Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza

Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Sveriges Socialdemokratiska Arbetareparti – Socialdemokraterna –
Lider	Stefan Löfven
Data założenia	23 kwietnia 1889
Adres siedziby	Sveavägen 68, Sztokholm, Szwecja
Ideologia polityczna	Socjalizm demokratyczny Reformizm
Deklarowane poglądy gospodarcze	Socjaldemokracja Demokracja ekonomiczna
Liczba członków	103 027 (1 stycznia 2010)
Członkostwo międzynarodowe	Międzynarodówka Socjalistyczna SAMAK w latach 1920-1940 Socjalistyczna Międzynarodówka Robotnicza
Europejska Grupa Parlamentarna	Partia Europejskich Socjalistów
Barwy	czerwony
Obecni posłowie	112(32,1%)
Obecni senatorowie	–
Obecni eurodeputowani	5(27,8%)
http://www.sap.se/

Szwecja

Ten artykuł jest częścią serii: Ustrój i polityka Szwecji Ustrój polityczny System prawny Konstytucja Król Karol XVI Gustaw Riksdag Premier Fredrik Reinfeldt Rząd Podział administracyjny Partie polityczne Polityka zagraniczna Wikiprojekt Polityka

Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza (szw. Sveriges socialdemokratiska arbetareparti (SAP), potocznie Socialdemokraterna) – największa partia polityczna w Szwecji (zarówno pod względem członkostwa jak i miejsc w parlamencie).

Nazwa partii

Nazwą partii używaną w statucie jest Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza (Stadgar för Sveriges Socialdemokratiska Arbetareparti), to przy wyborach i na plakatach posługuje się często nazwą Partia Robotnicza – Socjaldemokraci (Arbetareparti – Socialdemokratena) lub rzadziej Partia Robotnicza (Arbetareparti). Używanie w nazwie człona Partia Robotnicza (dosłownie Partia Robotników) jest związane z tradycyjnym podziałem sceny politycznej Skandynawii na liberalne Partie Lewicy i konserwatywne Partie Prawicowe, choć w samej Szwecji partie konserwatywne i liberalne używały innych nazw, to podział ten się przyjął. Jednak wraz z pojawieniem się partii marksistowskich podział ten stał się nieaktualny, dlatego używano nowego podziału na partie burżuazji (borgerliga partier) i partie robotników (arbetareparti). Podział ten do dziś dnia jest aktualny, choć wraz z pojawieniem się Partii Ochrony Środowiska Zieloni (Miljöpartiet - Mp), która w niektórych rozwiązaniach jest bardziej lewicowa a nie jest partia robotniczą, podział ten stracił na znaczeniu.

W niektórych dokumentach, np. w programie partyjnym używa Socialdemokraterna (Partiprogram för Socialdemokraterna) co oznacza po prostu socjaldemokraci, lub bardzo rzadko, raczej pogardliwie Sossarna.

W sondażach wyborczych najczęściej używa się skrótu „s”. Skrót SAP, był używany jako logo partii do lat 60.

Program i ideologia

Program Socialdemokraterny składa się z dwóch dokumentów: programu partii i manifestu wyborczego.

Program partii

Opis

Program partii (partiprogram) jest deklaracją ideologiczną, zawierającego określenie partii i przywiązanie do idei. Program partii do 2001 roku można było podzielić na programu maksimum (typowy program ideologiczny) i minimum (postulaty, np. wprowadzenie republiki). Obecnie rozpoczyna się od rozdziału demokratyczny socjalizm, słowami: Socjaldemokracja chce zbudować społeczeństwo na ideach demokracji i jednakowej wartości wszystkich. Wolni i równi ludzie w solidarnym społeczeństwie są celem demokratycznego socjalizmu (Socialdemokratin vill forma ett samhälle grundat på demokratins ideal och alla människors lika värde. Fria och jämlika människor i ett solidariskt samhälle är den demokratiska socialismens mål.). Partia deklaruje się w nich jako partia antykapitalistyczna (Socialdemokratin är och förblir ett antikapitalistiskt parti), feministyczna (Med denna grundsyn är socialdemokratin ett feministiskt parti.) i ochrony środowiska (Med detta synsätt är socialdemokratin ett miljöparti). Deklaruje chęć zmniejszenia rozwarstwienia ekonomicznego i zapobieganie wszelkim formom dyskryminacji. Partia uważa się za część ruchu robotniczego.

Historia

• Do 1897 roku partia posługiwała się wyłącznie szwedzkim tłumaczeniem programu Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej, swojej niemieckiej poprzedniczki; Program z Gotha w 1882 roku został przetłumaczony przez Augusta Palma i różni się w kilku punktach od pierwowzoru.
• Program z roku 1897: Program ten jest pierwszym programem SAP. Składał się z:
  1. Zasad ogólnych. Pierwsze zdanie tego programu brzmi: Socjaldemokracja różni się od innych partii politycznych tym, że chce całkowicie zmienić organizację ekonomiczną społeczeństwa burżuazyjnego i wprowadzić klasę robotniczą w całkowite równouprawnienie społeczne, zapewnić jej bezpieczeństwo i rozwój kultury duchowej i materialnej. (Socialdemokratin skiljer sig från andra politiska partier därigenom, att den vill helt omdana det borgerliga samhällets ekonomiska organisation och genomföra arbetareklassens sociala frigörelse, till betryggande och utveckling af den andliga och materiella kulturen.). Zdanie to będzie się pojawiać w zmienionej formie aż do 1960 roku. Program krytykuje kapitalistyczna organizację procesu produkcji, która wywołuje niszczenie więzi społecznych, gromadzenie majątku w rękach nielicznych kosztem klasy robotniczej. Dąży do emancypacji politycznej klasy robotniczej.
  2. Programu politycznego. Jest podzielony na 11 części. Głosi między innymi: Powszechne, równe i bezpośrednie wybory, odbywane w niedziele lub święto, prawo wyborcze dla wszystkich: robotników, kobiet i mężczyzn, powstanie jednoizbowego parlamentu, neutralności państwa i kościoła i zaprzestania jego finansowania, progresywny podatek dochodowy, bezpłatną pomoc prawną,zniesienie podatków pośrednich, 8 godzinny dzień pracy, zakaz zatrudniania osób poniżej 14 roku życia, zakaz pracy w porze nocnej gdy jest to niewymagane, objęcie opieką chorych i starych, wolność zrzeszania się.
• Program z roku 1905: Jest powtórzeniem najważniejszych kwestii programowych. W programie politycznym pojawia się program walki z alkoholizmem, co w 1922 doprowadzi do referendum w sprawie prohibicji w Szwecji.
• Program z roku 1911: Jest powtórzeniem najważniejszych kwestii programowych. W programie politycznym pojawia się walka z militaryzmem, oraz postulat powszechnego rozbrojenia, zniesienia kary śmierci. Pojawiają się także postulat zakazu pracy dzieci poniżej lat 15, ochronnego prawa pracy i utworzenia nowoczesnej i sprawnej kontroli. Większą uwagę zwraca się także na rolnictwo, spółdzielczość oraz przekazanie społeczeństwu dóbr natury.
• Program z roku 1920: Zasady ogólne zostały znaczniej niż w pozostałych programach rozwinięte. W programie politycznym także zachodzą znaczące zmiany, postulaty zostały uporządkowane, nie kolidują ze sobą. W szczególności w sprawach pracowników nastąpił znaczny rozwój: socjaldemokraci domagali się 36 godzinnego tygodnia pracy, ubezpieczenia zdrowotnego, wypadkowego, macierzyńskiego i od bezrobocia, emerytur dla osób starych, wdów, inwalidów, interwencji państwa w płace minimalną, ochronę pracy chałupników Program polityczny zawiera także postulat wywłaszczenie na potrzeby społeczeństwa.
• Program z roku 1944: W kolejnym programie dalej krytykuje się kapitalistyczny sposób produkcji, jednak jest on znacznie mniej zdominowany naukami Marksa niż pozostałe. Mimo to nie zmieniono znacząco programu politycznego, a jeden z postulatów dalej zawiera wywłaszczenie na rzecz społeczeństwa. Program polityczny zawiera także wiele nowych postulatów, np. walka z wykluczeniem mieszkaniowym i poprawa jakości mieszkania, powszechnej opieki zdrowotnej i inne.
• Program z roku 1960: Zasady ogólne zostały znacząco rozwinięte i podzielone de facto na cztery części. Program polityczny składał się już 31 punktów głównych, złożonych z kilku postulatów.
• Program z roku 1975: Zasady ogólne zostały w nim bardzo rozbudowane, składał się z rozdziałów:
  1. Czego chcą socjaldemokraci, który definiował podstawowe socjaldemokratyczne wartości jak: wolność, równość, solidarność, demokracja, praca,
  2. Od zamkniętego (prywatnego) społeczeństwa do państwa opiekuńczego
  3. Komunistyczna i kapitalistyczna oligarchia,
  4. Demokratyczny socjalizm
  5. W rękach ludu, zawierającego tytuły: Planowanie gospodarcze i kontrola obywateli, współzarządzanie przez pracowników oraz rozdział o wpływie konsumentów
  6. Wolność wszystkich ludzi, pokój na świecie,

Zasady ogólne w tedy wypracowane, miały znaczący wpływ na kolejne programy partyjne.

• Program z roku 1990: Zasady ogólne znacząco się nie zmieniły, jednak większą uwagę przykłada się na ochronę środowiska. W programie politycznym do 35 głównych punktów dołączono ich nazwy.

Manifest wyborczy

Są uchwalane przed wyborami (generalnymi, czyli połączonych wyborów samorządowych i parlamentarnych oraz europejskimi) i zawierają określenia zadań jakie partia zamierza podjąć po wyborach.

Historia

Socialdemokratena powstała w 23 kwietnia 1889 roku, choć za prekursora uważa się Augusta Palme, pierwszego szwedzkiego socjaldemokratę. Socialdemokratena miała program zbliżony do pierwszego marksistowskiego programu socjaldemokracji niemieckiej. Od 1896 w parlamencie (pierwszy poseł: Hjarmar Branting, z list liberałów) a od 1914 roku najsilniejsza w nim. 1902 roku złagodniały przepisy odnośnie cenzusu majątkowego, dzięki którym 3 socjaldemokratów mogło dostać się do parlamentu. 1909r. odbył się strajk w którym brało udział 300 000 osób, po którym zwiększono represje wobec robotników, na co odpowiedzią było utworzenie robotniczych szkół średnich i domów ludowych a także ABF (Robotnicze Stowarzyszenie Edukacyjne). Powstało także HBS (spółdzielnia mieszkaniowa). W 1917 roku w jej szeregach miał miejsce rozłam w wyniku którego partię opuścili komuniści i socjalrewolucjoniści. 1920 roku uchwalono powszechne prawo wyborcze dla kobiet i mężczyzn, co było powodem działalności ruchu robotniczego na rzecz jego wprowadzenia. Per Albin Hansson kierował partią od 1925, po śmierci Brantinga, powstała idea domu ludowego (państwa opiekuńczego). W 1928 roku konserwatywna propaganda była uruchomiona, jak i komunistyczna, a mimo to socjaldemokraci dalej zyskiwali poparcie. Masakra w Adalen (5 osób nie żyje 1931). W 1932 wygrane wybory i koalicja z agrarystami. Rząd ten wprowadził ubezpieczenie emerytalne, wypadkowe i od bezrobocia, wprowadzono budowę mieszkań, opiekę zdrowotną matki i dziecka, zasiłek dla samotnych matek i urlop wypoczynkowy. Przełom rozpoczął się w 1938r. kiedy socjaldemokraci uzyskali 50,4% głosów w wyborach, a w latach 30 podwojono liczbę członków LO i SAP. 1938r. podpisano umowę między pracodawcami i pracownikami, co było podstawą modelu szwedzkiego. W 1938 roku ustanowiono 1 maja świętem państwowym. W 1946r. Tage Erlander został premierem po śmierci Hanssona. W latach 60 wprowadzono dodatkową emeryturę, powszechne ubezpieczenie zdrowotne, zasiłek na dziecko, wydłużono urlopy pracownicze i powstała ochrona macierzyństwa oraz pomoc studentom została znacznie rozszerzona. W latach 60 i 70 wprowadzono zasiłki na niepełnosprawne dziecko, rozwinięto system zdrowotny, refundacja leków, obowiązek sześciolatków do przedszkoli, wprowadzono ubezpieczenie rodzinne, nową ustawę o aborcji a także powstało darmowe poradnictwo w sprawach planowania rodziny i antykoncepcji. W 1964r. wprowadzono politykę wyrównywania szans kobiet i mężczyzn, a w 1968 znacznie ją poszerzono. W 1969r. Olof Palme został nowym przewodniczącym. 1971 został wprowadzony jednoizbowy parlament. Przegłosowana została ustawa o pracownikach, ustawa o czasie pracy, ustawy o ochronie zatrudnienia, ustawa o uczestnictwie w życiu gospodarczym ludzi pracy (MBL – ustawa o współzarządzaniu) i wprowadzono urlop szkoleniowy i urlop wypoczynkowy do 5 tygodni. W 1976r. socjaldemokraci przegrali wybory, lecz w 1982 i 86 wygrali je, a najważniejszymi kwestiami stał się Fundusz Pracowniczy do skupowania akcji i prowadzenie polityki pełnego zatrudnienia. Po śmierci Palmego, Carlsson skoncentrował się na polityce równości między kobietami (rząd 50:50) a mężczyznami i ochronie środowiska.

Z niewielkimi przerwami partia ta rządzi od 1932 roku do 2006 roku. Jej wyborcami są głównie robotnicy, lewicowi intelektualiści i zatrudnieni w sektorze państwowym. Silnie powiązana z utworzoną przez działaczy socjalistycznych w 1898 roku Konfederacją Szwedzkich Związków Zawodowych (LO, klasową centralę związkową), reprezentujących około 80% robotników ze Szwecji i ruchem spółdzielczym.

Pomiędzy 1940 a 1988 rokiem na partię tę głosowało ok. 40-50% wyborców. To ona zbudowała szwedzkie państwo opiekuńcze. Podstawą ideologii partii była budowa domu ludu, oraz stworzenie socjalizmu funkcyjnego oznaczającego wysokie, progresywne podatki, dobrobyt społeczny i duży udział sektora publicznego w gospodarce, trwały dyskusje na temat roli planowania i demokracji robotniczej w gospodarce. Po recesji lat '70, partia zaczęła pokrywać deficyty poprzez wspieranie skupu szwedzkiej waluty i pożyczki pieniężne za granicą. Już w połowie lat 80, widać przesunięcie się do centrum sceny politycznej, bardziej liberalne społecznie i gospodarczo (między innymi: rezygnacja z masowego wykupu akcji przedsiębiorstw przez pracowników). Partia w tym okresie coraz częściej nawiązywała do idei Trzeciej Drogi. Kiedy we wczesnych latach '90 przestało to skutkować, partia utraciła władzę w latach 1991-1994. Twórczyni szwedzkiego modelu socjaldemokratycznego państwa opiekuńczego.

Od 1996 roku robotnicza ideologia partii zaczęła blednąć. Sprywatyzowała ona wiele przedsiębiorstw państwowych (np. telekomunikacja, szpitale, poczta), wciąż jednak twierdząc, że jest to element budowy państwa dobrobytu. Stała się natomiast propagatorem feminizmu, wszelkiego rodzaju równości, zwalczając ostro wszelkiego rodzaju rasizm i dyskryminację.

Współpraca z innymi organizacjami

SAP współpracuje z wieloma organizacjami ruchu robotniczego, najmocniej jednak z konfederacją szwedzkich klasowych robotniczych związków zawodowych (LO). LO od momentu powstania było związkiem zawodowym afiliowanym przez SAP. Związki te wspierają socjaldemokratów finansowo (około 15 milionów koron rocznie). Dzięki tym posunięciom LO miała decydujący wpływ na wiele rozwiązań w Szwecji podczas rządów socjaldemokratów, w szczególności w polityce gospodarczej. W dużym stopniu socjaldemokraci podporządkowali, wcześniej lub później, decyzją Kongresów organizacji związkowych LO (np: fundusze pracownicze w latach 80). W większym stopniu, za tzw. szwedzki model odpowiada ekonomisterna (czyli ciało ekspercie, utworzone przez LO) niż sami socjaldemokraci.

Przewodniczący LO i Socjaldemokratycznego Związku Młodzieży (Sveriges socialdemokratiska ungdomsförbund), mają także zagwarantowane miejsca w Komitecie Wykonawczym Partii.

Organizacje partyjne

• Socialdemokratiska Studentförbundet (organizacja studentów)
• Sveriges socialdemokratiska kvinnoförbund (organizacja kobiet)
• Sveriges kristna socialdemokraters förbund (organizacja chrześcijan)
• S-muslimska kvinnoklubben (organizacja kobiet muzułmańskich)
• Handikapprörelsens s-förening (organizacja osób niepełnosprawnych)
• HBT-socialdemokrater (organizacja osób LGBT)

Organizacje których partia jest właścicielem

• A-lotterierna
• AiP Media Produktion
• Spero

Organizacje powiązane z partią

Prasa

• Arbetarbladet, Gävle
• Dagbladet Nya Samhället, Sundsvall
• Dala-Demokraten, Falun
• Folket, Eskilstuna
• Folkbladet, Norrköping
• Gotlands Tidningar, Visby
• Karlskoga-Kuriren, Karlskoga
• Länstidningen Östersund, Östersund
• Norrländska Socialdemokraten, Luleå
• Nyheterna Oskarshamn
• Piteå-Tidningen, Piteå
• Tidningen Ångermanland
• Sydöstran, Karlskrona
• Värmlands Folkblad, Karlstad
• Västerbottens Folkblad
• Östra Småland och Nyheterna
• Aftonbladet
• Efter Arbetet

Organizacje społeczne

• Riksbyggen
• Pensionärernas riksorganisation
• Koopi
• Kooperativa Förbundet
• Fonus
• Folksam
• Feministas
• Unga Örnar
• Olof Palmes internationella center
• Verdandi
• Folkets hus
• Arbetarrörelsens Tankesmedja
• Arbetarnas bildningsförbund
• Rönneberga kurs- och konferensanläggning
• Brunnsviks folkhögskola
• Bommersvik

Wyniki wyborów

Riksdag

• 1896: 1 mandat
• 1899: ??
• 1902: 4 mandaty
• 1905: 13 mandatów
• 1908: 33 mandaty
• 1911: 28,5%, w tym miejsc 64 z 230;
• 1914 (marzec): 30,1%, w tym miejsc 73 z 230
• 1914 (wrzesień): 36,4%, w tym miejsc 87 z 230
• 1917: 39,2% , w tym miejsc 86 z 230
• 1920: 36,1%, w tym miejsc 75 z 230
• 1921: 39,4%, w tym miejsc 93 z 230
• 1924: 41,1%, w tym miejsc 104 z 230
• 1928: 37,0%, w tym miejsc 90 z 230
• 1932: 41,7%, w tym miejsc 104 z 230
• 1936: 45,9%, w tym miejsc 112 z 230
• 1940: 53,8%, w tym miejsc 134 z 230
• 1944: 46,7%, w tym miejsc 115 z 230
• 1948: 46,1%, w tym miejsc 112 z 230
• 1952: 46,1%, w tym miejsc 110 z 230
• 1956: 44,6%, w tym miejsc 106 z 231
• 1958: 46,2%, w tym miejsc 111 z 231
• 1960: 47,8%, w tym miejsc 114 z 232
• 1964: 47,3%, w tym miejsc 113 z 233
• 1968: 50,1%, w tym miejsc 125 z 233
• 1970: 45,3%, w tym miejsc 163 z 350
• 1973: 43,6%, w tym miejsc 156 z 350
• 1976: 42,7%, w tym miejsc 152 z 349
• 1979: 43,2%, w tym miejsc 154 z 349
• 1982: 45,6%, w tym miejsc 166 z 349
• 1985: 44,7%, w tym miejsc 159 z 349
• 1988: 43,2%, w tym miejsc 156 z 349
• 1991: 37,7%, w tym miejsc 138 z 349
• 1994: 45,3%, w tym miejsc 161 z 349
• 1998: 36,4%, w tym miejsc 131 z 349
• 2002: 39,9%, w tym miejsc 144 z 349
• 2006: 35,0%, w tym miejsc 130 z 349
• 2010: 30,7%, w tym miejsc 112 z 349

Parlament Europejski

• 1995: 28,1%, w tym miejsc 7 z 22
• 1999: 26,0%, w tym miejsc 6 z 22
• 2004: 24,6%, w tym miejsc 5 z 19
• 2009: 24,4%, w tym miejsc 5 z 18

Liczba członków

• 1890 6 922 (członkostwo indywidualne i zbiorowe: każdy członek LO był równocześnie członkiem SAP)
• 1900 44 100 (członkostwo indywidualne i zbiorowe)
• 1910 55 248 (członkostwo indywidualne i zbiorowe)
• 1920 143 090 (członkostwo indywidualne i zbiorowe)
• 1930 277 017 (członkostwo indywidualne i zbiorowe)
• 1940 487 257 (członkostwo indywidualne i zbiorowe)
• 1950 722 073 (członkostwo indywidualne i zbiorowe)
• 1960 801 068 (członkostwo indywidualne i zbiorowe)
• 1962 836 000 (członkostwo indywidualne i zbiorowe)
• 1970: 907 000 (członkostwo indywidualne i zbiorowe)
• 1979: 1 198 000 (członkostwo indywidualne i zbiorowe)
• 1990: 1 034 000 (członkostwo indywidualne i zbiorowe)
• 1992: 260 346 (wyłącznie członkostwo indywidualne)
• 1993: 261 605 (wyłącznie członkostwo indywidualne)
• 1994: 259 888 (wyłącznie członkostwo indywidualne)
• 1995: 259 191 (wyłącznie członkostwo indywidualne)
• 1996: 228 428 (wyłącznie członkostwo indywidualne)
• 1997: 202 718 (wyłącznie członkostwo indywidualne)
• 1999: 177 316 (wyłącznie członkostwo indywidualne)
• 2000: 164 008 (wyłącznie członkostwo indywidualne)
• 2001:156 233 (wyłącznie członkostwo indywidualne)
• 2002: 152 118 (wyłącznie członkostwo indywidualne)
• 2003: 152 402 (wyłącznie członkostwo indywidualne)
• 2004: 143 571 (wyłącznie członkostwo indywidualne)
• 2005: 136 335 (wyłącznie członkostwo indywidualne)
• 2006: 124 789 (wyłącznie członkostwo indywidualne)
• 2007: 120 091 (wyłącznie członkostwo indywidualne)
• 2008: 101 158 (wyłącznie członkostwo indywidualne)
• 2009: 100 639 (wyłącznie członkostwo indywidualne)
• 2010: 103 027, (wyłącznie członkostwo indywidualne)

Członkowie socialdemokraterny w 2010 stanowili 39,6% ogółu członków parlamentarnych partii politycznych w Szwecji, to w 1995 około 46,1% a w 1979 aż 75,7%.

Premierzy z ramienia tej partii

• Hjalmar Branting, (1920, 1921-1923, 1924-1925)
• Rickard Sandler, (1925-1926)
• Per Albin Hansson, (1932-1936, 1936-1946)
• Tage Erlander, (1946-1969)
• Olof Palme, (1969-1976, 1982-1986)
• Ingvar Carlsson, (1986-1991, 1994-1996)
• Göran Persson, (1996-2006)

W latach 1936-1940, 1951-1957 rząd koalicyjny ze Związkiem Chłopskim (Bondeförbundet), w większości jednak rządy mniejszościowe, popierane przez inne partie polityczne.

Przewodniczący SAP

• kolektywne kierownictwo (do 1896)
• Claes Tholin (do 1907)
• Hjalmar Branting (do 1925),
• Per Albin Hansson (do 1946),
• Tage Erlander (do 1969),
• Olof Palme (do 1986,
• Ingvar Carlsson (do 1996),
• Göran Persson (do 2007),
• Mona Sahlin (do marca 2011),
• Håkan Juholt (marzec 2011–styczeń 2012),
• Stefan Löfven (od stycznia 2012)

Linki zewnętrzne

• Oficjalna strona partii
• Artykuł o SAP (pol.)