotny (Rumex palustris Sm.,syn. R. paluster Sm.)
- szczaw domowy (Rumex longifolius DC., syn. R. domesticus Hartm.)
- szczaw gajowy (Rumex sanguineus L.)
- szczaw górski (Rumex alpestris Jacq., syn. R. arifolius All.)
- szczaw kędzierzawy (Rumex crispus L.)
- szczaw lancetowaty (Rumex hydrolapathum Huds.)
- szczaw nadmorski (Rumex maritimus L., syn. R. maritima L.)
- szczaw ogrodowy (Rumex rugosus Campd.) – efemerofit
- szczaw omszony (Rumex confertus Willd.)
- szczaw polny (Rumex acetosella L.)
- szczaw rozpierzchły (Rumex thyrsiflorus Fingerh.)
- szczaw różnolistny (Rumex ×heterophyllus Schultz, syn. R. aquaticus ×hydrolapathum)
- szczaw skupiony (Rumex conglomeratus Murray)
- szczaw tarczolistny (Rumex scutatus L.)
- szczaw tępolistny (Rumex obtusifolius L., syn. R. silvestris Wallr.)
- szczaw trójkątnodziałkowy (Rumex triangulivalvis (Danser) Rech. f.) – efemerofit
- szczaw ukraiński (Rumex ucrainicus Besser ex Spreng.)
- szczaw wąskolistny (Rumex stenophyllus Ledeb.) – efemerofit
- szczaw wodny (Rumex aquaticus L.)
- szczaw zwyczajny (Rumex acetosa L.)
- szczaw żółty (Rumex patientia L.
- Rumex bucephalophorus L. – efemerofit
- Rumex obovatus Danser – efemerofit
- Rumex patientia L. – efemerofit
- Rumex pulcher L. – efemerofit
- Inne gatunki (wybór)
- szczaw cienkolistny (Rumex tenuifolius (Wallr.) Á. Löve)
- szczaw karpacki (Rumex carpaticus (Zapał.) Zapał.)
- szczaw obrosłoowocowy (Rumex angiocarpus Murb.)
Zastosowanie [edytuj]
- Rośliny uprawne: uprawiane gatunki to szczaw tarczolistny (znany jako szpinak rzymski), szczaw ogrodowy (będący formą uprawianą szczawu zwyczajnego), szczaw żółty (znany był jako szpinak angielski).
- Rośliny lecznicze: rośliny zawierają flawonoidy (rutyna, hiperozyd, kwercytryna), glikozydy antrachinowe (emodyna, nepotyna i chryzofanol) oraz garbniki. Szczaw kędzierzawy stosowany był dawniej w lecznictwie, szczaw omszony stosowany jest w weterynarii.
- Rośliny ozdobne, np. szczaw alpejski, szczaw lancetowaty, szczaw polny, szczaw tarczolistny,
- Sztuka kulinarna: większość uprawnych gatunków stosowana była jako warzywo lub przyprawa do potraw.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Stevens P.F.: Caryophyllales (ang.). Angiosperm Phylogeny Website, 2001–. [dostęp 2009-10-07].
- ↑ 2,0 2,1 Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-25].
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-12].
- ↑ Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Rumex (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-25].
- ↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
