Szkło awenturynowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Piasek pustyni – szkło z kryształkami miedzi
Niebieska odmiana szkła awenturynowego

Szkło awenturynowe[1][2] nazywane także kamieniem tysiąca słońc (ang. Goldstone[3], Goldglass, niem. Goldfluss, Goldichte[4]) – rodzaj syntetycznego szkła o kolorze połyskującego brązu używany do wytwarzania ozdób. Materiał ten nie występuje w przyrodzie, jest wytwarzany sztucznie.

Historia tego syntetyku sięga XVII-wiecznej Wenecji, gdzie rodzina Miottich otrzymała go po raz pierwszy, uzyskując jednocześnie wyłączne prawo do produkcji[5]. W XIX w. szkło awenturynowe zyskało popularność jako jeden z głównych syntetyków używanych w produkcji przycisków do papieru[6]. Było też wytwarzane w śląskich hutach szkła[1].

Pierwotnie wytwarzane było przez dodanie opiłków miedzi lub żelaza do stopionej masy szklanej, a następnie powolne jej ostudzenie bez dostępu powietrza. W późniejszych czasach opracowano technologię tworzenia przesyconego roztworu tlenku metalu (np. miedzi lub chromu) w szkle i studzeniu w atmosferze redukującej, co powodowało wytrącanie się kryształów metalu wystarczająco dużych, by mogły odbijać światło i dawać efekt skrzenia się. Przykładowe proporcje składników zielonego szkła awenturynowego to 8 części wagowych sody, 15 – potażu, 45 – tlenku ołowiu, 23 – boraksu, 5 – saletry i 25 tlenku chromu na 100 części piasku kwarcowego[7].

Użycie tlenku miedzi daje kamień czerwony, tlenku niklu(II) i tlenku manganu – ciemnogranatowy lub czarny[8]. Ewentualne użycie kobaltu powoduje zmianę barwy na ciemnoniebieską z zachowaniem struktury krystalicznej materiału.

Handlowa nazwa złotoczerwonego, miedziowego szkła awenturynowego to piasek pustyni; odmiana ciemnoniebieska nazywana jest nocą Kairu[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 S. Żelasko. Śląski sposób wytwarzania szkła awenturynowego – miedziowego i chromowego stosowany przez Franza Pohla w hucie szkła Józefina – Josephinenhutte na Śląsku, w drugiej połowie XIX wieku. „Szkło i Ceramika”. 52, s. 39–41, 2001. ISSN 0039-8144. 
  2. Awenturynowe szkło (pol.). Encyklopedia PWN. [dostęp 2013-10-28].
  3. Krzysztof Turniak: Programy komputerowe w praktyce gemmologicznej – program Gemdata 4. W: Michał Sachanbiński: Prace geologiczno-mineralogiczne. Wybrane zagadnienia z gemmologii. Wyd. 2. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1996, s. 90. ISBN 832291332X. (Zestawienie indeksów i nazw kamieni jubilerskich oraz ich zamienników dostępnych w programie Gemdata 4).
  4. Dictionary of Mining, Mineral, and Related Terms. American Geological Institute, 2003.
  5. Margaret Ann Lembo: All about Smudging. Llewellyn Worldwide, 2011.
  6. Paul M. Hollister: The Encyclopedia of Glass Paperweights. New York: Bramhall House, 1969, s. 14, 242.
  7. Aventurine glass. W: Charles Bray: Dictionary of Glass: Materials and Techniques. Filadelfia: University of Pennsylvania Press, 2001, s. 38. ISBN 081223619X.
  8. 8,0 8,1 Noc Kairu – Właściwości. W: Minerały [on-line]. Emmix. [dostęp 2013-10-10].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]