Siedzuń sosnowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Szmaciak gałęzisty)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Siedzuń sosnowy
Sparassis crispa G2.jpg
Systematyka
Królestwo grzyby
Gromada grzyby podstawkowe
Klasa pieczarniaki
Rząd żagwiowce
Rodzina szmaciakowate
Rodzaj siedzuń
Gatunek siedzuń sosnowy
Nazwa systematyczna
Sparassis crispa (Wulf.) Fr.
Syst. mycol. (Lundae) 1: 465 (1821)
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Sparassis crispa.jpg

Siedzuń sosnowy (Sparassis crispa (Wulf.) Fr.) – gatunek grzybów z rodziny szmaciakowatych (Sparassidaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 1999. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też jako płaskosz sorokop, sorokop, sieduń, siedź, kozia broda kędzierzawa, kozia broda włoska, płaskorz, szmaciak, szmaciak gałęzisty, siedzuń borowy, strzepiak kędzierzawy[2]. Synonimy naukowe[3]:

  • Clavaria crispa Wulfen 1781
  • Clavaria crispa (Scop.) Sacc. 1910
  • Manina crispa Scop., 1772
  • Masseeola crispa (Wulfen) Kuntze 1891
  • Merisma crispum (Wulfen) Ehrenb. 1818
  • Sparassis crispa (Wulfen) Fr. 1821 var. crispa
  • Sparassis radicata Weir 1917

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Owocnik

Wysokość zazwyczaj 5–20 cm, szerokość 6-30 cm, ale bywa i większy, niekiedy osiąga nawet 6 kg. Kształt nieregularnie kulisty, od grubej mięsistej bazy dzieli się na płatkowate, różnie pozrastane gałązki, mające po obu stronach hymenium. Płatki są mocno pofałdowane, z ząbkami na brzegach, dzięki czemu swoim wyglądem przypomina kalafior[4]. U młodych okazów owocnik jest białawy, później żółtawy, kremowy, ochrowy lub żółtobrązowy. Gałązki owocnika wyrastają z grubej, czarniawej podstawy trzonu, która często głęboko wrasta w podłoże[5].

Miąższ

Woskowaty, elastyczny, biały. Zapach przyjemny, smakiem przypomina orzechy[4].

Wysyp zarodników

Ochrowy. Zarodniki o średnicy 6–7 x 4–7 µm, krótkoelipsoidalne, gładkie, jasnożółte[4].

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Występuje w lasach iglastych i mieszanych. Rośnie na korzeniach drzew iglastych, zarówno martwych, jak i żywych. Najczęściej rośnie na korzeniach sosny, na świerku rzadko. Owocniki wyrastają u podstawy pnia. W ciągu roku wyrasta jeden owocnik. Na zaatakowanym drzewie owocniki pojawiają się również w następnych latach, nie w każdym roku, ale od czasu do czasu[6]. W Polsce nie jest zbyt częsty[7].

W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status R – potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych[8]. Znajduje się na listach gatunków zagrożonych także w Belgii, Esttonii, Litwie, Norwegii, Łotwie[2].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

W Polsce grzyb chroniony (od 1990 r.) i chociaż jest grzybem jadalnym nie wolno go zbierać. Do niedawna nie był objęty ochroną i wykorzystywano go do zup, ale też do smażenia i suszenia. Źle znosi transport, gdyż charakteryzuje się dużą łamliwością[4]. Jest saprotrofem lub pasożytem. W zaatakowanych przez niego drzewach pień gnije aż do wysokości 3 m i drzewo wydziela charakterystyczny zapach terpentyny[5].

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • Rekordowy szmaciak gałęzisty został znaleziony w południowej Francji i ważył 28,8 kg.
  • Grzyb zawiera środek antybiotyczny sparassol oraz niewielkie ilości arszeniku.
Pomnik grzyba – siedzunia sosnowego – z Piotrkowic koło Tarnowa, który trafił do Księgi Rekordów Guinnessa.

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

W Polsce występuje również bardzo podobny siedzuń dębowy (Sparassis laminosa), również chroniony. Ma bardziej wyblakłe, szersze i bardziej listkowate zakończenia rozgałęzień[7].

Przypisy

  1. Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  2. 2,0 2,1 Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  3. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-11-12].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Aurel Dermek: Grzyby. 1981. ISBN 8321723578.
  5. 5,0 5,1 Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  6. Till R. Lohmeyer, Ute Kũnkele: Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. Warszawa: 2006. ISBN 978-1-40547-937-0.
  7. 7,0 7,1 Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  8. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.