Szczuczyn (województwo podlaskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy Szczuczyna Podlaskiego. Zobacz też: inne Szczuczyny.
Szczuczyn
Klasztor pijarów w Szczuczynie
Klasztor pijarów w Szczuczynie
Herb
Herb Szczuczyna (województwo podlaskie)
Państwo  Polska
Województwo  podlaskie
Powiat grajewski
Gmina Szczuczyn
gmina miejsko-wiejska
Burmistrz Artur Kuczyński
Powierzchnia 13,23 km²
Populacja (30.06.2012)
• liczba ludności
• gęstość

3508[1]
265,15 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 86
Kod pocztowy 19-230
Położenie na mapie gminy Szczuczyn
Mapa lokalizacyjna gminy Szczuczyn
Szczuczyn
Szczuczyn
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szczuczyn
Szczuczyn
Ziemia 53°33′58″N 22°17′06″E/53,566111 22,285000Na mapach: 53°33′58″N 22°17′06″E/53,566111 22,285000
TERC
(TERYT)
3202704054
Urząd miejski
Plac Tysiąclecia 23
19-230 Szczuczyn
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Szczuczyn to miasto w woj. podlaskim, w powiecie grajewskim, położone 57 km na północ od Łomży. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Szczuczyn. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. łomżyńskiego.

Przez miasto przepływa Wissa, niewielka rzeka, dopływ Biebrzy. Ośrodek usługowy; drobny przemysł: spożywczy, skórzany i ceramiczny.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Około 1425 nad Wissą osiedlili się Szczukowie, pochodzący z północnego Mazowsza. Przywilejem z dnia 16 października 1436 książę Władysław ponownie nadał i sprzedał Falisławowi i Marcinowi Szczukom 55 włók ziemi po obu stronach Wissy. Na tych ziemiach powstała wieś Szczuki Litwa. Wieś ta w 1651 przeszła w ręce Jana Ławskiego. W 1683 ziemię odkupił Stanisław Antoni Szczuka, sekretarz i zaufany dyplomata króla Jana III Sobieskiego. Szlachcic zgromadził inne ziemie w tej okolicy. W latach 1689-1691 rozpoczął się pierwszy etap budowy miasta Szczuczyna. 9 listopada 1692 uznaje się za datę powstania miasta. Po wielkim pożarze w 1699 miasto zostało odbudowane przez S. A. Szczukę. Jan III Sobieski nadał Szczuczynowi prawa miejskie magdeburskie. Był on fundatorem barokowego zespołu kościoła, kolegium i klasztoru, jako wotum wdzięczności za wiktorię wiedeńską. W 1700 rozpoczęło tu działalność kolegium pijarskie. W 1721, już po śmierci S. A. Szczuki, powstała w Szczuczynie szkoła dla dziewcząt. Szczuczyńskie kolegium kończyli zasłużeni uczeni: Jakub Falkowski, Antoni Waga, Jakub Waga, Teodor Waga, Bronisław Trentowski. Uczył się tu Józef Andrzej Załuski. Istniał tutaj pierwszy w Polsce instytut dla głuchoniemych, który w 1816 r. przeniesiono do Warszawy.

W 1858 powstał w Szczuczynie szpital pw. św. Stanisława.

Zbrodnia na Żydówkach z getta w Szczuczynie[edytuj | edytuj kod]

Zbrodni dokonano w sierpniu 1941 r. w gospodarstwie w okolicach wsi Bzury pod Szczuczynem na dwudziestu młodych żydowskich kobietach, w wieku od 15 do 30 lat, pochodzących z getta w Szczuczynie, które zostały wypożyczone - zatrudnione przy pracach polowych w majątku w Bzurach. Sprawcy przetransportowali je do pobliskiego lasu, gdzie zabili w brutalny sposób bijąc okutymi kijami w głowy i tłukąc kosami, motykami oraz pałkami. Wcześniej zabrali im odzież i obuwie oraz zgwałcili niektóre z nich. Potem zakopali ciała na polu[2][3].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Zachowane
  • klasztor barokowy zakonu Pijarów budowany w latach 1697–1711 (1743?), projektu Józefa Pioli, budowę prowadził Józef Fontana. Fundował go Stanisław Antoni Szczuka i król Jan III Sobieski
  • kościół pw. Najświętszej Marii Panny z 1701-1711 roku w stylu barokowym. Dekoracja sztukatorska wnętrza została wykonana przez Francesco Maino w 1708 roku.
  • kolegium Pijarów z 1706 (1708) roku w stylu barokowym dla 300 uczniów
  • zespół Poczty Polskiej zbudowany w stylu klasycznym, w 1863 r. W skład zespołu wchodzą:
    • poczta
    • stajnia
    • wozownia
  • barokowe założenie miejskie z końca XVII wieku.
  • najstarszy budynek w Szczuczynie pochodzi z 1690 r. Jednopiętrowy dom właścicieli miasta Szczuków, przy ul. Plac Tysiąclecia 1, mieści dziś 2 sklepy i mieszkania lokatorskie na piętrze.
  • dom Żyda „Ozerowicza” z 1853 r. przy ul. Kościelnej 1 – po spaleniu odbudowany i użytkowany przez Ognisko Muzyczne (na piętrze) i Księgarnię od ul. Kościelnej i Gumiennej. Obecnie od ul. Gumiennej (od wschodu) mieści się Sklep Odzieży Używanej, od północnego-wschodu (róg ul. Kościelnej i gumiennej) Księgarnia, na piętrze mieszkanie lokatorskie
  • pomnik przyrody - 1 klon z 1918 r. stoi na Placu Tysiąclecia.
  • cmentarz żydowski
Niezachowane
  • pałac rodu Szczuków w stylu barokowym z 1687-1690 roku, projektu Józefa Piola, budowę prowadził Józef Fontana. Przebudowany w latach 1705-1709 na pałac na planie prostokąta z dwoma narożnymi alkierzami. Zniszczony został w 1712 roku (Wojna Północna). Fundamenty odkryto w latach 1966-1967 i 1977-1979. Leżał na wschód od ulicy Kilińskiego i na północ od rz.Księżanki. Rezydencja Szczuków: http://www.e-grajewo.pl/wiadomosc,Rezydencja_Szczukw,19272.html . Obecnie są plany wyeksponowania ruin.
  • ratusz w stylu barokowym z 12 kramnicami stał na Starym Rynku (dziś Plac Tysiąclecia) z początku XVIII wieku
  • pomnik murowany wzniesiony na cześć komisarza dóbr szczuczyńskich Samuela Szpielowskiego Neronowicza z 1710 roku przy ul. Szczuki 1; pomnik zniszczono w czasie II wojny światowej
  • dworek, w którym mieściła się szkoła żeńska prowadzona przez Siostry Miłosierdzia, rozebrany w 1817 r.
  • fortyfikacje bastionowe otaczające miasto w XVIII wieku
  • synagoga z 1820 roku. Bardzo bogata, najładniejsza z trzech byłych domów modlitw, stała obok poczty. Spalona razem z dwoma skromniejszymi 21.09.1939 r. przez wycofujące się wojska niemieckie. Pozostały po niej trzy słupy z ogrodzenia.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Lokalny węzeł drogowy, w mieście krzyżują się drogi krajowe:

Szczuczyn nie posiada linii kolejowej. Najbliższa stacja kolejowa to Grajewo (18 km od miasta). Głównym przewoźnikiem autobusowym w mieście i okolicy jest PKS Łomża. Można spotkać tu również autobusy PKS Suwałki, PKS Warszawa oraz PKS Transkom Pisz. Szczuczyn posiada bezpośrednie połączenia autobusowe z Białymstokiem, Łomżą, Warszawą, Grajewem, Ełkiem, Radziłowem, Jedwabnem, Suwałkami, Augustowem, Piszem, Białą Piską, Oleckiem, Giżyckiem, Gołdapią i in. W okresie letnim bywa uruchamiany dodatkowy kurs do Lublina i Władysławowa przez Gdańsk.

Znani ludzie pochodzący i związani ze Szczuczynem[edytuj | edytuj kod]

  • Jakub Fontana – polski architekt włoskiego pochodzenia, przedstawiciel baroku i klasycyzmu
  • Teodora Kostka, herbu Dąbrowa (1693-1757) – przełożona klasztoru sióstr św. Wincentego á Paulo w Szczuczynie w latach 1732-1743
  • Jacek Laszczkowski – śpiewak operowy, aktor
  • Maciej Makuszewski – piłkarz, młodzieżowy reprezentant Polski, zawodnik Tereka Grozny
  • Myer Prinstein – lekkoatleta, wielokrotny medalista olimpijski
  • Bohdan Winiarski – uczeń szkoły powszechnej w Szczuczynie, sędzia i przewodniczący Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w Hadze, poseł na Sejm II i III kadencji II RP

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. GUS-Główny Urząd Statystyczny (pol.). stat.gov.pl. [dostęp 2013-01-21].
  2. Zbrodnia sprzed lat, 2012-06-14. Gazeta.pl. [dostęp 8.3.13].
  3. Mord na Żydówkach w Bzurach to było ludobójstwo, a śledztwo zostało umorzone. bialystok.gazeta.pl. [dostęp 8.3.13].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]