Szczur pacyficzny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Szczur pacyficzny
Rattus exulans
(Peale, 1848)
Szczur pacyficzny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Nadgromada żuchwowce
Gromada ssaki
Infragromada łożyskowce
Rząd gryzonie
Rodzina myszowate
Rodzaj szczur
Gatunek szczur pacyficzny
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[1]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Zasięg pierwotnego występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Szczur pacyficzny, szczur polinezyjski (w jęz. maoryskim: kiore, Rattus exulans) – gatunek gryzonia z rodziny myszowatych (Muridae). Jest trzecim pod względem zasięgu występowania gatunkiem szczura, po szczurze wędrownym i szczurze śniadym. Pochodzi z Azji Południowo-Wschodniej, ale rozpowszechnił się na większości wysp Polinezji, w Nowej Zelandii, Fidżi, a nawet na Hawajach. Łatwo aklimatyzuje się do różnych typów środowiska przyrodniczego, od łąk po lasy. Jego występowanie jest jednak najczęściej blisko związane z człowiekiem, co spowodowane jest łatwym dostępem do pożywienia. W rezultacie gatunek stał się głównym szkodnikiem prawie we wszystkich regionach, w których występuje.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Wyglądem przypomina inne szczury, jak np. szczura wędrownego czy śniadego. Ma duże, okrągłe uszy, szpiczasty pysk, czarno-brązową sierść z jaśniejszym brzuchem, ale stosunkowo małe nogi. Jest zwykle dobrze rozpoznawalny po ciemnych górnych częściach tylnych nóg w pobliżu kostki. Reszta łapy jest blada. Ma chude, długie ciało, którego długość od nosa do podstawy ogona dochodzi do 15 cm, czyniąc go nieznacznie mniejszym od wspomnianych gatunków szczurów. Osobniki w populacjach występujących na mniejszych wyspach są z reguły mniejsze (ok. 11 cm).

Zasięg występowania i środowisko[edytuj | edytuj kod]

Przypuszczalnie szczur pacyficzny przyczynił się do wylesienia Wyspy Wielkanocnej

Szczur polinezyjski jest rozpowszechniony w Azji Południowo-Wschodniej i Oceanii. Nie potrafi pływać na dłuższych dystansach i dlatego jest uważany za znamienny wskaźnik migracji ludności na obszarze Pacyfiku, jako przypadkowo lub celowo introdukowany na wyspy, które zostały zasiedlone. Gatunek ten miał udział w wyginięciu wielu zwierząt wysp Pacyfiku, w tym rodzimych gatunków ptaków i owadów, albowiem gatunki te ewoluowały przy jednoczesnym braku ssaków i nie radziły sobie z presją drapieżnictwa wywieraną przez szczury. Zasugerowano także, że szczur ten mógł odegrać rolę w całkowitej deforestacji Wyspy Wielkanocnej poprzez zjadanie orzechów tamtejszych palm Paschalococos disperta, co uniemożliwiło proces odradzania się lasu[2]. Szacuje się, że liczba szczurów na wyspie mogła wynosić nawet 3,1 mln osobników[3].

Chociaż szczątki szczura pacyficznego z Nowej Zelandii odkryte w latach 90. XX w. były datowane na ponad 2000 lat[4], czyli znacznie wcześniej niż przyjęte daty przybycia Polinezyjczyków na Nową Zelandię, to jednak znalezisko zostało zweryfikowane przez późniejsze badania, które wykazały, że szczur został introdukowany na dwie główne wyspy Nowej Zelandii około roku 1280[5].

Zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Szczur polinezyjski, podobnie jak większość gryzoni, prowadzi nocny tryb życia i biegle się wspina, często gniazdując na drzewach. Rozmnaża się jak wszystkie inne szczury. Ruja wraz z ciążą trwa 21–24 dni. Na wielkość miotu (zwykle 6–11 młodych) wpływa dostępność pożywienia i innych zasobów. Opieka nad młodymi trwa około 28 dni. Rozród nie trwa cały rok, a ogranicza się jedynie do wiosny i lata.

Dieta[edytuj | edytuj kod]

Rattus exulans jest gatunkiem zwierzęcia wszystkożernego. Odżywia się nasionami, owocami, liśćmi, korą, owadami, pająkami, jaszczurkami, jajami ptaków i pisklętami. Zaobserwowano, że szczury często chowają porcję pożywienia w bezpieczne miejsce (szczególnie dotyczy to łupin ziarna) lub magazynują określone pokarmy. Zachowanie takie nie tylko chroni je przed drapieżnikami, ale także przed deszczem i innymi szczurami. Te kryjówki łupin są często znajdowane pośród drzew, w pobliżu korzeni, w pęknięciach pnia, a nawet na szczycie konarów. Na przykład w Nowej Zelandii takie kryjówki znajdowane są pod stertą skał czy zrzuconych liści palmy Rhopalostylis sapida.

Przypisy

  1. Rattus exulans. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  2. John Flenley, Paul G. Bahn: The enigmas of Easter Island: island on the edge. Oxford: Oxford University Press, 2003. ISBN 978-0-19-280340-5.
  3. Terry L. Hunt. Rethinking Easter Island's ecological catastrophe. „Journal of Archaeological Science”. 34. 3, s. 485-502, marzec 2007. London, New York: Academic Press.. ISSN 0305-4403 (ang.). 
  4. R. N. Holdaway. Arrival of rats in New Zealand. „Nature”. 6606. 384, s. 225-226, 1996. ISSN 0028-0836 (ang.). 
  5. Wilmshurst JM., Anderson AJ., Higham TF., Worthy TH. Dating the late prehistoric dispersal of Polynesians to New Zealand using the commensal Pacific rat.. „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America”. 22 (105), s. 7676–80, czerwiec 2008. doi:10.1073/pnas.0801507105. PMID 18523023. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]