Szymon Wiesenthal

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Szymon Wiesenthal
Simon Wiesenthal.JPG
Data i miejsce urodzenia 31 grudnia 1908
Buczacz
Data i miejsce śmierci 20 września 2005
Wiedeń
Rodzaj działalności łowca nazistów
Dyrektor
Przynależność Dokumentationszentrum des Bundes Jüdischer Verfolgter des Naziregimes
Odznaczenia
Odznaka za Zasługi dla Republiki Austrii - Wielka Złota Odznaka Honorowa Österreichisches Ehrenzeichen für Wissenschaft und Kunst Order Białego Lwa III Klasy (Czechy) Kawaler Legii Honorowej (Francja) Komandor Orderu Oranje-Nassau (Holandia) Komandor Orderu Zasługi Wielkiego Księstwa Luksemburga Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Wielki Krzyż Zasługi Orderu Zasługi RFN Prezydencki Medal Wolności (Stany Zjednoczone) Honorowy Komandor Orderu Imperium Brytyjskiego Order Zasługi Republiki Włoskiej III Klasy
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Grób Szymona Wiesenthala w Herclijja

Szymon Wiesenthal (hebr. שמעון ויזנטל, niem. Simon Wiesenthal) (ur. 31 grudnia 1908 w Buczaczu, zm. 20 września 2005 w Wiedniu)[1]żydowski działacz, inżynier architekt, tropiciel hitlerowskich zbrodniarzy wojennych, tzw. łowca nazistów. Przyczynił się do ujęcia m.in. Adolfa Eichmanna.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci ojca w czasie I wojny światowej jego matka przeprowadziła się na krótko wraz z dziećmi do Wiednia. Po ponownym zamążpójściu powróciła do Buczacza, gdzie Szymon uczęszczał do gimnazjum. Maturę zdał w 1928 i starał się o przyjęcie na studia na wydziale architektury Politechniki Lwowskiej. Nieprzyjęty z powodu nieformalnego stosowania zasady numerus clausus udał się na studia do Pragi[1]. W 1932 ukończył Politechnikę Praską. Po studiach zamieszkał we Lwowie, gdzie do wybuchu II wojny światowej prowadził własną firmę architektoniczną. W 1936 ożenił się z Cylą Mueler.

22 września 1939 na mocy paktu Ribbentrop-Mołotow Lwów został zajęty przez sowietów, którzy przystąpili do likwidacji prywatnej własności, przemysłu i handlu. Wówczas NKWD uwięziło teścia Wiesenthala, jego szwagier został zastrzelony, zaś on sam pozbawiony firmy. Został też zmuszony do podjęcia pracy mechanika w państwowej fabryce. Dzięki łapówce wręczonej funkcjonariuszowi NKWD uratował siebie i swoją rodzinę przed deportacją na Syberię[1].

29 czerwca 1941 Lwów został zajęty przez wojska niemieckie. Rozpoczęły się pogromy Żydów. Wiesenthal uratował życie dzięki wstawiennictwu swojego byłego pracownika, który współpracował z policją ukraińską. Po utworzeniu przez Niemców we Lwowie getta i obozu Janowskiego, w którym więziono głównie Żydów, Wiesenthal przez jakiś czas był więźniem tego obozu. Udało mu się jednak dostać pracę w warsztatach kolejowych, gdzie pracował wraz z żoną. W 1942 naziści podjęli decyzję o ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej. Matka Wiesenthala została wywieziona do obozu zagłady Bełżec w sierpniu 1942. Żona została uratowana (dzięki blond włosom) przy współpracy z polskim podziemiem. Jesienią 1942 udało się przerzucić ją na aryjską stronę. Przeżyła szczęśliwie w Warszawie – do końca nie zdekonspirowana, pod nazwiskiem "Irena Kowalska" – pracując jako laborantka. Reszta rodziny (w sumie 89 osób) zginęła tragicznie podczas likwidacji getta we wrześniu 1942.

Wiesenthal uratował się z akcji likwidacji Żydów w obozie kolejowym, w którym pracował, w październiku 1943, dzięki pomocy zastępcy dyrektora. W czerwcu 1944 został ponownie osadzony w obozie Janowskim. 200-osobowa SS-owska załoga obozu pozostawiła przy życiu 43 spośród 149 tys. żydowskich więźniów, by – jako straż obozowa – nie podlegać wysyłce na front. Z tą niewielką grupą, zagarniając po drodze wszystkich mieszkańców wsi Chełmiec (aby poprawić proporcje nadzorcy-więźniowie) ewakuowała się na zachód przed szybko przesuwającym się frontem. Przechodząc kolejno 6 obozów koncentracyjnych (m. in. Płaszów, Gross-Rosen, Buchenwald)[2], cudem unikając egzekucji, dotarł Wiesenthal do obozu w Mauthausen w górnej Austrii. Tam 5 maja 1945 został uwolniony przez wojska amerykańskie. Wówczas za swój życiowy cel przyjął ściganie zbrodniarzy hitlerowskich.

Był współzałożycielem w 1947 w Linzu Jewish Historical Documentation Center, organizacji zajmującej się gromadzeniem dokumentacji dotyczącej zbrodni i zbrodniarzy wojennych, zamkniętej w 1954. Przyczynił się m.in. do wytropienia, schwytania i skazania (w 1960) głównego organizatora "rozwiązania kwestii żydowskiej", oficera SS, Adolfa Eichmanna, osądzonego następnie w Izraelu i skazanego na karę śmierci, a także Franza Stangla (komendanta obozu zagłady Treblinka). Po ujęciu Eichmanna przez Mossad, Wiesenthal otworzył w Wiedniu Żydowskie Centrum Dokumentacji. Działalność Żydowskiego Centrum Dokumentacji przyczyniła się do postawienia przed sądem ponad tysiąca zbrodniarzy nazistowskich[3].

Był przeciwnikiem polityki pomijania zbrodni popełnionych przez Żydów na Żydach, na rozkaz nazistów[4].

Współpracował z Mossadem, zbierając dane gospodarcze oraz informacje o osobach związanych z reżimami arabskimi[5].

Był również dziennikarzem i pisarzem. Opublikował kilkanaście książek na temat wojny i Holocaustu. Zajmował się także muzyką – był znany z doskonałych wykonań muzyki czeskiej, węgierskiej i austriackiej.

W 1997 otrzymał tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Karola w Pradze[6]. Odznaczony Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (1994)[7]. Jego imieniem nazwano Centrum Szymona Wiesenthala – utworzoną w 1977 międzynarodową agencję zajmującą się przechowywaniem pamięci o Holokauście i obroną praw człowieka.

Zmarł w 2005 w Wiedniu, a pochowany został w izraelskim mieście – Herclijja.

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Prawo nie zemsta • Wspomnienia, Znak, Kraków 2010, ISBN 978-83-240-1352-4
  • Denn sie wußten, was sie tun • Zeichnungen und Aufzeichnungen aus dem KZ Mauthausen, Deuticke Franz Verlagges, Vienna 1995, ISBN 3-216-30114-1
  • The Sunflower • On the Possibilities and Limits of Forgiveness, Schocken, 1998, ISBN 0-8052-1060-1

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Simon Wiesenthal Center - Simon Wiesenthal Biography (ang.) [dostęp 2011-10-04]
  2. Guy Walters, Ścigając zło, k. 106, ISBN 978-83-247-1724
  3. Numerus Clausus In Poland (ang.) [dostęp 2012-05-27]
  4. Jerzy Robert Nowak, Kogo muszą przeprosić Żydzi?
  5. "Uważam Rze", nr 1/2011, 07.02.2011, art. "Łowca sławy i nazistów", str. 48
  6. Univerzita Karlova - Čestné doktoráty (cz.). [dostęp 2010-09-11].
  7. M.P. z 1994 r. Nr 27, poz. 220

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Wikinews-logo.svg
Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat śmierci Szymona Wiesenthala

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]