Tęcza na placu Zbawiciela w Warszawie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Na mapach: 52°13′11,5″N 21°01′05,5″E/52,219861 21,018194

„Tęcza” po rekonstrukcji (widok w kierunku ul. Nowowiejskiej, maj 2014)
„Tęcza” w październiku 2012 (widok z ulicy Nowowiejskiej w kierunku alei Wyzwolenia)
Remont „Tęczy” na pl. Zbawiciela w Warszawie po próbie spalenia. W tle widoczny Kościół Najświętszego Zbawiciela
„Tęcza”, dzień po spaleniu podczas Marszu Niepodległości 2013. Na zdjęciu widoczne kwiaty przyniesione spontanicznie przez mieszkańców Warszawy w wyniku akcji „Wetknij kwiatek w tęczę” na Facebooku[1].
Spalona Tęcza na Placu Zbawiciela (listopad 2013)

„Tęcza” – instalacja artystyczna polskiej artystki i performerki Julity Wójcik znajdująca się na placu Zbawiciela w Warszawie. Instalacja powstała w czerwcu 2012 i ma charakter stały.

Po zniszczeniu podczas Marszu Niepodległości w listopadzie 2013, wiosną 2014 „Tęcza” została zrekonstruowana.

Do sierpnia 2014 instalacja była sześciokrotnie podpalana.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Praca powstała w ramach obchodów polskiej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej na zlecenie Instytutu Adama Mickiewicza. Instalację tworzy wysoka na 9 metrów i szeroka na 26 metrów konstrukcja wielobarwnego łuku inspirowanego zjawiskiem optycznym tęczy, stworzonego pierwotnie z 16 tys. różnokolorowych, sztucznych kwiatów umieszczonych na metalowym szkielecie. Plastikowe kwiaty zostały wykonane przez powołaną specjalnie w tym celu w 2011 Spółdzielnię Rękodzieła Artystycznego „Tęcza”.

Od 24 września 2011 „Tęcza” była eksponowana na placu przed budynkiem Parlamentu Europejskiego w Brukseli. 8 czerwca 2012 instalacja została przeniesiona na warszawski plac Zbawiciela[2]. Została ustawiona na wschodniej połowie wyspy centralnej placu, na osi północny wschód – południowy zachód.

Autorka pracy, Julita Wójcik, została nominowana za „Tęczę” do tytułu Kulturysta Roku 2012 Programu III Polskiego Radia, a w styczniu 2013 została nagrodzona w kategorii sztuki wizualne Paszportem Polityki.

Symbolika[edytuj | edytuj kod]

Artykuł z 2012 w portalu culture.pl opisywał Tęczę w następujący sposób: „Wójcik odwołuje się do długiej tradycji pozytywnych skojarzeń wiązanych [z] tęczą jako uniwersalnym symbolem przymierza, miłości, pokoju, nadziei, ale też – we współczesnym świecie – ruchów emancypacji mniejszości seksualnych”. Cytował również samą Wójcik:

Quote-alpha.png
„Tęcza” pojawiła się w momencie organizacji wielu wydarzeń: 2 czerwca odbyła się Parada Równości, za chwilę będziemy mieć Boże Ciało, a zaraz potem – otwarcie Euro 2012.[...] Ona pasuje niejako do wszystkich tych wydarzeń, co sprawia, że tym samym podkreśla moje główne założenie: żeby „Tęcza” nie była zaangażowana społecznie czy politycznie, aby była całkowicie wolna od jakichkolwiek narzuconych znaczeń. Po prostu – aby była piękna[3].

Jezuita Dariusz Kowalczyk w artykule poświęconym „Tęczy” w tygodniku „Idziemy” przypomniał, że od tysięcy lat tęcza jest symbolem przymierza Boga z ludźmi reprezentowanymi przez Noego, opowiadając się jednocześnie przeciwko przejmowaniu symbolu tęczy przez gejowskich aktywistów[4].

W wywiadzie udzielonym w listopadzie 2013 autorka instalacji Julita Wójcik na pytanie o symbolikę instalacji stwierdziła, iż symbolizuje ona „wiele rzeczy, jednak najlepiej jest gdy nie symbolizuje nic, a pojawia się po deszczu wraz z pierwszymi promieniami słońca. Taką tęczą miała być moja instalacja na placu Zbawiciela w Warszawie. Nikt nie złości się na tęczę na niebie”. Stwierdziła też, iż ma być „symbolem opamiętania”[5].

Kiedy Urząd m.st. Warszawy poinformował o rekonstrukcji instalacji, która miała być ustawiona na placu na placu 1 maja – w 10. rocznicę wstąpienia Polski do UE – Julita Wójcik napisała: Najlepszą datą na powrót „Tęczy” jest dzień 17 maja, który jest Międzynarodowym Dniem Walki z Homofobią[6].

Po spaleniu „Tęczy” w listopadzie 2013 autorka w oświadczeniu prasowym napisała:

Wspólną pracą przy odbudowie Tęczy pokażmy, że jesteśmy przeciw nienawiści i nietolerancji. Że jesteśmy za zapewnieniem równości wobec prawa osobom LGBTQ[7]

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Tęcza o sześciu barwach, a tyle barw ma instalacja na placu Zbawiciela, jest symbolem ruchu LGBT. Według zapewnień autorki pracy jej symbolika jest wezwaniem do tolerancji wobec mniejszości i nie jest "wymierzona przeciwko komukolwiek"[6]. Obecność tego symbolu wywołuje liczne protesty[8][7].

W marcu 2013 Olga Johann, wiceprzewodnicząca Rady m.st. Warszawy z ramienia PiS, postulowała przeniesienie instalacji w inne miejsce, motywując to faktem, iż zasłania ona zabytkowy kościół Najświętszego Zbawiciela[9]. Krytycy oskarżają również instalację o promowanie symboliki LGBT[10].

Do sierpnia 2014 instalacja była sześciokrotnie podpalana[11][12].

Reakcje po spaleniu „Tęczy” 11 listopada 2013[edytuj | edytuj kod]

Po spaleniu „Tęczy” podczas Marszu Niepodległości prezydent Warszawy Hanna Gronkiewicz-Waltz zapowiedziała odbudowę instalacji[13]:

Ile razy trzeba będzie odbudowywać, tyle razy będziemy. Czy to będzie na trzy dni, czy na trzy lata będziemy zawsze tak działać, bo nie możemy zakładać, że ktoś ma złą wolę i że ktoś będzie się zachowywał w taki sposób, że będzie niszczyć dobro wspólne[13].

Kartka z wersetami z Pisma Świętego, z Księgi Rodzaju przytwierdzona do Tęczy, dzień po jej spaleniu (12 listopada 2013)

Nazajutrz po spaleniu „Tęczy”, pojawiły się na jej szkielecie kwiaty spontanicznie przynoszone przez mieszkańców Warszawy oraz cytaty z Pisma Świętego nawiązujący do przymierza z Bogiem (Księga Rodzaju 9)[14]. Wśród osób uczestniczących w tej spontanicznej akcji była między innymi piosenkarka Edyta Górniak[15]. Idee poparł także ambasador Szwecji w Polsce Staffan Herrström wpinając kwiaty w szkielet instalacji 14 listopada[16].

Podpalenie tęczy skrytykował jeden z organizatorów Marszu Niepodległości, Robert Winnicki z Ruchu Narodowego, stwierdzając że nie pochwala podpalenia, ale „trzeba sobie powiedzieć jedno: spłonął symbol zarazy, lewackiej rewolucji”. Poseł Ryszard Kalisz zaproponował natomiast pozostawienie części spalonej „Tęczy” jako symbolu i powodu do wstydu dla organizatorów marszu[17].

W kontekście podpalenia „Tęczy” wypowiedział się także w serwisie społecznościowym Facebook poseł Bartosz Kownacki z PiS, pisząc „Płonie pedalska tęcza na Placu Zbawiciela. Ciekawe ile jeszcze kasy wyda bufetowa na jej renowacje zanim zdecyduje się ją usunąć”. Wypowiedź jako propagująca nienawiść została usunięta z serwisu, ale wcześniej zdążyła wypłynąć do mediów. Sprawą wypowiedzi posła Kownackiego w kontekście podpalenia „Tęczy” wyjaśnia rzecznik dyscyplinarny Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie[18].

Swoje ubolewanie po zniszczeniu „Tęczy” wyraził również właściciel instalacji, Instytut Adama Mickiewicza, w specjalnym komunikacie, jednocześnie dziękując warszawiakom za gest solidarności i prezydent miasta za szybkie podjęcie decyzji o odtworzeniu instalacji i deklarację pociągnięcia do odpowiedzialności finansowej za szkody wyrządzone miastu organizatorów Marszu Niepodległości[19].

Komentarza w sprawie podpalenia „Tęczy” udzielił także na antenie Radia Maryja w audycji Patriotyczne podziemie Tadeusz Rydzyk, mówiąc „Nie wiem, czy ktoś z ideału podpalił, czy to była prowokacja, ale takie symbole nienormalności, zboczeń, nie powinny być tolerowane i nie powinny być za pieniądze wszystkich ludzi”[20]. Sprawę spalenia „Tęczy” komentował także pisarz i podróżnik Wojciech Cejrowski pisząc na swoim profilu na facebooku – „Jeśli władzom Warszawy bardzo zależy na stawianiu „instalacji artystycznych” ku chwale grzechu sodomskiego, to można było wybrać inne miejsce – na przykład plac Unii Europejskiej. I wtedy jest gwarancja, że żaden narodowiec na ten plac nie przyjdzie – z obrzydzenia”[21].

15 listopada 2013 kilkaset osób sprzeciwiających się niszczeniu „Tęczy” oraz pozytywnych wartości, które symbolizuje, uczestniczyło w happeningu „Niewzruszeni! Całujemy się pod tęczą”[22].

Sprawa podpalenia „Tęczy” znalazła również oddźwięk m.in. w karykaturze. 14 listopada ukazał się w „Rzeczpospolitej” satyryczny rysunek Andrzeja Krauzego, przedstawiający grupę ludzi uczestniczących w budowie pomnika – „upamiętniającego martyrologię spalonej tęczy”[17].

„Tęcza” i jej zniszczenie w opinii warszawiaków[edytuj | edytuj kod]

W sondażu przeprowadzonym w dniach 22–28 kwietnia 2014 na zlecenie Fundacji Batorego i Funduszu Mediów przez PBS na reprezentatywnej próbie mieszkańców Warszawy, 61% z nich uważało, że to dobrze, że w Warszawie znajduje się „Tęcza”, 19% było przeciwnego zdania, a 20% wybrało odpowiedź „trudno powiedzieć”.

60% osób, które wzięły udział w badaniu, uznało niszczenie instalacji za bezmyślne chuligaństwo, 39% – wyraz nienawiści i nietolerancji, 18% – wyraz frustracji młodych ludzi, a 8% uznało takie działania za manifestację wartości patriotycznych[23].

Instalacja jako nowa atrakcja turystyczna miasta[edytuj | edytuj kod]

Powstanie „Tęczy” odnotowały wydane po 2012 przewodniki po Warszawie. W ocenie Marty Ignerskiej praca Julity Wójcik dobrze wkomponowała się w przestrzeń miasta, a jej kształt podkreślił łuki arkad i kolistość zabudowy placu Zbawiciela[24]. Z kolei autorzy przewodnika „Zrób to w Warszawie!” opisując cyklicznie niszczoną i rekonstruowaną instalację, nazwali ją symbolem tolerancji i otwartości, konstatując jednocześnie, że „wyzwala on potężne pokłady skrajnych emocji, których już nigdy nie da się okiełznać”[25].

Kalendarium wydarzeń[edytuj | edytuj kod]

  • 8 czerwca 2012 instalacja „Tęczy” na placu Zbawiciela.
  • 12/13 października 2012 pierwsze spalenie "Tęczy" (osoba odpowiedzialna za podpalenie została zatrzymana przez policję)[26]
  • Sylwester 2012 drugie spalenie "Tęczy" (instalacja zajęła się od fajerwerków)[27][28].
  • 4 stycznia 2013 trzecie spalenie (instalacja prawdopodobnie została podpalona, jednak sprawców nie ujęto)[29]
  • 24 lipca 2013 czwarte spalenie (instalacja prawdopodobnie została podpalona, jednak sprawców nie ujęto)[30]
  • Rekonstrukcja instalacji z 23 tys. sztucznych kwiatów oraz zabezpieczenie antykorozyjne i przeciwpożarowe na jesieni 2013 r.[31] kosztowało 64 tys. zł.
  • 7/8 listopada 2013 nieznany sprawca wyrwał część kwiatów i rozciął siatkę, na której zamocowano sztuczne kwiaty, miało to miejsce jeszcze w trakcie rekonstrukcji po poprzednim uszkodzeniu[17].
  • 11 listopada 2013 miało miejsce piąte spalenie instalacji. Według informacji podanych przez Polską Agencję Prasową podczas próby gaszenia „Tęczy” w dniu Święta Niepodległości funkcjonariusze Straży Pożarnej zostali do niej niedopuszczeni i obrzuceni przez manifestantów kamieniami[17] i flarami[32]. Wydarzenia te miały miejsce podczas Marszu Niepodległości chociaż sama trasa marszu nie przebiegała przez plac Zbawiciela[33].
  • 12 listopada 2013 nazajutrz po spaleniu „Tęczy”, pojawiły się na jej szkielecie kwiaty spontanicznie przynoszone przez mieszkańców Warszawy oraz cytaty z Pisma Świętego nawiązujący do przymierza z Bogiem (Księga Rodzaju 9)[14]. Wśród osób uczestniczących w tej spontanicznej akcji była między innymi piosenkarka Edyta Górniak[15].
  • 2 grudnia 2013 działacze Warszawskiej Wspólnoty Samorządowej wraz z jej liderem Piotrem Guziałem zwrócili się do ministra kultury i dziedzictwa narodowego Bogdana Zdrojewskiego z listem otwartym w sprawie „Tęczy” krytykując jej położenie jako godzące w układ tzw. Osi Stanisławowskiej, wpisanej do rejestru zabytków i proponując jej przeniesienie na Ursynów[34].
  • 27 stycznia 2014 szkielet instalacji rozebrano i przewieziono do hangaru w celu konserwacji[35].
  • 12 luty 2014 rozpoczęła się ponowna instalacja "Tęczy" na placu Zbawiciela. Odbudowa została zablokowana przez demonstrację członków Ruchu Narodowego w formie pikiety siedzącej. Około godziny 13 zgromadzenie zostało rozpędzone przez policję, zatrzymano kilkanaście osób w tym trzech kandydatów do Parlamentu Europejskiego. Interweniowało pogotowie ratunkowe[36][37].
  • 15 kwietnia 2014 na placu Zbawiciela przeciwko odbudowie instalacji protestowało ok. 150 osób ze środowisk prawicowych[38].
  • 1 maja 2014 na placu przeciwko odbudowanej instalacji protestowało ok. 200 osób ze środowisk prawicowych[39].
  • 7 sierpnia 2014 „Tęcza” została po raz kolejny podpalona. Spłonęło ok. 5 metrów instalacji[12].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
  1. W Warszawie akcje na rzecz odbudowy „Tęczy” na placu Zbawiciela. Wirtualna Polska. [dostęp 14 listopada 2013].
  2. Warsztaty towarzyszące odnowieniu Tęczy na Placu Zbawiciela”. Instytut Adama Mickiewicza. [dostęp 16 listopada 2013].
  3. „Tęcza” Julity Wójcik w Warszawie. W: Culture.pl [on-line]. Instytut Adama Mickiewicza, 2012. [dostęp 21 listopada 2013].
  4. Dariusz Kowalczyk: Noe nie był gejem. W: Idziemy [on-line]. idziemy.com.pl, 13 stycznia 2013. [dostęp 2014-08-29].
  5. Anna Kalocińska: Julita Wójcik, autorka „Tęczy”: Tęcza, zwłaszcza ta spalona, ma być symbolem opamiętania. W: Wiadomości.wp.pl [on-line]. Wirtualna Polska, 12 listopada 2013. [dostęp 16 listopada 2013].
  6. 6,0 6,1 Julita Wójcik: „Tęcza” na placu Zbawiciela nie jest i nie była wymierzona przeciwko komukolwiek. polskatimes.pl, 18.12.2013. [dostęp 4.05.2014].
  7. 7,0 7,1 Adam Kielar: Tęcza wraca na Pl. Zbawiciela. Polityka Warszawska, 9.04.2014. [dostęp 4.05.2014].
  8. Warszawa: odbudowana "Tęcza" obrzucona jajkami. "Wkrótce znowu spłonie". polskieradio, 1.05.2014. [dostęp 4.05.2014].
  9. Piotr Halicki: Radna PiS przeciwko tęczy na placu Zbawiciela. „Zasłania kościół”. W: Wiadomości.Onet.pl [on-line]. Grupa Onet S.A., 7 marca 2013. [dostęp 16 listopada 2013].
  10. Naprawili tęczę na placu. „W nocy ktoś powyrywał kwiaty”. W: TVNWarszawa.TVN24.pl (opublikowano 08.11.2013) [on-line]. TVN S.A.. [dostęp 16 listopada 2013].
  11. Protest na pl. Zbawiciela przeciwko tęczy. "Tu jest Polska". gazeta.pl, 15 kwietnia 2014. [dostęp 2014-06-03].
  12. 12,0 12,1 7.08,2014: Tęcza na pl. Zbawiciela znów została podpalona. warszawa.gazeta.pl, "Gazeta Stołeczna". [dostęp 2014-08-07].
  13. 13,0 13,1 13,2 Odbudują tęczę. „Ile razy trzeba będzie, tyle razy będziemy”. W: TVNWarszawa.TVN24.pl [on-line]. TVN S.A., 12 listopada 2013.
  14. 14,0 14,1 Kwiaty i cytat z Biblii na tęczy. Autorka zszokowana dewastacją. W: TVNWarszawa.TVN24.pl [on-line]. TVN S.A., 12 listopada 2013. [dostęp 16 listopada 2013].
  15. 15,0 15,1 Edyta Górniak Przyszła pod tęczę na Placu Zbawiciela. W: Gala.pl [on-line]. G+J Gruner+Jahr Polska Sp. z o.o. & Co. Spółka Komandytowa. [dostęp 16 listopada 2013].
  16. Tęczowy obłęd trwa w najlepsze. Szwedzki ambasador składa kwiaty pod spalonym łukiem. Zobacz zdjęcie i komentarz rysunkowy Andrzeja Krauzego. W: wPolityce.pl [on-line]. 14 listopada 2013. [dostęp 16 listopada 2013].
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 Po pożarze tęczy. Policja: mamy podejrzewanego, analizujemy nagrania. W: Kontakt24.tvn24.pl [on-line]. TVN S.A., 12 listopada 2013. [dostęp 16 listopada 2013].
  18. Pisał na FB: „Płonie pedalska tęcza”. Zajmie się nim Rada Adwokacka. W: Wyborcza.pl [on-line]. Agora S.A., 12 listopada 2013.
  19. Instytut Adama Mickiewicza: Spalona tęcza: IAM, właściciel pracy, o obrzuconych kamieniami strażakach. W: Wyborcza.pl [on-line]. Agora S.A., 12 listopada 2013. [dostęp 16 listopada 2013].
  20. Rydzyk o tęczy: Symbole zboczeń nie powinny być tolerowane. W: Fakt.pl [on-line]. Ringier Axel Springer Polska Sp. z o.o., 14 listopada 2013. [dostęp 16 listopada 2013].
  21. Artykuł „Cejrowski o spalonej tęczy: «Nareszcie! To jest Plac Zbawiciela, a nie plac zboczeńców!»” w serwisie WPolityce.pl (opublikowano 12.11.2013)
  22. Anna Czuba: Tak całowali się pod spaloną tęczą. W: „Gazeta Stołeczna” [on-line]. warszawa.gazeta.pl. [dostęp 2014-08-30].
  23. Piotr Pacewicz: Ponad 60 proc. warszawiaków za tęczą. Jej niszczenie oburza i zawstydza. wyborcza.pl, 7 maja 2014. [dostęp 2014-06-03].
  24. Marta Ignerska: Ogarnij miasto Warszawa. Miejski przewodnik subiektywny. Ogarnij Miasto, 20014, s. 144. ISBN 978-83-939180-0-3.
  25. Agnieszka Kowalska, Łukasz Kamiński: Zrób to w Warszawie!. Alternatywny przewodnik. Warszawa: Biblioteka Gazety Wyborczej, 2014, s. 246. ISBN 978-83-268-1350-4.
  26. Spłonęła tęcza na pl. Zbawiciela. „Została podpalona”. W: TVNWarszawa.TVN24.pl [on-line]. TVN S.A., 13 października 2012. [dostęp 16 listopada 2013].
  27. Oświadczenie w sprawie „Tęczy” na Placu Zbawiciela. Instytut Adama Mickiewicza, 14 listopada 2013. [dostęp 16 listopada 2013].
  28. Jacek Różalski: Tęcza na pl. Zbawiciela po remoncie. I już zniszczona. W: Warszawa.Gazeta.pl [on-line]. Agora S.A., 8 listopada 2013. [dostęp 16 listopada 2013].
  29. Znów podpalili „Tęczę”. To już trzeci pożar artystycznej instalacji na placu Zbawiciela. W: Warszawa.NaszeMiasto.pl [on-line]. Polskapresse sp. z.o.o., 4 stycznia 2013. [dostęp 16 listopada 2013].
  30. Tęcza paliła się nad ranem. Policja szuka sprawców”. W: TVNWarszawa.TVN24.pl [on-line]. TVN S.A., 24 lipca 2013. [dostęp 16 listopada 2013].
  31. Piotr Halicki: Jest reakcja właściciela tęczy. „Agresja żuli”. W: Wiadomości.onet.pl [on-line]. Grupa Onet S.A., 13 listopada 2013. [dostęp 16 listopada 2013].
  32. 72 zatrzymanych, 12 rannych policjantów. Policja podsumowuje marsz. W: TVNWarszawa.TVN24.pl (stan na 13.11.2013) [on-line]. TVN S.A.. [dostęp 16 listopada 2013].
  33. „Tęcza” na placu Zbawiciela w Warszawie spalona przez uczestników Marszu Niepodległości. W: WPolityce.pl [on-line]. 11 listopada 2013. [dostęp 16 listopada 2013].
  34. Artykuł „Piotr Guział chce przenieść tęczę na Ursynów” w serwisie Tvnwarszawa.tvn24.pl (opublikowano 02.12.2013).
  35. [1]
  36. [2]
  37. [3]
  38. http://wmeritum.pl/tecza-stop/
  39. Narodowcy przyszli pod Tęczę. Rzucali w nią jajkami. wiadomosci.gazeta.pl. [dostęp 2014-05-02].

Linki zewnętrzene[edytuj | edytuj kod]