Szczuczyn (województwo podlaskie)

Szczuczyn
Klasztor pijarów w Szczuczynie
Herb Szczuczyna (województwo podlaskie)
Państwo	Polska
Województwo	podlaskie
Powiat	grajewski
Gmina	Szczuczyn gmina miejsko-wiejska
Burmistrz	Artur Kuczyński
Powierzchnia	13,23 km²
Ludność (30.06.2012) • liczba • gęstość	3508 265,15 os./km²
Strefa numeracyjna	+48 86
Kod pocztowy	19-230
Położenie na mapie województwa podlaskiego Szczuczyn
Położenie na mapie Polski Szczuczyn
53°33′58″N 22°17′06″E
TERC (TERYT)	3202704054
Urząd miejski Plac Tysiąclecia 23 19-230 Szczuczyn
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Szczuczyn to miasto w woj. podlaskim, w powiecie grajewskim, położone 57 km na północ od Łomży. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Szczuczyn. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. łomżyńskiego.

Przez miasto przepływa Wissa, niewielka rzeka, dopływ Biebrzy. Ośrodek usługowy; drobny przemysł: spożywczy, skórzany i ceramiczny.

Historia

Około 1425 nad Wissą osiedlili się Szczukowie, pochodzący z północnego Mazowsza. Przywilejem z dnia 16 października 1436 książę Władysław ponownie nadał i sprzedał Falisławowi i Marcinowi Szczukom 55 włók ziemi po obu stronach Wissy. Na tych ziemiach powstała wieś Szczuki Litwa. Wieś ta w 1651 przeszła w ręce Jana Ławskiego. W 1683 ziemię odkupił Stanisław Antoni Szczuka, sekretarz i zaufany dyplomata króla Jana III Sobieskiego. Szlachcic zgromadził inne ziemie w tej okolicy. W latach 1689-1691 rozpoczął się pierwszy etap budowy miasta Szczuczyna. 9 listopada 1692 uznaje się za datę powstania miasta. Po wielkim pożarze w 1699 miasto zostało odbudowane przez S. A. Szczukę. Jan III Sobieski nadał Szczuczynowi prawa miejskie magdeburskie. Był on fundatorem barokowego zespołu kościoła, kolegium i klasztoru, jako wotum wdzięczności za wiktorię wiedeńską. W 1700 rozpoczęło tu działalność kolegium pijarskie. W 1721, już po śmierci S. A. Szczuki, powstała w Szczuczynie szkoła dla dziewcząt. Szczuczyńskie kolegium kończyli zasłużeni uczeni: Jakub Falkowski, Antoni Waga, Jakub Waga, Teodor Waga, Bronisław Trentowski. Istniał tutaj pierwszy w Polsce instytut dla głuchoniemych, który w 1816 r. przeniesiono do Warszawy.

W 1858 powstał w Szczuczynie szpital pw. św. Stanisława.

Zbrodnia na Żydówkach z getta w Szczuczynie

Zbrodni dokonano w sierpniu 1941 r. w gospodarstwie w okolicach wsi Bzury pod Szczuczynem na dwudziestu młodych żydowskich kobietach, w wieku od 15 do 30 lat, pochodzących z getta w Szczuczynie, które zostały wypożyczone - zatrudnione przy pracach polowych w majątku w Bzurach. Sprawcy przetransportowali je do pobliskiego lasu, gdzie zabili w brutalny sposób bijąc okutymi kijami w głowy i tłukąc kosami, motykami oraz pałkami. Wcześniej zabrali im odzież i obuwie oraz zgwałcili niektóre z nich. Potem zakopali ciała na polu.

Zabytki

Zachowane

• klasztor barokowy zakonu Pijarów budowany w latach 1697–1711 (1743?), projektu Józefa Pioli, budowę prowadził Józef Fontana. Fundował go Stanisław Antoni Szczuka i król Jan III Sobieski
• kościół pw. Najświętszej Marii Panny z 1701-1711 roku w stylu barokowym. Dekoracja sztukatorska wnętrza została wykonana przez Francesco Maino w 1708 roku
  • ołtarz z obrazem Madonny, barokowy z XVI-wieku ze srebrną sukienką przesłaną przez papieża Innocentego XIII
  • obraz „Widzenie św. Józefa Kalasantego” namalowany przez Jerzego Siemiginowskiego, nadwornego malarza Jana III Sobieskiego, w ołtarzu prawej nawy.
  • krucyfiks, barokowy z początku XVII w.
• kolegium Pijarów z 1706 (1708?) roku w stylu barokowym dla 300 uczniów
• zespół Poczty Polskiej zbudowany w stylu klasycznym, w 1863 r. W skład zespołu wchodzą:
  • poczta
  • stajnia
  • wozownia
• barokowe założenie miejskie z końca XVII wieku.
• najstarszy budynek w Szczuczynie pochodzi z 1690 r. Jednopiętrowy dom właścicieli miasta Szczuków, przy ul. Plac Tysiąclecia 1, mieści dziś sklepy i mieszkania lokatorskie.
• dom Żyda „Ozerowicza” z 1853 r. przy ul. Kościelnej 1 – po spaleniu wyremontowany i użytkowany jako Ognisko Muzyczne, obecnie od zachodu mieści się Sklep Mięsny, a od północy Księgarnia.
• cmentarz żydowski

Niezachowane

• pałac rodu Szczuków w stylu barokowym z 1687-1690 roku, projektu Józefa Piola, budowę prowadził Józef Fontana. Przebudowany w latach 1705-1709 na pałac na planie prostokąta z dwoma narożnymi alkierzami. Zniszczony został w 1712 roku (Wojna Północna). Fundamenty odkryto w latach 1966-1967 i 1977-1979. Leżał na wschód od ulicy Kilińskiego i na północ od Księżanki. Obecnie są plany wyeksponowania ruin
• ratusz w stylu barokowym na Starym Rynku z początku XVIII wieku
• pomnik murowany wzniesiony na cześć komisarza dóbr szczuczyńskich Samuela Szpielowskiego Neronowicza z 1710 roku; pomnik zniszczono w czasie II wojny światowej
• dworek, w którym mieściła się szkoła żeńska prowadzona przez Siostry Miłosierdzia, rozebrany w 1817 r.
• fortyfikacje bastionowe otaczające miasto w XVIII wieku
• synagoga z 1820 roku. Bardzo bogata, najładniejsza z trzech byłych domów modlitw, stała obok poczty. Spalona razem z dwoma skromniejszymi 21.09.1939 r. przez wycofujące się wojska niemieckie. Pozostały po niej trzy słupy z ogrodzenia.

Transport

Lokalny węzeł drogowy, w mieście krzyżują się drogi krajowe:

• Droga krajowa nr 58 kierunek Szczytno-Olsztynek
• Droga krajowa nr 61 kierunek Augustów-Grajewo-Szczuczyn-Łomża-Ostrołęka-Warszawa

Szczuczyn nie posiada linii kolejowej. Najbliższa stacja kolejowa to Grajewo (18 km od miasta). Głównym przewoźnikiem autobusowym w mieście i okolicy jest PKS Łomża. Można spotkać tu również autobusy PKS Suwałki, PKS Warszawa oraz PKS Transkom Pisz. Szczuczyn posiada bezpośrednie połączenia autobusowe z Białymstokiem, Łomżą, Warszawą, Grajewem, Ełkiem, Radziłowem, Jedwabnem, Suwałkami, Augustowem, Piszem, Białą Piską, Oleckiem, Giżyckiem, Gołdapią i in. W okresie letnim bywa uruchamiany dodatkowy kurs do Lublina i Władysławowa przez Gdańsk.

Znani ludzie pochodzący i związani ze Szczuczynem

• Jakub Fontana – polski architekt włoskiego pochodzenia, przedstawiciel baroku i klasycyzmu
• Jacek Laszczkowski – śpiewak operowy, aktor
• Maciej Makuszewski – piłkarz, młodzieżowy reprezentant Polski, zawodnik Tereka Grozny
• Myer Prinstein – lekkoatleta, wielokrotny medalista olimpijski
• Bohdan Winiarski – uczeń szkoły powszechnej w Szczuczynie, sędzia i przewodniczący Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w Hadze, poseł na Sejm II i III kadencji II RP

Zobacz też

• Powiat szczuczyński

Bibliografia

• Janusz Sobolewski, Irena Sobolewska: Prezentuje się Powiat Grajewski. Wyd. 2. Rajgród: Towarzystwo Miłośników Rajgrodu, 2006. ISBN 83978-88371-06-1.
• Strona z bogatą historią miasta Szczuczyn (ang.). [dostęp 22 września 2008].
• Strona Urząd Miasta Szczuczyn