Tłuszcz (powiat wołomiński)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta w powiecie wołomińskim. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Tłuszcz
Herb
Herb Tłuszcza
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat wołomiński
Gmina Tłuszcz
gmina miejsko-wiejska
Burmistrz Paweł Bednarczyk
Powierzchnia 7,91[1] km²
Wysokość 110 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

7960[1]
1006 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 29
Kod pocztowy 05-240
Tablice rejestracyjne WWL
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Tłuszcz
Tłuszcz
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Tłuszcz
Tłuszcz
Ziemia 52°26′N 21°27′E/52,433333 21,450000Na mapach: 52°26′N 21°27′E/52,433333 21,450000
TERC
(TERYT)
1142034114
Urząd miejski
ul. Warszawska 10
05-240 Tłuszcz
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Tłuszcz w Wikisłowniku
Strona internetowa

Tłuszczmiasto w woj. mazowieckim, w powiecie wołomińskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Tłuszcz. Tłuszcz uzyskał prawa miejskie w 1967. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. ostrołęckiego.

Przez miejscowość przepływa rzeka Cienka, dopływ Rządzy.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Tłuszcz, siedziba Urzędu Miasta i Gminy
Tłuszcz

XV-XVIII wiek[edytuj | edytuj kod]

Tłuszcz jako wieś książęca został założony na prawie chełmińskim w 1447 przez Bolesława IV, księcia mazowieckiego. Po przyłączeniu Mazowsza do Korony w 1526 stał się wsią królewską. Wieś należała wówczas do parafii Postoliska[2].

Proces zasiedlenia prawie bezludnego pogranicza ziemi warszawskiej i nurskiej rozwinął się dopiero w ciągu XV wieku. Powstało wówczas wiele miejscowości w najbliższych okolicach Wołomina. Przed 1442 powstała parafia Klembów, w 1445 – Poświętne, w 1455 pojawia się wzmianka o Kobyłce, zwanej wówczas Targową Wolą[3].

Najstarsze miejscowości w okolicy to Klembów, Jadów, Strachówka, Fiukały, Miąse, Postoliska. Rozwijała się tu gospodarka leśna (głównie bartnictwo), później rolnictwo. Podmokła i lesista okolica stanowiła własność drobnego rycerstwa mazowieckiego, które zainteresowane było trzebieniem lasów i rozwojem produkcji rolnej. Rodziło się zapotrzebowanie na osadników, którzy mogliby zagospodarować ten teren. Książęta mazowieccy stwarzali dogodne warunki osadnictwa. Stąd też liczne przywileje lokacyjne dla tutejszych wsi.

Po włączeniu Mazowsza do Korony (1526 a ostatecznie w 1528) Tłuszcz był nadal małą wioską, jakich było pełno w okolicy. Według lustracji z 1580 Tłuszcz był jedną z dwudziestu miejscowości w parafii Klembów[4].

Historycznie ziemie okoliczne wchodziły w obręb powiatu kamienieckiego[5], ziemi nurskiej[6], województwa mazowieckiego.

W XVII wieku okolica nadal była lesista, o czym świadczą nazwy najbliższych miejscowości: Kozły, Rysie, Wilczeniec, Jaźwie, Zalesie, Zakrzewie. Ziemie te były słabo zaludnione. Pod koniec XVI wieku mieszkało tu 5-10 osób na km², w kolejnych dziesiątkach lat stan ten jeszcze się zmniejszał[7].

W późniejszych wiekach na te tereny bardzo licznie przybywali osadnicy z innych regionów, a także z zagranicy: Żydzi i Niemcy. Źródłem, które ukazuje stosunki demograficzne na tym terenie są księgi parafialne dotyczące chrzcin (Libri baptisatorum), małżeństw (Libri matrimoniales) i śmierci (Libri mortorum) w parafiach Klembów i Postoliska[8]. W roku 1808 na podstawie Kodeksu Napoleona wprowadzone zostały na ziemiach Księstwa Warszawskiego świeckie urzędy stanu cywilnego, a obowiązek prowadzenia akt nałożono na proboszczów parafii katolickich.

XIX-XXI wiek[edytuj | edytuj kod]

Po III rozbiorze Tłuszcz znalazł się pod zaborem austriackim. W latach 1809-1815 obszar wchodził w skład departamentu warszawskiego Księstwa Warszawskiego, a następnie w Królestwie Polskim w skład okręgu stanisławowskiego województwa warszawskiego, od roku 1837 w guberni warszawskiej, a od 1867 w skład powiatu radzymińskiego, w którym należąc do gminy Klembów, parafii Postoliska pozostawał do I wojny światowej.

Od 1916 Tłuszcz stał się siedzibą gminy, a od 1936 także parafii. W zakresie administracji kościelnej teren ten podlegał do 1818 diecezji płockiej, następnie diecezji[9] a później archidiecezji warszawskiej. Obecnie jest w diecezji warszawsko-praskiej.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

- Kościół Przemienienia Pańskiego z 1932-1933

Kościół Przemienienia Pańskiego

- Wieża ciśnień z XIX w.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Budynek dworcowy stacji Tłuszcz

Znaczący węzeł kolejowy. Od czasu otwarcia Kolei Warszawsko-Petersburskiej w 1862 r. aż do czasów współczesnych duża część mieszkańców Tłuszcza była zatrudniona w branży kolejowej. Obecnie kolej jako źródło utrzymania odgrywa coraz mniejszą rolę ze względu na postępującą redukcję połączeń.

Tłuszcz ma połączenia kolejowe w pięciu kierunkach:

Tłuszcz przecina droga wojewódzka nr 634 z Warszawy do Wólki Kozłowskiej.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Robert Szydlik, Wincenty Szydlik, Krzysztof Nowak, Tłuszcz. Studia z dziejów, Tłuszcz 2003.
  • Robert Szydlik, Wincenty Szydlik, Tłuszcz. Studia i szkice z dziejów, Tłuszcz 2004.
  • Stanisław Kielak, Tłuszcz. Wieś – osada – miasto. 1447 – 1980, Tłuszcz 1980 (maszynopis pracy nieopublikowanej).

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 1.10.2009].
  2. Stanisław Kielak, Tłuszcz. Wieś – osada – miasto. 1447–1980, Tłuszcz 1980 (maszynopis pracy nieopublikowanej), str. 1.
  3. Dzieje Wołomina i okolic, pod redakcją Leszka Podhorodeckiego, Warszawa 1984 PWN, s. 43
  4. L. Podhorodecki (red.) Dzieje Wołomina i okolic, Warszawa 1984
  5. Dawne miasto powiatowe Kamieniec – dziś Kamieńczyk położony u ujścia Liwca do Bugu w gminie Wyszków
  6. Ziemia nurska, której stolicą był Nur – niegdyś miasto dziś wieś gminna i parafialna w Podlaskim Przełomie Bugu, w bliskim sąsiedztwie Wysoczyzny Wysokomazowieckiej, w powiecie Ostrów Mazowiecka
  7. T. Manteuffel (red.), Historia Polski, Warszawa 1957, mapa 9
  8. Np. na plebanii w Postoliskach zachowały się księgi parafialne od 1651 r.
  9. Jacek A. Wiśniewski, Kościoły drewniane Mazowsza, Pruszków 1998, s. 10
  10. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 5 czerwca 2014.

Za: Robert Szydlik, Wincenty Szydlik, Tłuszcz. Studia i szkice z dziejów, Tłuszcz 2004.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]