Szymon Szurmiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Szymon Szurmiej
Szymon Szurmiej
Data
i miejsce urodzenia
18 czerwca 1923
Łuck
Data
i miejsce śmierci
16 lipca 2014
Warszawa
Współmałżonek Aida Szurmiej, Gołda Tencer
Lata aktywności 1951–2014
Zespół artystyczny
Teatr Żydowski w Warszawie
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Złoty Medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis" Wielki Krzyż Zasługi Orderu Zasługi RFN
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Szymon Szurmiej
Poseł IX kadencji Sejmu PRL
Przynależność polityczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza
Okres urzędowania od 13 października 1985
do 3 czerwca 1989
Tablica upamiętniająca Rebekę (Ryfkę) Biterman Szurmiej, matkę Szymona Szurmieja, na murze cmentarza żydowskiego w Warszawie

Szymon Szurmiej, jid. שמחה שורמיעי (ur. 18 czerwca 1923 w Łucku, zm. 16 lipca 2014 w Warszawie) – polski aktor, reżyser i działacz społeczności żydowskiej, dyrektor naczelny i artystyczny Teatru Żydowskiego im. Ester Rachel i Idy Kamińskich w Warszawie, poseł na Sejm PRL IX kadencji z ramienia PZPR, głowa wielopokoleniowej rodziny aktorów.

W lipcu 2004 został mu przyznany tytuł Honorowego Obywatela Miasta Stołecznego Warszawy. Przez prawie 20 lat był przewodniczącym Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce, ostatnio pełnił funkcję prezesa honorowego tej organizacji.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Łucku na Wołyniu. Jego ojciec Jan Szurmiej był Polakiem, natomiast matka Ryfka z domu Biterman Żydówką. Podczas II wojny światowej, po 1941 został wysłany do obozu pracy na Kołymie, a następnie po trzech latach na dalsze zesłanie do Dżambułu w Kazachstanie. Na zesłaniu zdobył pierwsze doświadczenia sceniczne grając m.in. w teatrze w Ałma-Acie, przy którym ukończył studium aktorskie. W 1946 przymusowo wysiedlony z rodzinnych stron, znalazł się w nowych granicach Polski i osiedlił się we Wrocławiu.

Swoją karierę aktorską i jako asystent reżysera rozpoczął w 1951 w Teatrze Polskim we Wrocławiu, w którym od 1953 do 1955 był reżyserem. W latach 1955–1956 był kierownikiem artystycznym i reżyserem Teatru Ziemi Opolskiej w Opolu i następnie w latach 1956–1962 Dolnośląskiego Teatru Powszechnego we Wrocławiu. W latach 1962–1967 był reżyserem we wrocławskim Teatrze Rozmaitości. W 1966 zdał egzamin eksternistyczny i stał się dyplomowanym reżyserem. W latach 80. został przewodniczącym Zarządu Głównego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce.

W 1967 został reżyserem Teatru Żydowskiego w Warszawie. W 1969 przeprowadził się do Warszawy, gdzie od 1 września 1969 był dyrektorem Teatru Żydowskiego w Warszawie, którym kierował do śmierci. Wówczas powołał przy teatrze Studium Aktorskie, które miało za zadanie uzupełnienie rozbitego po wydarzeniach z marca z 1968 roku zespołu aktorskiego. Dzięki temu uratował teatr przed upadkiem i zamknięciem. 27 kwietnia 1971 objął funkcję kierownika artystycznego teatru po zmarłym Chewelu Buzganie.

Był członkiem Rady Krajowej Patriotycznego Ruchu Odrodzenia Narodowego. Od 13 października 1985 do 3 czerwca 1989 był posłem na Sejm PRL IX kadencji z ramienia Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. Wówczas pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Sejmowej Komisji Kultury. W latach 1986–1987 był członkiem Narodowej Rady Kultury. W wyborach w 1989 ubiegał się o mandat poselski z listy krajowej, jednak przegrał, uzyskując 48% głosów w skali kraju. Startował w wyborach do Senatu w 2001 z ramienia koalicji Sojusz Lewicy Demokratycznej – Unia Pracy w okręgu warszawskim, zdobywając 182 838 głosów. Ponownie nie uzyskał mandatu. W 2000 odcisnął dłoń na Promenadzie Gwiazd w Międzyzdrojach.

18 czerwca 2003 w 80. rocznicę urodzin Szurmiej postanowieniem Prezydenta Polski Aleksandra Kwaśniewskiego został odznaczony Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski "w uznaniu wybitnych zasług w długoletniej pracy twórczej, za osiągnięcia w działalności artystycznej i społecznej"[1][2]. W lipcu 2004 został Honorowym Obywatelem miasta stołecznego Warszawy.

Szymon Szurmiej był przewodniczącym Komisji Koordynacyjnej Organizacji Żydowskich w RP, członkiem Światowego Kongresu Żydów, wiceprezydentem Światowej Federacji Żydów Polskich, członkiem Egzekutywy Europejskiego Kongresu Żydów oraz członkiem Prezydium Światowego Komitetu Kultury Żydowskiej.

W 2007 ukazała się książka Szymon Szurmiej, będąca biografią aktora przedstawioną w formie wywiadu przeprowadzonego przez dziennikarkę i poetkę Krystynę Gucewicz.

Zmarł 16 lipca 2014 w Warszawie[3].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Szymon Szurmiej był głową wielopokoleniowej rodziny aktorów. Jego pierwszą żoną była rosyjska tancerka i choreografka, Aida z domu Szaszkina (1925–2005). Jego ostatnią żoną była aktorka Teatru Żydowskiego, Gołda Tencer (ur. 1949), z którą miał syna Dawida (ur. 1985). Z poprzednich małżeństw miał troje dzieci: Jana (ur. 1946), Lenę (ur. 1947) i Małgorzatę. Jego wnukami są aktorzy Joanna Szurmiej-Rzączyńska (ur. 1975) i Jakub Szurmiej.

Jego jedyna siostra, Żenia (Fejga) Szurmiej, zmarła 17 marca 2008 w Łucku[4].

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Aktor filmowy[edytuj | edytuj kod]

Szymon Szurmiej w czasie balu purimowego w Teatrze Żydowskim w Warszawie w marcu 2009
  • 2004: Łódź płynie dalej - jako Izaak
  • 2001: Przedwiośnie - jako rabin
  • 1998: Fotoamator - jako lektor
  • 1997: Panna Madonna legenda tych lat
  • 1994: Wenn alle Deutschen schlafen - jako Żyd w baraku
  • 1993: Żywot człowieka rozbrojonego
  • 1985: Mrzonka - jako Nowosielski
  • 1984: Szaleństwa panny Ewy - jako właściciel lombardu
  • 1984: Przybłęda
  • 1983: The winds of war
  • 1983: Szaleństwa panny Ewy - jako właściciel lombardu (odc. 2)
  • 1983: Austeria - jako Wilf
  • 1982: Życie Kamila Kuranta - jako egzekutor
  • 1982: Hotel Polanów i jego goście - jako Joe Menasze
  • 1982: Blisko, coraz bliżej - jako Karczmarz Kleinpeter
  • 1982: Pensja pani Latter - jako Lichwiarz Fischman
  • 1981: Miłość ci wszystko wybaczy - jako Kierownik sali w "Adrii"
  • 1981: Pugovitsa - jako Komarek
  • 1979: Die Schmuggler von Rajgorod - jako stary Żyd
  • 1979: Komedianci jako Kałmen Szadchen
  • 1979: Gwiazdy na dachu - jako narrator
  • 1979: Dybuk - jako Meszułach
  • 1979: Doktor Murek - jako bezdomny w noclegowni
  • 1977: Śmierć prezydenta - jako poseł żydowski
  • 1977: Sprawa Gorgonowej - mężczyzna rozmawiający z Axerem
  • 1976: Das Licht auf dem Galgen - jako Stefford
  • 1976: Budapesti mesek - jako pasażer w tramwaju
  • 1975: Philipp, der Kleine - jako handlarz instrumentami muzycznymi
  • 1975: Moja wojna, moja miłość
  • 1975: Dyrektorzy - szef BHP w "Fabelu"
  • 1975: Doktor Judym - jako doktor Chmielnicki
  • 1974: Janosik - jako Żyd karczmarz
  • 1973: Sanatorium pod Klepsydrą - jako Żyd recytujący fałszywe wersy Koheleta
  • 1973: Janosik - jako Karczmarz Jankiel
  • 1971: Jak daleko stąd, jak blisko - jako uczestnik pogrzebu na cmentarzu żydowskim
  • 1969: Wniebowstąpienie - jako wuj Raisy
  • 1963: Naganiacz - jako Żyd

Reżyser[edytuj | edytuj kod]

Teatr Żydowski w Warszawie

Gmach Teatru Żydowskiego
  • 2010: Pół żartem, pół serio
  • 2007: Tradycja
  • 2005: Żyć nie umierać!
  • 2005: Publiczność to lubi
  • 2004: Między dniem a nocą
  • 2000: Kamienica na Nalewkach (wraz z Gołdą Tencer)
  • 1998: ...i stał się cud
  • 1997: Ballada o brunatnym teatrze (wraz z Gołdą Tencer)
  • 1994: Błądzące gwiazdy
  • 1993: My Żydzi polscy (wraz z Gołdą Tencer)
  • 1990: Dybuk
  • 1990: Ballada o ślubnym welonie
  • 1986: Pieśń o zamordowanym ... (wraz z Gołdą Tencer)
  • 1981: Poszukiwacze złota (wraz z Juliuszem Bergerem)
  • 1979: Bonjour monsieur Chagall
  • 1979: Z otchłani
  • 1977: Gwiazdy na dachu
  • 1977: W noc zimową
  • 1976: Dwaj Kunie-Lemł
  • 1976: Bóg człowiek i diabeł
  • 1975: Dzban pełen słońca
  • 1975: Włóczykij
  • 1975: Śmierć komiwojażera
  • 1974: Pieśń mojego narodu
  • 1973: W nocy na starym rynku
  • 1973: Dybuk
  • 1971: Grunt to zdrowie
  • 1971: Wśród walących się ścian
  • 1969: Zielone pola
  • 1969: Bóg, człowiek i diabeł
  • 1968: Córki kowala

Teatr Rozmaitości we Wrocławiu

  • 1966: Quiz
  • 1964: Lubow Jarowaja
  • 1964: Pod własnym dachem
  • 1962: Tragedia optymistyczna
  • 1962: Romeo i Julia
  • 1961: Pociąg pancerny
  • 1961: Teatr Klary Gazul
  • 1960: Pięć wieczorów

Dolnośląski Teatr Powszechny we Wrocławiu

  • 1960: Śmierć komiwojażera
  • 1960: Pan Jowialski
  • 1960: Testament mój

Teatr Ziemi Opolskiej w Opolu

  • 1956: Romeo i Julia
  • 1955: Maturzyści

Teatry Dramatyczne we Wrocławiu

  • 1954: Maszeńka
  • 1954: Szczygli zaułek
  • 1953: Tania
  • 1953: Sprawa rodzinna
  • 1953: Chirurg

Autor sztuk[edytuj | edytuj kod]

  • 1998: ...I stał sie cud
  • 1979: Bonjour Monsieur Chagall
  • 1977: Gwiazdy na dachu (razem z Michałem Szwejlichem)
  • 1972: Było niegdyś miasteczko. Korowód weselny
  • 1971: Grunt to zdrowie (razem z Michałem Szwejlichem)

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. M.P. z 2003 r. Nr 49, poz. 752
  2. Uroczystość odznaczenia Szymona Szurmieja. prezydent.pl, 2003-06-18. [dostęp 2014-07-19].
  3. Zmarł Szymon Szurmiej. wp.pl, 2014-07-16. [dostęp 2014-07-16].
  4. "Gazeta Stołeczna" z 19 marca 2008, nekrolog na str. 12
  5. Wręczono złote medale "Gloria Artis". e-teatr.pl, 2005-09-10. [dostęp 2012-12-03].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]