Sztucer

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy broni palnej. Zobacz też: Sztucer (instalacje).
Sztucer

Sztucer (staropol. Sztuciec[1])– myśliwska broń kulowa z gwintowaną lufą (często zaopatrzona w celownik optyczny) używana do polowania na grubą zwierzynę.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Schemat budowy sztucera kozienickiego. A – trzewik, B – szufladka na skałki, C – kolba, D – szyjka kolby, E – blacha zamka, F – kurek, G – szczęki kurka, H – panewka, I – celownik szczerbinowy uchylny, J – lufa, K – muszka kulkowa, L – grzybek na pas, M – warkocz kabłąka, N – spust, O – śróbka regulacji spustu, P – przyspieszacz. R – kabłąk spustu, S – łoże kolby, U – stempel stalowy, X – zaczep na pas, Y – uchwyt stempla.

W XVIII i XIX w. sztucerów używali w wojsku strzelcy wyborowi, których w Prusach, Austrii i Rosji nazywano jegrami, a w Polsce strzelcami celnymi. W I Rzeczypospolitej na mocy decyzji sejmu produkowany był w latach 1790-1794 w Fabryce Broni w Kozienicach[2] tzw. sztucer kozienicki.

Podział[edytuj | edytuj kod]

Rozróżnia się sztucery:

  • jednolufowe, niełamane, powtarzalne tzw. repetiery z obrotowym zamkiem (zwykle 5-strzałowe), o konstrukcji wzorowanej na karabinie. Repetiery są także wytwarzane z dwiema lufami, na przykład FineGuns 700SSS. Dwulufowe repetiery są przeważnie ciężkie i mają duży kaliber. Repetiery mają zwykle zamek ślizgowo-obrotowy dwu- lub czterotaktowy.
  • dwulufowe, łamane, dwustrzałowe tzw. ekspresy o konstrukcji dubeltówki

Spotyka się też sztucery jednolufowe, wielostrzałowe, samopowtarzalne tzw. automaty (w Polsce rzadkie).

Nazwa wywodzi się z niemieckiego stutzen – „obcinać”, nawiązuje do krótkiej („obciętej”) lufy, która nie wystawała powyżej pasa stojącego żołnierza. Broń typu Stutzen jest zwykle krótsza niż inne karabiny i może mieć łoże do końca lufy.

Sztucer pomysłu Mierosławskiego[edytuj | edytuj kod]

Specyficznym jednolufowym, wojskowym sztucerem był używany przez powstańców styczniowych w formacji karabinierów tzw. sztuciec (określenie żargonowe) wytwarzany w fabryce J. Gerarda w Liège (Belgia) według pomysłu Ludwika Mierosławskiego. Jest on wspominany w pieśni Marsz strzelców autorstwa Władysława Ludwika Anczyca. Jego dane techniczne to:

  • kaliber: 18 mm,
  • długość całkowita: 110,5 cm,
  • waga: 4,08 kg,
  • bagnet płaski, sieczno-kłujący długości 40-60 cm.

W Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie znajduje się taki sztuciec należący do Apolinarego Kurowskiego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Włodzimierz Kwaśniewicz: 1000 słów o dawnej broni palnej. Warszawa: MON, 1987, s. 159. ISBN 83-11-07350-3.
  2. Bolesław Orłowski: Nie tylko szablą i piórem. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1985, s. 109-110. ISBN 83-206-0509-1.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kwaśniewicz W., Leksykon dawnej broni palnej, Dom Wydawniczy BELLONA, Warszawa 2004.
  • Powstanie niespełnionych nadziei 1863, Arsenał Polski., Krajowa Agencja Wydawnicza, Kraków 1984.
  • Wimmer J., Historia piechoty polskiej do roku 1864, Warszawa 1978.