Szlak mormoński
Szlak mormoński albo Szlak pionierów mormońskich – droga długości ponad 2000 km, którą mormoni, czyli wyznawcy Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich (LDS) podróżowali na zachód w latach 1846–1857. Dzisiaj szlak ten uznawany jest za narodowy pomnik historyczny.
Spis treści |
[edytuj] Podłoże
Pod przywództwem Josepha Smitha mormoni utworzyli w Stanach Zjednoczonych w latach 1830–1844 kilka osiedli, wśród których najważniejszymi były Kirtland (Ohio), Independence (Missouri) i Nauvoo (Illinois). Jednak ze wszystkich z nich byli usuwani z powodu zarówno ich nieakceptowanych obyczajów (wielożeństwo), jak i konfliktów z innymi osadnikami. Ostatnie takie osiedle – Nauvoo – musieli opuścić w roku 1846.
Jakkolwiek po śmierci Smitha w roku 1844 ruch uległ rozpadowi na kilka mniejszych sekt, zdecydowana większość wiernych skupiła się wokół Brighama Younga i Kościoła Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich. Pod wodzą Younga około 14 tysięcy mormońskich mieszkańców Nauvoo opuściło swe domy, by szukać nowego miejsca pobytu na zachodzie[1].
[edytuj] Droga na zachód
Jako naczelny Apostoł Rady Dwunastu Apostołów po śmierci Smitha Brigham Young przyjął na siebie obowiązek przewodzenia Kościołowi. Później miał przyjąć godność prezydenta Kościoła i proroka, ale teraz miał poprowadzić swój lud daleko na zachód, nie wiedząc, gdzie i którędy będą szli, ani gdzie się mają zatrzymać.
Young zebrał podstawowe informacje o dolinie Wielkiego Jeziora Słonego i o Wielkiej Kotlinie, spotykając się z myśliwymi, traperami i o. Pierre-Jeanem De Smetem, misjonarzem jezuickim, którym region ów był znany. Następnie zorganizował rodzaj straży przedniej – grupę, która miała wyznaczyć szlak przez Góry Skaliste, ocenić panujące tam warunki, znaleźć i oznaczyć źródła wody pitnej, a na koniec wybrać miejsce spotkania wszystkich grup wędrowców w Wielkiej Kotlinie. Dla uniknięcia konfliktów o pastwiska, miejsca postojowe czy źródła z innymi osadnikami wędrujących szlakiem oregońskim południowym brzegiem rzek Platte i Platte Północna, nowy szlak – odtąd nazywany "mormońskim" – wytyczono wzdłuż północnego brzegu tych rzek.
Rada mieszkańców Quincy (Illinois) w październiku 1845 przegłosowała rezolucję domagającą się od mormonów opuszczenia Nauvoo do maja 1846. W kilka dni później mieszkańcy Carthage (Illinois) zapowiedzieli powołanie obywatelskiej milicji, która zmusi mormonów do opuszczenia Illinois, gdyby ci nie dotrzymali majowego terminu[2]. Starając się dotrzymać terminu i jak najwcześniej ruszyć w drogę do Wielkiej Kotliny, LDS zaczęli opuszczać Nauvoo już w lutym. Young początkowo przypuszczał, że na czele szybkiego oddziału złożonego z 300 ludzi osiągnie Wielką Kotlinę w miesiącach letnich 1846 roku. Uważał, że główna kolumna jego ludzi będzie zdolna pokonać Terytorium Iowy i dotrzeć do rzeki Missouri w 4-6 tygodni. W rzeczywistości wędrówkę przez Iowę spowolniły deszcze, błotnisty szlak, wezbrane rzeki i złe przygotowanie. Trwała ona 16 tygodni – trzykrotnie dłużej niż planowano. Było oczywiste, że mormońscy wędrowcy nie dotrą do Wielkiej Kotliny przed zimą, którą przyjdzie im spędzić nad Missouri[3].
[edytuj] Szybki oddział
W kwietniu 1847 dokonano selekcji członków szybkiego oddziału. Ponadto spakowano zapasy, podzielono cały lud na 14 kompanii w wojskowym stylu, powołano milicję i straż nocną. Szybki oddział liczył 143 osoby, w tym trzech czarnych niewolników oraz ośmiu członków Rady Dwunastu Apostołów, trzy kobiety i dwoje dzieci. Kolumna liczyła 73 wozy wraz ze zwierzętami pociągowymi oraz stado bydła. Na wozach zgromadzono zapasy żywności na rok. 5 kwietnia kolumna wyruszyła z kwater zimowych nad Missouri w stronę Wielkiej Kotliny.
Wędrówka z zimowiska do Fort Laramie zajęła 6 tygodni. W Forcie Laramie do szybkiego oddziału dołączyli członkowie tzw. batalionu mormońskiego, którzy – jako chorzy – zimę spędzili na południu w Pueblo (Kolorado) i grupa wiernych z Missisipi. Stąd, większa już kolumna, ruszyła uczęszczanym szlakiem oregońskim w kierunku faktorii handlowej Fort Bridger.
Young spotkał się z traperem Jimem Bridgerem 28 czerwca. Po uzyskaniu informacji na temat drogi i możliwości założenia osad w dolinach Wielkiej Kotliny kolumna pokonała Przełęcz Południową, przeprawiła się przez Green River i dotarła do Fort Bridger 7 lipca. Tam dołączyła jeszcze 13-osobowa grupa z Pueblo.
W związku z tym, że dalsza droga mogła okazać się trudniejsza i bardziej niebezpieczna, Young postanowił posuwać się szlakiem wyznaczonym rok wcześniej przez Donner-Reed party podczas wyprawy do Kalifornii. W czasie przeprawy przez dzikie góry szybki oddział podzielił się na trzy grupy: Young i kilku innych członków oddziału, którzy zapadli na chorobę, wywołaną prawdopodobnie przez kleszcze, został z tyłu oddziału głównego, z którego wydzielono z kolei grupę "zwiadowców", którzy mieli wytyczać i znakować szlak.
Zwiadowcy Erastus Snow i Orson Pratt dotarli do doliny Wielkiego Jeziora Słonego 21 lipca. 23 lipca Pratt, w uroczystej modlitwie, oddał te ziemie we władanie Bogu. Wkrótce wykopano rowy irygacyjne i zasadzono pierwsze poletka ziemniaków i rzepy. 24 lipca Young zobaczył dolinę po raz pierwszy. Powożącemu "wozem chorych" Wilfordowi Woodruffowi powiedział podobno: To jest to miejsce, jedź.
W sierpniu 1847 roku Young i wyznaczeni członkowie szybkiego oddziału wrócili na zimowisko nad Missouri, by zorganizować wymarsz następnych "kompanii" w kolejnych latach. Do grudnia 1847 roku ponad dwa tysiące mormonów dotarło do doliny Wielkiego Jeziora Słonego.
[edytuj] Następne fale migracyjne
Każdego roku w czasie mormońskiej wędrówki na zachód ludzie byli organizowani w "kompanie" oznaczane nazwiskami przywódców i dzielonymi na podgrupy 10-50-osobowe. LDS wędrowali szlakiem wyznaczonym przez szybki oddział, przy czym dzielili podróż na dwa odcinki: odcinek pierwszy zaczynał się w Nauvoo i kończył na kwaterach zimowych w Nebrasce, w pobliżu dzisiejszego Omaha. Odcinek drugi wiódł przez Nebraskę i Wyoming i kończył się w dolinie Wielkiego Jeziora Słonego w dzisiejszym stanie Utah. Pierwsi wędrowcy używali krytych wozów zaprzężonych zazwyczaj w woły; ich następcy – zwykle znacznie biedniejsi – wędrowali pieszo, ciągnąc ręczne wózki z dobytkiem.
W roku 1849 większość tych LDS, którzy zostali w Iowie i Missouri, była zbyt biedna, by kupić i wyposażyć wozy. W tej sytuacji Kościół ustanowił fundusz, zwany Perpetual Emigration Fund, dla wspomożenia biednych emigrantów. W roku 1852 większość mormonów z Nauvoo udała się do Utah, podobnie było w stanie Iowa. Wciąż jednak wielu wiernych LDS ze wschodnich stanów i z Europy wędrowało na zachód korzystając z dobrodziejstwa funduszu[4].
Osiedlali się ostatecznie na terenach wokół Wielkiego Jeziora Słonego, wówczas na terytorium Meksyku. Powstało tam miasto Salt Lake City i główna siedziba Kościoła. Ciężką pracą społeczność mormońska szybko osiągnęła sukces.
Minęło jednak niewiele lat, a Stany Zjednoczone upomniały się o mormonów. W roku 1848, po zakończeniu wojny z Meksykiem, ziemie, na których osiedli, znalazły się w granicach USA.
Przypisy
[edytuj] Bibliografia
- James B. Allen: The Story of the Latter-day Saints, Deseret Book Company, Salt Lake City 1976
- Rebecca Bartholomew: Rescue of the 1856 Handcart Companies, Brigham Young University, Charles Redd Center for Western Studies 1981, ISBN 0-8425-1941-6
- Richard E. Bennet: We'll Find the Place, The Mormon Exodus 1846–1848, Deseret Book Company, Salt Lake City 1997, ISBN 1-57345-286-6
- Leroy Hafen, Ann Hafen: Handcarts to Zion, University of Nebraska Press 1992, ISBN 0-8032-7255-3
- William G. Hartley: Gathering the Dispersed Nauvoo Saints 1847-52, "Ensign" lipiec 1997, ss.12–15
- Stanley B. Kimball: Discovering Mormon Trails, New York to California 1831–1868, Deseret Book Company, Lake City 1979 *Carol Cornwall Madsen: Journey to Zion, Voices from the Mormon Trail, Deseret Book Company, Salt Lake City 1997, ISBN 1-57345-244-0
- William Slaughter: Trail of Hope, The Story of the Mormon Trail, Deseret Book Company, Salt Lake City 1997, =ISBN 1-57345-251-3
- Wallace Earl Stegner: The Gathering of Zion, University of Nebraska 1992, ISBN 0-935704-12-4
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Strona National Parks Service
- Strona poświęcona szlakowi mormońskiemu
- Dzieje pionierów mormońskich
- Zdjęcia ze szlaku w Wyomingu
