Szorowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Szorowie – jeden z ludów tureckich zamieszkujący Rosję, w południowo-wschodniej części Syberii zachodniej, przede wszystkim na południu obwodu kemerowskiego, a także w niektórych rejonach Chakasji, Republiki Ałtaju, Kraju Krasnojarskiego i Kraju Ałtajskiego.

Naród liczył około 16 tys. w 1989 roku, z tym że tylko 9-10 tys. używa własnego języka. Dzieci praktycznie nie uczą się języka szorskiego. Język wypierany jest przez rosyjski. Od XVIII wieku wyznają prawosławie, choć przetrwały praktyki szamanistyczne. Szorowie zajmowali się tradycyjnie pasterstwem, myślistwem i handlem. Handlowali orzeszkami limbowymi i wyrobami metalowymi własnej produkcji. Hutnictwo upadło pod wpływem konkurencji kowali rosyjskich.

Folklor i religia[edytuj | edytuj kod]

Obecnie Szorowie wyznają prawosławie. Zachował się jednak szamanizm i animizm. Zgodnie z tradycyjnym światopoglądem Szorów, świat podzielony jest na trzy sfery - ziemię Ulgena, naszą ziemię oraz świat podziemny. Ulgen włada 9 niebiosami. Na siódmym niebie znajdują się gwiazdy i księżyc, na ósmym słońce, a na dziewiątym żyje sam Ulgen, który wraz ze swoim bratem - Erlikiem, stworzyli obecny świat i ludzi.

W skład folkloru szorskiego wchodzą przede wszystkim eposy, baśnie, legendy, wróżby, przysłowia i pieśni. Szorskie eposy i pieśni są ściśle powiązane z twórczością muzyczno-poetycką. Utwory te wykonywany przy akompaniamencie instrumentu strunowego, nazywanego "komus", który posiadał dwie struny i wykonywany był z drewna wierzby lub cedru. Gatunki szorskiego folkloru w swojej treści i ideach odzwierciedlają głównie ich tryb życia.

Język szorski[edytuj | edytuj kod]

Większość Szorów posługuje się językiem szorskim, jednak ponad 40% uważa rosyjski za swój język ojczysty. Do niedawna w języku szorskim istniały dwa dialekty: mraski (grupa języków wschodniotureckich) i kondomski (grupa języków zachodniotureckich).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze pisemne wzmianki o Szorach pojawiły się w XVII wieku, kiedy to Rosjanie zawłaszczyli górny bieg rzeki Tomi. Aż do Rewolucji Październikowej głównym ich zajęciem było rybołówstwo i przemysł futrzany, a niektóre grupy zajmowały się także prostą uprawą ziemi, hodowlą bydła, handlem i transportem. Rzemiosłem zajmowały się głównie kobiety. Najbardziej rozwinięte było tkactwo i plecenie sieci. Powszechnie zajmowano się także przeróbką skór i drewna (podczas przygotowywania siodeł, nart, łodzi, mebli, naczyń i innych przedmiotów użytku codziennego). Ponadto, duże znaczenie miało kowalstwo oraz wydobywanie i topienie rudy żelaznej (stąd rosyjska nazwa północnych Szorów - "kowalscy tatarzy"

Tradycyjne szorskie stroje do XX wieku były szyte tylko w zamkniętych południowych ułusach. Mieszkali w domach z okrągłym dachem, półziemiankach, szałasach, a na północy także w izbach.

W latach 40 XX wieku rozpoczął się proces osłabiania etnicznej asymilacji Szorów. W pierwszej połowie XX wieku powstały na terenach zamieszkiwanych przez Szorów północnych kołchozy, w których pracowali ludzie z różnych grup etnicznych. Dopiero w 1960 roku część Szorów przeniosła się na tereny obwodu kemerowskiego.

Obecnie obserwuje się stopniowy zanik kultury szorskiej. Dlatego Szorowie starają się nadal kultywować dawne zwyczaje - m.in. święto Olgudeka, będącego praojcem Szorów lub święto Pajram, podczas których odbywają się zawody sportowe, wykonuje się pieśni i eposy.

Większość Szorów zajmuje się gospodarstwem i tradycyjnym przemysłem. Jednak mieszkający na wsi uznawani są za bezrobotnych. W miastach (Tasztagol, Nowokuznieck) zajmują się obsługą ruchu turystycznego.