Tłustosz pospolity

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tłustosz pospolity
Illustration Pinguicula vulgaris0.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad astrowe
Rząd jasnotowce
Rodzina pływaczowate
Rodzaj tłustosz
Gatunek tłustosz pospolity
Nazwa systematyczna
Pinguicula vulgaris L.
Sp. pl. 1:17. 1753
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Tłustosz pospolity (Pinguicula vulgaris L.) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny pływaczowatych. Występuje w Azji, Europie i Ameryce Północnej[2]. W Polsce występuje w górach i na całym niżu z wyjątkiem północno-wschodniej części kraju. Roślina dość rzadka. Jest przedstawicielem nielicznych u nas roślin owadożernych[3]. Status gatunku we florze Polski: gatunek rodzimy.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Różyczka liściowa
Kwiat
Liście
Wyłącznie w przyziemnej różyczce o średnicy do 12 cm[3]. Są jasnozielone, mięsiste, całobrzegie, mają jajowaty lub podługowaty kształt i średnicę 4–12 cm. Mają zwykle podwinięte brzegi i górną powierzchnię silnie ogruczoloną.
Kwiaty 
Wyrastają z różyczki liściowej na ogruczolonych szypułkach o wysokości 5–25 cm[3], pojedynczo. Są to kwiaty grzbieciste o dwuwargowym kielichu. Obydwie wargi kielicha są rozcięte, górna mniej więcej do połowy swojej długości. Niebieskofioletowa i również dwuwargowa korona o długości 15–25 mm (wraz z ostrogą) jest 5-ząbkowa. Środkowa klapa na jej dolnej wardze posiada białą plamkę w gardzieli. Obydwie wargi korony z tyłu zrośnięte są w rurkę, która stopniowo przechodzi w dość długą i smukłą ostrogę. Wewnątrz korony pojedynczy słupek z bardzo pękatą zalążnią i dwoma różowymi, spiralnie zakręcającymi się znamionami, oraz dwa pręciki.
Owoc 
Torebka z licznymi i drobnymi nasionami, które mają delikatną siateczkowatą okrywę.

Biologia[edytuj | edytuj kod]

Roślina kwitnie od maja do czerwca[3]. Jest owadopylna, budowa kwiatu uniemożliwia samozapylenie, mimo że pręcik i słupek dojrzewają równocześnie.

Liście tłustosza pospolitego, tak jak innych gatunków tego rodzaju, posiadają dwa rodzaje gruczołów: osadzone na trzoneczkach i wydzielające lepki śluz, oraz osadzone na liściu i wydzielające enzymy trawienne. Do śluzu przylepiają się siadające na liściach nieduże owady. Wówczas liście powoli zaginają się do środka, a enzymy trawią ciała owadów. Strawione składniki wchłaniane są przez liść, który po kilku dniach powoli rozprostowuje się.

Roślina normalnie przeprowadza fotosyntezę, dzięki czemu jest w pełni autotroficzna. Owadożerność umożliwia jej jedynie uzupełnianie azotu, którego zwykle brak na ubogich glebach, na których rośnie. Roślina trująca. Liczba chromosomów 2n = 64[4].

Ekologia[edytuj | edytuj kod]

Tłustosz pospolity lubi miejsca wilgotne: torfowiska[3], wilgotne łąki, źródliska. Hemikryptofit. W górach występuje po regiel dolny. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla O?All. Caricetalia davallianae.

Zmienność[edytuj | edytuj kod]

Kwiat tłustosza pospolitego dwubarwnego
  • podgat. tłustosz pospolity dwubarwny (Pinguicula vulgaris L. subsp. bicolor ([Nordst.?] Woł.) Á. Löve & D.) – szypułki słabo ogruczolone, korona z białymi łatkami, jej górna łatka rozcięta od 1/3 do 3/4.
  • podgat. tłustosz pospolity typowy (Pinguicula vulgaris L. subsp. vulgaris) – szypułki silnie ogruczolone, korona z białą plamą w gardzieli, jej górna warga rozcięta nie więcej niż do 1/3 długości. Występuje dużo częściej niż drugi podgatunek.

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną. Zmniejsza się liczba stanowisk, na których występuje. Kategorie zagrożenia:

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-24].
  2. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2011-01-17].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Teofil Gołębiowski: Rośliny gór i pogórzy. Warszawa: Wydawnictwo"Sport i Turystyka", 1990, s. 173. ISBN 83-217-2710-7.
  4. Bodziarczyk J., Gazda A. Tłustosz pospolity dwubarwny. s. 330-332. W: Czerwona Księga Karpat Polskich, Kraków 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  5. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  6. Przyroda województwa śląskiego (pol.). W: Czerwona księga roślin - wykaz gatunków [on-line]. [dostęp 2013-07-28].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  2. Olga Seidl, Józef Rostafiński: Przewodnik do oznaczania roślin. Warszawa: PWRiL, 1973.
  3. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  4. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1988.
  5. Rośliny drapieżne w Wigierskim Parku Narodowym