Tadeusz Chciuk-Celt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tadeusz Chciuk-Celt
Tadeusz Chciuk-Celt
Data i miejsce urodzenia 17 października 1916
Drohobycz
Data i miejsce śmierci 10 kwietnia 2001
Monachium
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (dwukrotnie) Krzyż Armii Krajowej Krzyż Batalionów Chłopskich
Historia Polski
Kotwica

Ten artykuł jest częścią cyklu:
Polskie Państwo Podziemne

Tadeusz Chciuk-Celt, pseudonimy: Marek Celt, Michał Lasota (ur. 17 października 1916 w Drohobyczu, zm. 10 kwietnia 2001 w Monachium) – cichociemny, kurier ZWZ, redaktor i zastępca dyrektora Sekcji Polskiej RWE, ostatni prezes PSL na Uchodźstwie, autor wspomnień wojennych. Brat pisarza Andrzeja Chciuka.

Życie i działalność[edytuj | edytuj kod]

1916-1939[edytuj | edytuj kod]

Tadeusz Chciuk-Celt urodził się w 1916 r. w Drohobyczu. Od roku 1927 był w Związku Harcerstwa Polskiego, w 1936 r. został podharcmistrzem[1]. Odbył studia prawnicze na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, które ukończył z tytułem magistra praw w 1939 r. Rozwijał także zainteresowania muzyczne. Jeszcze w czasach gimnazjalnych pobierał naukę w Szkole Muzycznej im. M. Łysenki w Drohobyczu, a podczas studiów ukończył średni kurs Konserwatorium Muzycznego im. K. Szymanowskiego we Lwowie.

1940-1945[edytuj | edytuj kod]

Podczas II wojny światowej brał czynny udział w walce zarówno z sowieckim, jak i hitlerowskim okupantem. W początkowym okresie wojny działał jako tzw. „biały kurier” Związku Walki Zbrojnej pomiędzy okupowaną przez ZSRR Małopolską Wschodnią a Budapesztem. Swoje przeżycia z tego okresu opisał w książce Biali kurierzy.

W maju 1940 roku wstąpił jako ochotnik do Armii Polskiej we Francji, gdzie służył jako podchorąży artylerii w 3 Dywizji Piechoty. Po upadku Francji przedostał się do Wielkiej Brytanii, gdzie służył w 1 Brygadzie Strzelców w Szkocji oraz w Dywizjonie Artylerii Lekkiej Motorowej. Ukończył także, z drugą lokatą, Szkołę Podchorążych Artylerii w Szkocji ze stopniem podporucznika. Później został instruktorem w tej szkole.

W Londynie ponownie zgłosił gotowość do pracy kurierskiej. Odbył przyspieszony kurs skoczków spadochronowych, a w nocy z 27 na 28 grudnia 1941 r. wziął udział w operacji „Jacket” i wylądował na spadochronie w okupowanej Polsce jako emisariusz rządu gen. Władysława Sikorskiego[2]. Jego zadaniem było sporządzenie dla Sikorskiego raportu o stanie państwa podziemnego. Do Londynu powrócił jednak, na skutek szeregu przeszkód i trudności, dopiero w czerwcu 1943 r. Nie zdążył przekazać swojego raportu gen. Sikorskiemu, który 4 lipca tegoż roku zginął w Gibraltarze. Przebieg operacji „Jacket” Chciuk opisał w książce Koncert – opowiadanie cichociemnego, a przewidziany dla gen. Sikorskiego raport – w książce Raport z Podziemia 1942.

Po powrocie do Londynu Chciukowi powierzono funkcję kierownika kurierów w MSW. Równocześnie został członkiem zespołu redakcyjnego tajnej rozgłośni polskiej Świt z siedzibą w Anglii. W kwietniu 1944 r. wziął udział w kolejnej akcji spadochronowej i został zrzucony w kraju, tym razem jako osobisty emisariusz premiera Stanisława Mikołajczyka, a zarazem jako oficjalny przedstawiciel Komitetu Naczelnego ZHP. Jednym z zadań Chciuka podczas tej operacji była opieka nad innym cichociemnym wysłannikiem rządu RP – dr. Józefem Retingerem. Chciuk powrócił do Londynu w lipcu tego samego roku tzw. „Trzecim Mostem”. Jego podwójny skok cichociemnego, za każdym razem zakończony szczęśliwym powrotem do centrali w Londynie, był jedynym takim przypadkiem w dziejach tej formacji. Operację „Trzeci Most” opisał w nieukończonej książce o tym tytule. Po powrocie do Londynu w grudniu 1944 r. został dopuszczony do próby na stopień harcmistrza przez hm. RP Olgę Małkowską, przewodniczącą Komitetu Naczelnego ZHP na czas wojny[1].

1945-2001[edytuj | edytuj kod]

Order Św. Graala należący do Tadeusza Chciuka-Celta

Po zakończeniu działań wojennych Tadeusz Chciuk-Celt został wysłany w grudniu 1945 roku do Polski jako sekretarz Misji do spraw Demobilu razem z dr. Józefem Retingerem, twórcą i kierownikiem tej akcji. Celem misji było przekazanie do kraju materiałów i sprzętu pochodzącego z armii amerykańskiej i brytyjskiej.

W kwietniu 1946 roku został aresztowany przez UB. Zwolniono go po kilku miesiącach, po osobistej interwencji Stanisława Mikołajczyka. W kraju Chciuk pracował krótko w Wojewódzkim Urzędzie Ziemskim w Krakowie. Współdziałał także z Polskim Stronnictwem Ludowym w walce przeciw sowietyzacji kraju. Po opuszczeniu Polski przez S. Mikołajczyka w październiku 1947 roku nasiliły się prześladowania działaczy ludowych, które nie ominęły także Tadeusza Chciuka, który zmuszony był we wrześniu 1948 roku uchodzić z Polski.

Po ucieczce z kraju przebywał przez kilka lat we Francji, gdzie m.in. wstąpił do PSL na Uchodźstwie. Zajmował się redagowaniem Biuletynu informacyjnego PSL. Powierzono mu także funkcję prezesa PSL w Okręgu Paryż. Jako przedstawiciel Rady Naczelnej PSL wyjeżdżał kilkakrotnie w sprawach organizacyjnych do Belgii, Szwajcarii i Niemiec. Ponadto udzielał się w harcerstwie jako instruktor oraz jako naczelnik „Sokoła” w Paryżu[3]. W 1966 roku mianowany harcmistrzem rozkazem L7/66 Naczelnika Harcerzy hm. Jerzego Wittinga z dn. 21 lipca 1966 r.[4]

Od 1952 roku do śmierci w 2001 roku Tadeusz Chciuk-Celt przebywał w Monachium. Był współtwórcą działającej od 1952 roku Sekcji Polskiej Radia Wolna Europa[5]. Był redaktorem działu wiejskiego oraz redaktorem programów poświęconych tematyce wsi, które prowadził pod pseudonimem „Michał Lasota”. Zawołaniem jego audycji było: „tym, co żywią i bronią – chłopom polskim, szczęść Boże”. Walczył na falach eteru przeciw komunizacji Polski. Był nadto czołowym komentatorem politycznym rozgłośni, a także autorem słuchowisk radiowych i audycji harcerskich. W latach 1976-1983 (do czasu przejścia na emeryturę) pełnił funkcję zastępcy dyrektora Sekcji Polskiej RWE[6].

Chciuk-Celt pełnił także funkcję prezesa Syndykatu Dziennikarzy Polskich w Niemczech Zachodnich. Ponadto od 1981 roku był prezesem samodzielnego Oddziału byłych Żołnierzy AK w RFN, a w 1988 roku został prezesem (ostatnim) PSL na Uchodźstwie.

Do Polski przyjechał po raz pierwszy dopiero w roku 1991.

Zmarł w 2001 roku w Monachium. Jego prochy złożono z honorami wojskowymi w Panteonie Żołnierzy Polski Walczącej na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie.

Ordery, odznaczenia i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

Tadeusz Chciuk-Celt, za swoje zasługi w walce z okupantem sowieckim i niemieckim, został uhonorowany licznymi odznaczeniami. Najważniejsze z nich to[potrzebne źródło]:

Odznaczenie Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Polonia Restituta

W dniu 5 września 2008 r. w siedzibie Konsulatu RP w Monachium przy ul. Roentgena 5 odbyła się uroczystość wręczenia przyznanego pośmiertnie Krzyża Komandorskiego z Gwiazdą wdowie pod Tadeuszu Chciuku-Celcie – p. Ewie Chciuk-Celt. Odznaczenie w imieniu rodziny odebrał najmłodszy syn Państwa Chciuk-Celt – Jan Chciuk-Celt. Uroczystość uświetnili obecnością harcerze ze Szczecina z Drużyny "CELT" im. Białych Kurierów, którzy wystawili poczet sztandarowy, a także członkinie zespołu "Ychtis" z Katowic, które wykonały piosenki lwowskie. Laudację przeprowadził p. dr Wojciech Frazik z IPN w Krakowie, a okolicznościowe przemówienia wygłosili: odbierający Order syn T. Chciuka-Celta, p. Romuald Kołudzki-Stobbe ze Stowarzyszenia Przyjaciół Ziemi Drohobyckiej, współpracownicy z Radia Wolna Europa. Wyświetlono też krótki – 20-minutowy film o postaci odznaczonego.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Tadeuszowi Chciukowi-Celtowi poświęcono film dokumentalny „Emisariusz” (TVP) oraz dwie tablice pamiątkowe. Odsłonięcie jednej z nich miało miejsce podczas Ogólnopolskiego Święta Czynu Chłopskiego w Kałkowie-Godowie, 22 sierpnia 2004. Odsłonięcie drugiej zaplanowano na 15 maja 2005 w Kościele Garnizonowym pw. św. Elżbiety we Wrocławiu. Ponadto, życiu i działalności Chciuka-Celta poświęcono wystawę w Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego w Warszawie (ekspozycja prezentowana od stycznia do czerwca 2005), na której prezentowano pamiątki i dokumenty pochodzące z archiwum po Chciuku, przekazanego Muzeum HPRL przez wdowę, Ewę Chciuk-Celt.

Drużyna Harcerska "CELT" im. Białych Kurierów[edytuj | edytuj kod]

Sztandar 25.SJDH "CELT" im. Białych Kurierów – awers
Sztandar 25.SJDH "CELT" im. Białych Kurierów – rewers

W Szczecinie od 1988 działa Drużyna Harcerska, nosząca od 1996 imię Białych Kurierów. Pełna nazwa Drużyny to 25. Szczecińska Jeździecka Drużyna Harcerska "CELT" im. Białych Kurierów, prowadzona przez dalekiego krewnego Tadeusza Chciuka. Drużyna zdobyła sztandar ufundowany m.in. przez Ewę Chciuk-Celt i drużynowego – hm. Rafała Raniowskiego HR. Sztandar został przyznany Rozkazem LS2/2007 z dnia 15 sierpnia 2007 r., a wręczony w dniu 23 września na Skwerze hm. Telesfora Badetki w Szczecinie, na którym co roku odbywają się apele Hufca Szczecin-Pogodno[7] . Drużyna posiada stronę w internecie.

Publikacje (pod pseudonimem Marek Celt)[edytuj | edytuj kod]

  • Marek Celt, By parachute to Warsaw, Dorothy Crisp & Co. Ltd., London 1945
  • Marek Celt, Koncert. Opowiadanie cichociemnego, wydania (numeracja autora I – VII):
  1. wydanie I, wydanie w trzech kolejnych numerach na łamach „Nowej Polski”, marzec, kwiecień, maj, Londyn 1945
  2. wydanie II, w ramach Antologii prozy wojennej, Paryż 1946
  3. wydanie III, na łamach „Tygodnika Powszechnego” (w odcinkach), Kraków 1947
  4. wydanie IV, emisja radiowa, Radio Wolna Europa, audycja „Na Czerwonym Indeksie”, Monachium 1952
  5. wydanie V, na łamach pisma Polskiego Stronnictwa Ludowego „Nasz Znak”, Szwecja 1953
  6. wydanie VI, obszerne fragmenty opowiadania w: Jan Erdman, Droga do Ostrej Bramy, USA 1983
  7. wydanie VII, nakładem autora, Monachium 1987
  8. wydanie VIII, „pirackie”, bez zgody i wiedzy autora, Polska 1990
  9. wydanie IX, I wydanie krajowe, Wydawnictwo LTW, Warszawa 2002
  1. wydanie I, nakładem autora, Monachium 1986; Nagroda Pisarska SPK 1986
  2. wydanie II, nakładem autora, Monachium 1989
  3. wydanie III, w tzw. „Drugim Obiegu”, Wydawnictwo Polskie, Polska 1989
  4. wydanie IV, w tzw. „Drugim Obiegu”, „Prawy Margines” (Solidarność Walcząca), 1989
  5. wydanie V, w tzw. „Drugim Obiegu”, „Wola”, 1990
  6. wydanie VI, „pirackie”, bez zgody i wiedzy autora, Polska 1990
  • Marek Celt, Raport z podziemia – 1942, wydania:
  1. wydanie I, nakładem autora, Monachium 1990
  2. wydanie II, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1992
  • Marek Celt, Trzeci Most, praca nieukończona, fragmenty wyd. „Przekrój”, 31 maja 1992, s. 8-9
  • Marek Celt, Z Retingerem do Warszawy i z powrotem. Raport z Podziemia 1944, Łomianki 2006

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Wybrana bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Literatura podstawowa[edytuj | edytuj kod]

  1. Majewski Jan Mieczysław, Odszedł na wieczną wartę. Tadeusz Chciuk-Celt, w: Zeszyty Historyczne nr 15, Światowy Związek Żołnierzy AK, Oddział w Gliwicach, 2001
  2. Pilecki Jerzy M., Osiemdziesięciolecie Tadeusza Chciuka, w: „Ziemia Drohobycka” nr 10, Zarząd Główny Stowarzyszenia Przyjaciół Ziemi Drohobyckiej, Wrocław 1997, s. 2-13
  3. Sikora Karolina, Ostatni emisariusz. Tadeusz Chciuk-Celt. 1916-2001. Informator o wystawie, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, Warszawa 2005
  4. Stępień Józef, Emisariusz „Celt” (1916-2001), w: Rocznik Historyczny Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego nr 18, red. zespół, Warszawa 2002, s. 203-211
  5. Szatsznajder Jan, Dopisany życiorys... Władysława Ossowskiego, Wydawnictwo „W Kolorach Tęczy”, Wrocław 1994
  6. Żongołłowicz Bogumiła, Tadeusz Chciuk – Michał Lasota – Marek Celt (1916-2001) [w:] Archiwum Emigracji, t. XII. Studia, szkice, dokumenty. Rok 2001. Zeszyt 4, Toruń 2001

Literatura uzupełniająca[edytuj | edytuj kod]

  1. (ML) [Marek Lovell], Zmarł Tadeusz Chciuk-Celt. Biały kurier, „Dziennik Polski” nr 86, 11 kwietnia 2001
  2. AKA, „Marek Celt” z AK, „Michał Lasota” z Wolnej Europy. Pogrzeb Tadeusza Chciuka, „Rzeczpospolita” nr 124, 29 maja 2001
  3. Dzierżek-Gałaj Weronika, Zrzut, „Żywią i bronią. Biuletyn Ogólnopolskiego Związku Żołnierzy Batalionów Chłopskich” nr 3, wrzesień 2004, s. 22-23
  4. Kisielewski Tadeusz, Odszedł emisariusz Celt, „Nasz Dziennik” nr 124, 29 maja 2001, s. 10
  5. Kotarska Elżbieta, Czy król będzie obywatelem?, „Gazeta Wyborcza”, 17 września 1991
  6. Łukaszewski Marcin, Biały kurier. Tadeusz Chciuk-Celt „Lasota”, „Kombatant” Biuletyn Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, nr 11, listopad 2002, s. 4
  7. Łukaszewski Marcin, Ostatni Emisariusz Tadeusz Chciuk-Celt (1916-2001). Wystawa w Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego w Warszawie, „Niedziela” 6 lutego 2005, nr 6, s. 21
  8. Łukaszewski Marcin, Tadeusz Chciuk (Marek Celt) nie żyje, „Niedziela” nr 19, 13 maja 2001
  9. Ogólnopolskie Święto Czynu Chłopskiego w Kałkowie-Godowie. Tadeusz Chciuk-Celt (1916-2001), „Żywią i bronią. Biuletyn Ogólnopolskiego Związku Żołnierzy Batalionów Chłopskich” nr 3, wrzesień 2004, s. 20-21
  10. Pomian Andrzej, Tadeusz Chciuk-Celt (1916-2001). Wspomnienie, „Przegląd Polski” (dodatek do „Nowego Dziennika”, USA) 18 maja 2001
  11. Węglewski Sławomir, Tak nas powrócisz cudem, „24 Godziny Dziennik Częstochowski” nr 177, 13-15 września 1991
  12. Wójtowicz Norbert, Cztery miesiące z życia Salamandra, „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej”, nr 10-11/2007.
  13. Żmigrodzki Zbigniew, „Biali kurierzy” w redakcji „Niedzieli”, „Niedziela” nr 39, 27 września 1992
  14. Żmigrodzki Zbigniew, Jasnogórskie ślubowanie „Białych kurierów”, „Niedziela” nr 42, 18 października 1992

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]