TLC (chemia)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Chromatogram z wynikiem rozdziału barwników atramentu leżący na walcowatej komorze chromatograficznej. Linia startu znajduje się po lewej stronie.

TLC (ang. thin layer chromatography) - cienkowarstwowa chromatografia cieczowa - technika analityczna (rzadziej preparatywna), służąca do identyfikacji oraz oczyszczania mieszanin związków chemicznych.

Faza rozdzielcza, złoże, czyli faza stacjonarna o właściwościach sorpcyjnych (silikażel, tlenek glinu, rzadziej celuloza lub ziemia okrzemkowa) jest umieszczona jako cienka (do 0.01-2 mm) warstwa na płytce szklanej, aluminiowej lub wykonanej z tworzywa sztucznego.

Substancje rozdzielane nanosi się punktowo przy dolnej krawędzi płytki, po czym płytkę umieszcza się w komorze chromatograficznej zanurzonej na kilka milimetrów w eluencie, tak by naniesione substancje nie zostały zanurzone. Eluent stopniowo wspina się po płytce dzięki zjawisku kapilarnemu. Powoduje to przemieszczanie się rozdzielanych substancji ku górze. Prędkość ruchu poszczególnych składników rozdzielanej mieszaniny jest zależna od oddziaływań międzycząsteczkowych między związkami chemicznymi obecnymi w analizowanej próbce a fazą rozdzielczą i eluentem. Gdy czoło eluenta dotrze do górnej krawędzi płytki rozdział jest zakończony.

Zależnie od swojej natury fizykochemicznej - składniki rozdzielanej mieszaniny docierają w tym czasie na różną wysokość płytki (współczynnik Rf), a równomierność rozmieszczenia plam substancji można charakteryzować ilościowo tzw. funkcjami CRF (chromatographic response functions). W przypadku, gdy substancje nie są naturalnie barwne, ich obecność można stwierdzić używając, zależnie od ich właściwości, światła UV, roztworów wywołujących (w których płytka jest zanurzana lub nimi spryskiwana - reagują one specyficznie i barwnie z rozdzielanymi substancjami) lub innych metod (np. wywoływanie w parach jodu, piroliza).

W preparatywnej chromatografii cienkowarstwowej stosuje się zazwyczaj grubsze warstwy fazy stałej (1 - 2 mm), a rozdzielone związki chemiczne zeskrobuje się z płytki razem ze złożem, po czym wymywa się je za pomocą odpowiedniego rozpuszczalnika.

Chromatogram 10 olejków eterycznych. Położenie związków na chromatogramie po jego rozwinięciu zwizualizowano w reakcji z waniliną (reakcja barwna). Poszczególne związki można zidentyfikować nie tylko na podstawie położenia (Rf), ale również koloru w reakcji wywołującej.

Zalety chromatografii cienkowarstwowej[1][edytuj | edytuj kod]

Chromatografia cienkowarstwowa jest metodą komplementarną w stosunku do wysokosprawnej chromatografii kolumnowej. Zważywszy na możliwość instrumentalizacji i pełnej komputeryzacji, można za jej pomocą rozwiązać wiele problemów analitycznych. Podstawowe jej zalety to:

  • stosowanie do wstępnego doboru faz dla układów kolumnowych, gdyż zużycie rozpuszczalników w porównaniu z chromatografią kolumnową jest znacznie mniejsze,
  • na warstwie chromatograficznej można równocześnie rozdzielać kilka różnych próbek,
  • proces rozdzielania może być w każdej chwili zatrzymany,
  • można stosować elucję stopniową, albo/i dwukierunkowa,
  • rozdzielane próbki nie muszą być wstępnie oczyszczane,
  • na podstawie wstępnych rozdzielań na cienkiej warstwie można stwierdzić, bądź nie, obecność analizowanego składnika i dopiero na tej podstawie, stosować inne bardzo kosztowne metody, np. wysokosprawną chromatografię kolumnową czy gazową. Stwierdzono, że obniża to koszty analizy około 30 %,. Gdy nie stwierdzi się obecności analitu nie stosuje się innych metod badań.
  • metoda jest mało pracochłonna, w porównaniu z innymi metodami analitycznymi,
  • istnieje możliwość rozwiązywania nawet skomplikowanych problemów analitycznych bez stosowania bardzo skomplikowanej aparatury,


Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Arthur Anton Vogel, Brian S. Furniss: Vogel's Textbook of practical organic chemistry. London: Longman Scientific & Technical, 1989. ISBN 0-582-46236-3.
  • Elke Hahn-Deinstrop: Applied Thin Layer Chromatography: Best Practice and Avoidance of Mistakes. Wiley-VCH. ISBN 3-527-29839-8.
  • Stahl E. [Thin-layer chromatography; methods, influencing factors and an example of its use.]. „Pharmazie”. 10 (11), s. 633-7, październik 1957. PMID 13388662. 
  • Joseph Sherma, Bernard Fried: Handbook of thin-layer chromatography. New York: Marcel Dekker, 2003. ISBN 978-0-8247-0895-5.

Przypisy

  1. Bogumiła Makuch: Chromatografia cienkowarstwowa. 2004. [dostęp 2004-06-16].