Szczytniki (powiat wielicki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Szczytniki
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat wielicki
Gmina Gdów
Wysokość 250 m n.p.m.
Liczba ludności (2007) 559
Strefa numeracyjna (+48) 012
Kod pocztowy 32-420 (Gdów)
Tablice rejestracyjne KWI
SIMC 0318587
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Szczytniki
Szczytniki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Szczytniki
Szczytniki
Ziemia 49°58′19″N 20°14′14″E/49,971944 20,237222Na mapach: 49°58′19″N 20°14′14″E/49,971944 20,237222

Szczytnikiwieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie wielickim, w gminie Gdów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Szczytniki w XIII w. zamieszkiwane były przez osadników zajmujących się wyrobem drewnianych tarcz dla średniowiecznego rycerstwa, tzw. "szczytów". Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1243 r., aczkolwiek historycy są skłonni sądzić, iż Szczytniki zamieszkiwane były już wcześniej. W 1260 r. przez króla Bolesława Wstydliwego Szczytniki zostały nadane Kapitule Krakowskiej wraz ze Świątnikami, Trąbkami i Górkami (dziś Świątniki Górne)[1]. Ludzi zamieszkujących te miejscowości obowiązywały całotygodniowe prace w krakowskiej katedrze, które obejmowały m.in. obowiązki strażnika, dzwonnika, prace porządkowe...

Druga połowa XV w. stanęła w Szczytnikach pod synonimem brzemiennego w skutki sporu z ówczesnym kustoszem Marcinem Izdbieńskim. Kustosz dążył do stworzenia na terenie Szczytnik własnego folwarku. Praca pańszczyźniana nie przypadła zbytnio do gustu mieszkańcom wsi, czego wyraz dali strajkując i odwołując się do sądu biskupa Franciszka Krasińskiego. Sprawa została rozstrzygnięta dopiero w 1583 r., zawartym siódmego października kompromisem. Kustosz zrezygnował z własnego folwarku, zostawiając jedynie na własną potrzebę ogród, browar i sadzawki. W zamian użytkownicy gruntów mieli zapłacić kustoszowi dodatkowy czynsz.

Kolejny – już poważniejszy – spór wybuchł 300 lat później, w XVIII w. i dotyczył obrony własnych praw wobec wykorzystującego mieszkańców kustosza (czynsz wyliczany na podstawie aktualnych walorów, zwiększenia ciężarów nominalnych). Wówczas to krawiec Andrzej Bułat podniósł bunt odmawiając pracy na rzecz dworu. Kustosz silną ręką wysłał do domu buntownika własnych ludzi, ci zaś sprzedali zboże krawca i zabrali naprawione ubrania. Jego samego związanego przywieziono do Krakowa.

W 1737 r. kustosz Sebastian Komecki wysłał do Szczytnik oddział trzynastu zbrojnych, którzy mieli stłumić chłopskie bunty. Chłopi jednak nie poddali się – postanowili sprawiedliwości szukać u papieża. w podróż do Rzymu udało się dwóch mieszkańców wsi: Jan Ćwikliński i Wojciech Kleczkowski wraz z wójtem wsi Górki Bujasem[2]. 3 lutego 1766 roku kapituła katedralna poleciła sprawę z chłopami zakończyć. Sytuacja ta jednak na dobre uległa zmianie dopiero sześć lat później, gdy zaborca oddzielił Szczytniki od Krakowa, a przebycie ze wsi do krakowskiej katedry wymagało specjalnego pozwolenia. Wówczas udział szczytniczan w pracy przy świątyni zanikł, a z nim problemy z kustoszem.

Rolnictwo[edytuj | edytuj kod]

Szczytniki to wieś typowo rolnicza. Obecnie po wstąpieniu Polski do Unii Europejskiej wielu rolników zrezygnowało lub radykalnie zmniejszyło swoje gospodarstwa. Natomiast pozostali rolnicy dosyć szybko je zmodernizowali w taki sposób, aby praca na roli dawała równie wysokie plony i wciąż była opłacalna, a więc przynosiła dochody.

Mimo to i tak wielu młodych ludzi pracuje na roli. Dla wielu z nich rolnictwo nie jest tylko i wyłącznie sposobem na zarabianie i utrzymanie swoich rodzin, ale jest także tradycją lub sposobem na życie.

Przedsiębiorstwa[edytuj | edytuj kod]

Mieszkańcy zakładają także własne przedsiębiorstwa. W Szczytnikach rozwija się agroturystyka. Niezwykle istotne staje się wspieranie rozwoju sektora agroturystycznego, ważnego elementu rozwoju drobnej przedsiębiorczości. Chodzi też o łączenie się poszczególnych gospodarstw w producenckie grupy żywności ekologicznej. Co więcej producenci tacy są coraz częściej poszukiwanie przez polskich i unijnych konsumentów.

Obecnie we wsi istnieją dwa gospodarstwa agroturystyczne, hodowla koni oraz wytwórnia makaronów.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W Szczytnikach znajduje się przedszkole samorządowe. Miejsce, na którym stoi obecnie budynek Przedszkola samorządowego w Szczytnikach było ok. 1897 r. dworską stodołą Pawła Lipiszewskiego, żołnierza 6 Pułku Strzelców w powstaniu listopadowym. Był on także ostatnim z dziedziców Szczytnik, który spotkaniu przekazał jeden mórg swojego gruntu pod budowę Szkoły Ludowej w Szczytnikach. Szkoła Ludowa została oddana do użytku w 1911 roku i funkcjonowała w tym budynku przez 61 lat. W 1972 r. Szkołę Podstawową, 7 klasową, przeniesiono do nowego budynku. Przez kolejne 3 lata budynek stał opuszczony, aż narodził się pomysł, aby budynek służył jako nowe przedszkole. Dziś przedszkole wychowuje dzieci już od 3 do 7 lat. Dzięki metodom współczesnej pedagogiki przygotowuje wychowanka m.in. do dobrego startu w szkole.

Szkoła Podstawowa
Przedszkole Samorządowe

Szkoła Podstawowa im. Janiny Porazińskiej w Szczytnikach to kolejna placówka edukacyjno-wychowawcza.

Kultura i rozrywka[edytuj | edytuj kod]

OSP w Szczytnikach

W Szczytnikach działa Ochotnicza Straż Pożarna (wyjazdy reprezentacyjne, gminne festyny, służba u "Grobu Pańskiego" w kościele parafialnym w Brzeziu).

Planowane jest w najbliższej przyszłości uaktywnienie młodzieżowego domu kultury lub potocznie nazywanej "świetlicy". Koncept ten zostanie zrealizowany pod warunkiem znalezienia "opiekuna" mającej powstać świetlicy.

Od 2008 roku zaczęła działać grupa kolędnicza, która kontynuuje tradycje regionalne. Kolędnicy tradycyjnie chodzą i kolędują po okolicznych wioskach, oraz wystawiają przedstawienia kolędnicze.

Kolędnicy

Obiekty zabytkowe[edytuj | edytuj kod]

W Szczytnikach znajduję się zabytkowa kaplica pw. Świętego Józefa w miejscu, gdzie dawniej mieściła się salka katechetyczna, w której odbywały się lekcje religii (zakazywane wówczas w szkołach). W 1986 wmurowano w fundament kaplicy symboliczny "kamień węgielny", odnoszący się do fragmentu ewangelii według św. Marka: "Ten właśnie kamień, którym budujący wzgardzili, stał się głowicą węgła". Innym zabytkowym obiektem sakralnym jest kapliczka: pw. Świętego Stanisława, który jest jednocześnie patronem wsi. Przypuszcza się, że z tego właśnie powodu nowonarodzonym synom dawniej nadawano imiona obojga opiekunów, dlatego też po pewnym czasie we wsi mieszkało już kilku Stanisławów Kołosów lub Józefów Wcisło. Powtarzalność tak popularnych w tamtych czasach imion spotęgowały jeszcze powielające się nazwiska. Związane jest z tą sytuacją mimowolne wprowadzenie w potocznych rozmowach przezwisk. Co wiele z nich przetrwało do dziś i nadal sprawdzają się w nieoficjalnym użyciu. W Szczytnikach istnieją od dawna i są w ciągłym użyciu nazwy lokalne takie jak: Wielopole, Postronie, Łączki (Łącki), Rokicie, Lasek, Pasternik, Wiery, Gliniki.

Tradycje[edytuj | edytuj kod]

  1. Coroczna msza w kaplicy św. Józefa (19 marca) z modlitwą o opiekę nad mieszkańcami.
  2. Coroczna msza przy kapliczce św. Stanisława (8 maja) z modlitwą o opiekę, urodzaj i pomyślne żniwa.
  3. "Opłatek" to impreza bożonarodzeniowa, połączona z występami artystycznymi, łamaniem się opłatkiem i całonocną zabawą.
  4. Zabawa karnawałowa – organizowana przez Szkołę Podstawową (zebrane fundusze co roku przeznaczane są na zakup niezbędnego sprzętu wyposażającego szkołę).
  5. Większe festyny z okazji jubileuszowych rocznic.
  6. Przedstawienia kolędnicze.

Przypisy

  1. Jan Długosz, Liber beneficiorum dioecesis cracoviensis nunc primum e codice autographo editus, Tomus I – Ecclesia cathedralis cracoviensis, 1470–80.
  2. Jan Kracik - Strażnicy Katedry Krakowskiej, Rocznik Krakowski, tom XLIX, Kraków 1978