Tłustosz pospolity
| Tłustosz pospolity | ||||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
||||||||||||||||||||||||||||||||
| Systematyka[1] | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| Domena | eukarionty |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Królestwo | rośliny |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | rośliny naczyniowe |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | Euphyllophyta |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | rośliny nasienne |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Klasa | okrytonasienne |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Klad | astrowe |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Rząd | jasnotowce |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Rodzina | pływaczowate |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Rodzaj | tłustosz |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Gatunek | tłustosz pospolity |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Nazwa systematyczna | ||||||||||||||||||||||||||||||||
| Pinguicula vulgaris L. Sp. pl. 1:17. 1753 |
||||||||||||||||||||||||||||||||
| Kategoria zagrożenia | ||||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
||||||||||||||||||||||||||||||||
Tłustosz pospolity (Pinguicula vulgaris L.) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny pływaczowatych. Występuje w Azji, Europie i Ameryce Północnej[2]. W Polsce występuje w górach i na całym niżu z wyjątkiem północno-wschodniej części kraju. Roślina dość rzadka. Jest przedstawicielem nielicznych u nas roślin owadożernych[3]. Status gatunku we florze Polski: gatunek rodzimy.
Spis treści |
[edytuj] Morfologia
- Liście
- Wyłącznie w przyziemnej różyczce o średnicy do 12 cm[3]. Są jasnozielone, mięsiste, całobrzegie, mają jajowaty lub podługowaty kształt i średnicę 4–12 cm. Mają zwykle podwinięte brzegi i górną powierzchnię silnie ogruczoloną.
- Kwiaty
- Wyrastają z różyczki liściowej na ogruczolonych szypułkach o wysokości 5–25 cm[3], pojedynczo. Są to kwiaty grzbieciste o dwuwargowym kielichu. Obydwie wargi kielicha są rozcięte, górna mniej więcej do połowy swojej długości. Niebieskofioletowa i również dwuwargowa korona o długości 15–25 mm (wraz z ostrogą) jest 5-ząbkowa. Środkowa klapa na jej dolnej wardze posiada białą plamkę w gardzieli. Obydwie wargi korony z tyłu zrośnięte są w rurkę, która stopniowo przechodzi w dość długą i smukłą ostrogę. Wewnątrz korony pojedynczy słupek z bardzo pękatą zalążnią i dwoma różowymi, spiralnie zakręcającymi się znamionami, oraz dwa pręciki.
[edytuj] Biologia
Roślina kwitnie od maja do czerwca[3]. Jest owadopylna, budowa kwiatu uniemożliwia samozapylenie, mimo że pręcik i słupek dojrzewają równocześnie.
Liście tłustosza pospolitego, tak jak innych gatunków tego rodzaju, posiadają dwa rodzaje gruczołów: osadzone na trzoneczkach i wydzielające lepki śluz, oraz osadzone na liściu i wydzielające enzymy trawienne. Do śluzu przylepiają się siadające na liściach nieduże owady. Wówczas liście powoli zaginają się do środka, a enzymy trawią ciała owadów. Strawione składniki wchłaniane są przez liść, który po kilku dniach powoli rozprostowuje się.
Roślina normalnie przeprowadza fotosyntezę, dzięki czemu jest w pełni samożywna. Owadożerność umożliwia jej jedynie uzupełnianie azotu, którego zwykle brak na ubogich glebach, na których rośnie. Roślina trująca.
[edytuj] Ekologia
Tłustosz pospolity lubi miejsca wilgotne: torfowiska[3], wilgotne łąki, źródliska. Hemikryptofit. W górach występuje po regiel dolny. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla O?All. Caricetalia davallianae.
[edytuj] Zmienność
- podgat. tłustosz pospolity dwubarwny (Pinguicula vulgaris L. subsp. bicolor ([Nordst.?] Woł.) Á. Löve & D.) – szypułki słabo ogruczolone, korona z białymi łatkami, jej górna łatka rozcięta od 1/3 do 3/4.
- podgat. tłustosz pospolity typowy (Pinguicula vulgaris L. subsp. vulgaris) – szypułki silnie ogruczolone, korona z białą plamą w gardzieli, jej górna warga rozcięta nie więcej niż do 1/3 długości. Występuje dużo częściej niż drugi podgatunek.
[edytuj] Zagrożenia i ochrona
Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną. Zmniejsza się liczba stanowisk, na których występuje. Kategorie zagrożenia:
- Kategoria zagrożenia gatunku w Polsce wg Czerwonej listy roślin i grzybów Polski (2006)[4]: V (narażony na wyginięcie).
- Tłustosz pospolity dwubarwny (subsp. bicolor), występujący w południowo-wschodniej części kraju, został w Polsce uznany za wymierający. Według Polskiej Czerwonej Księgi Roślin (2001)[5] posiada kategorię zagrożenia CR (krytycznie zagrożony) .
Przypisy
- ↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-24].
- ↑ Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2011-01-17].
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Teofil Gołębiowski: Rośliny gór i pogórzy. Warszawa: Wydawnictwo"Sport i Turystyka", 1990, s. 173. ISBN 83-217-2710-7.
- ↑ Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
- ↑ http://www.przyroda.katowice.pl/czerwona_ksiega_roslin.html
[edytuj] Bibliografia
- Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
- Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
- Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
- Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1988.
- Rośliny drapieżne w Wigierskim Parku Narodowym
