Tadeusz Pełczyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tadeusz Walenty Pełczyński
"Grzegorz", "Robak"
Tadeusz Walenty Pełczyński
Generał brygady Generał brygady
Data i miejsce urodzenia 14 lutego 1892
Warszawa
Data i miejsce śmierci 3 stycznia 1985
Londyn
Przebieg służby
Lata służby od 1915
Stanowiska Szef sztabu Komendy Głównej ZWZ-AK
Główne wojny i bitwy I wojna światowa

II wojna światowa: Powstanie warszawskie

Późniejsza praca działacz niepodległościowy i kombatancki
Odznaczenia
Order Orła Białego Krzyż Złoty Orderu Virtuti Militari Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Niepodległości Krzyż Walecznych (czterokrotnie) Złoty Krzyż Zasługi Krzyż Armii Krajowej Order Krzyża z Orłem III Klasy (Estonia)

Tadeusz Walenty Pełczyński ps. "Grzegorz", "Adam", "Wolf", "Robak" (ur. 14 lutego 1892 w Warszawie, zm. 3 stycznia 1985[1] w Londynie) – generał brygady Wojska Polskiego.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Był synem Ksawerego Pełczyńskiego, technika zatrudnionego w cukrowni Sanniki, i Marii z Liczbińskich, nauczycielki domowej oraz prawnukiem Michała Pełczyńskiego, generała Armii Królestwa Kongresowego.

W 1923 zawarł związek małżeński z Wandą z Filipkowskich, z którą miał syna Krzysztofa oraz córkę Marię. Ślubu udzielił im ks. Władysław Korniłowicz (1884-1946) [2].

Działalność niepodległościowa[edytuj | edytuj kod]

Naukę rozpoczął w Szkole Realnej w Łowiczu. W 1905 uczestniczył w strajku szkolnym. Naukę kontynuował w Warszawie, w Gimnazjum gen. Pawła Chrzanowskiego[3], gdzie w 1911 zdał maturę. W tym samym roku podjął studia medyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim. W czasie studiów był członkiem Polowych Drużyn "Sokoła" i Związku Młodzieży Polskiej "Zet". W latach 1912-1913 należał nawet do ścisłego kierownictwa (Centralizacji) "Zetu" [4]. Ukończył kurs wojskowy prowadzony przez Zygmunta Zielińskiego, późniejszego generała broni WP.

Wybuch I wojny światowej, w sierpniu 1914, zastał go na wakacjach pod Włocławkiem. Po zajęciu tych terenów przez Niemców został przez nich zmobilizowany do pracy w obozie jenieckim dla Rosjan, w charakterze medyka. Po zwolnieniu ze służby niemieckiej, w czerwcu 1915 wstąpił do Legionów Polskich. Był oficerem 6 Pułku Piechoty Legionów. Dowodził plutonem i kompanią. W lipcu 1917 po kryzysie przysięgowym został internowany w obozie, w Beniaminowie. W marcu 1918, po zwolnieniu z internowania, podjął pracę w Radzie Głównej Opiekuńczej. Równocześnie kontynuował działalność w "Zecie".

Służba w Wojsku Polskim[edytuj | edytuj kod]

W listopadzie 1918 został przyjęty do Wojska Polskiego i wyznaczony na stanowisko dowódcy 1 kompanii, a następnie batalionu w 6 Pułku Piechoty Legionów. W marcu 1920 przeniesiony został do Szkoły Podchorążych Piechoty w Warszawie na stanowisko dowódcy kompanii, a później batalionu. Od września 1921 do września 1923 był słuchaczem Kursu Normalnego Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie. Po ukończeniu studiów i uzyskaniu dyplomu naukowego oficera Sztabu Generalnego powrócił do Szkoły Podchorążych Piechoty w Zambrowie[5] na stanowisko dowódcy batalionu. W lipcu 1924 powołany został do Biura Ścisłej Rady Wojennej. W maju 1927 rozpoczął służbę w Oddziale II Sztabu Generalnego WP na stanowisku szefa Wydziału Ewidencyjnego. W styczniu 1929 powierzono mu pełnienie obowiązków szefa Oddziału II Sztabu Głównego WP. Od marca 1932 do września 1935 odbywał praktykę na stanowisku dowódcy 5 Pułku Piechoty Legionów w Wilnie, po czym powrócił na stanowisko szefa Oddziału II SG WP. Był oficerem, który w okresie międzywojennym najdłużej sprawował funkcję szefa polskiego wywiadu i kontrwywiadu. W styczniu 1939 został zwolniony ze stanowiska szefa Oddziału II SG WP i mianowany dowódcą piechoty dywizyjnej 19 Dywizji Piechoty. Powodem zwolnienia miała być działalność polityczna Wandy Pełczyńskiej wymierzona przeciwko marszałkowi Edwardowi Śmigłemu-Rydzowi i Felicjanowi Składkowskiemu. Od 5 do końca września 1939 dowodził zgrupowaniem na tyłach Wehrmachtu w Lasach Przysuskich.

Działalność konspiracyjna[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu kampanii wrześniowej przybył do Warszawy i podjął działalność konspiracyjną w SZP, a następnie ZWZ i AK. W czasie okupacji posługiwał się fałszywymi dokumentami wydanymi na nazwisko inż. Tadeusza Pawłowskiego. W latach 1940-1941 komendant okręgu lubelskiego ZWZ. Rozpracowany przez tamtejsze gestapo powrócił do Warszawy i objął funkcję szefa sztabu KG ZWZ-AK (VII 1941 – X 1944). Jednocześnie, od VII 1943 r., był zastępcą komendanta głównego AK. 1 października 1943 mianowany przez Naczelnego Wodza na stopień generała brygady[6]. Dowodził akcjami sabotażowymi przeprowadzanymi przez oddziały Kedywu wymierzonymi w niemiecką machinę wojenną (m.in. przerwania kilku linii kolejowych). W czasie powstania warszawskiego został ciężko ranny podczas bombardowania gmachu PKO na ul. Świętokrzyskiej (4 września 1944 r.), przez co przestał pełnić funkcję szefa sztabu KG AK. Po upadku powstania trafił do niemieckiego obozu w Langwasser, a następnie w Colditz.

Po wyzwoleniu obozu przez aliantów w 1945 r. trafił do Londynu i tam pozostał. Na emigracji działał od grudnia 1945[7] jako m.in. szef gabinetu Naczelnego Wodza i przewodniczący Komisji Historycznej AK przy sztabie głównym w Londynie (do 1947 r.). Aktywny działacz organizacji kombatanckich związanych z AK – współzałożyciel, a w latach 1956-1969 przewodniczący, Rady Studium Polski Podziemnej. W ostatnich latach życia prowadził z żoną Dom Kombatanta "Antokol" w Chislehurst (Kent) pod Londynem, w którym mieszkało wielu wybitnych Polaków. Pochowany został w Londynie. W 1995 roku ekshumowano jego szczątki oraz jego żony i pochowano je na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie w grobie ich syna Krzysztofa, poległego w Powstaniu Warszawskim.

Awanse służbowe[edytuj | edytuj kod]

  • chorąży – 11 listopada 1915
  • podporucznik – 1 lipca 1916
  • porucznik – 1 grudnia 1918
  • kapitan – maj 1920
  • major – zweryfikowany w 1920 roku ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 Dz.Pers. Nr 27/20
  • podpułkownik – 12 kwietnia 1927 ze starszeństwem z 1 stycznia 1927 i 42 lokatą w korpusie oficerów piechoty
  • pułkownik – ze starszeństwem z 1 stycznia 1934
  • generał brygady – 1 października 1943

Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Mierzwiński w swojej książce podaje rok 1986
  2. W.Baliński "Człowiek w cieniu", str.120
  3. Smolna 30. Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego Warszawa: PIW, 1989, s. 338, poz. 35 oraz fot. nr 34 po s. 224.
  4. W.Baliński "Człowiek w cieniu", str. 15
  5. Generałowie II Rzeczypospolitej s. 210
  6. W niektórych publikacjach, jako datę awansu podaje się 24 listopada 1943.
  7. Generałowie II Rzeczypospolitej s. 211
  8. Lista odznaczonych Orderem Krzyża z Orłem

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Kryska-Karski i Stanisław Żurakowski, Generałowie Polski Niepodległej, Editions Spotkania, Warszawa 1991, wyd. II uzup. i poprawione, s. 144.
  • Wojciech Baliński, Gen. bryg. Tadeusz Pełczyński (1892-1985). Przywracani pamięci, "Polska Zbrojna".
  • Waldemar Strzałkowski, Ci, co wierzyli w Polskę. Powrót prochów generała Pełczyńskiego, "Polska Zbrojna" 1995, nr 215.
  • Zbigniew Mierzwiński, Generałowie II Rzeczypospolitej, Wydawnictwo Polonia, Warszawa 1990, ISBN 83-7021-096-1 (83-7021-141-0), s. 209-213.
  • Lista starszeństwa oficerów Legionów Polskich w dniu oddania Legionów Polskich Wojsku Polskiemu (12 kwietnia 1917), Warszawa 1917, s. 18.
  • Wojciech Baliński, "Człowiek w cieniu" Tadeusz Pełczyński Zarys biografii , Księgarnia Akademicka Kraków 1994, s. 160.
  • Andrzej Krzysztof Kunert: Słownik biograficzny konspiracji warszawskiej 1939-1945 T.2. Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX, 1987, s. 143–146. ISBN 83-211-0758-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]