Taekwondo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy koreańskiej sztuki walki. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.


Taekwondo
Taekwondo pictogram.svg
Flickr - The U.S. Army - Taekwondo champion.jpg
Dyscyplina olimpijska  od 2000 roku do dziś
Typ dyscypliny sport walki
Skoncentrowany na walce wręcz przez stosowanie ciosów
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
oficjalne strony federacji: World Taekwondo Federation, International Taekwon-do Federation
Taekwondo
Nazwa koreańska
Hangul 태권도
Hancha 跆拳道
Transkrypcje języka koreańskiego
poprawiona Taegwondo
MCR T’aegwŏndo
Wymowa
IPA tʰɛ.kwʌn.do
Przybliżona polska Tekłondo

Taekwondo[1] (hangul: 태권도; hancha: 跆拳道, [tʰɛ.kwʌn.do]) – narodowy sport i tradycyjna sztuka walki Korei. Początkowo zostało stworzone do celów militarnych, następnie zostało zaadaptowane do użytku cywilnego, jego twórcą jest gen. Choi Hong Hi. Obecnie jest jedną z pełnoprawnych dyscyplin olimpijskich.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Taekwondo w zapisie hangul

Nazwa taekwondo składa się z trzech fonetycznych elementów koreańskiej wymowy (hangul) wywodzących się z trzech znaków chińskich (hancha):

  • tae (태 / 跆) oznaczającego stopę, uderzenie stopą lub system technik wykonywanych nogą ;
  • kwon (권 / 拳) oznaczającego pięść, uderzenie pięścią lub system technik wykonywanych pięścią;
  • do (도 / 道) oznaczającego sztukę, drogę lub metodę wyrażającą osiągnięcie pewnego stanu intuicji w zachowaniu, wynikającej z doświadczenia umysłu i ciała[2][3].

Dwa pierwsze znaki tae i kwon dotyczą funkcjonalnego i morfologicznego aspektu taekwondo, do nadaje im głębsze znaczenie i sens jako sportowi wywodzącemu się z bojowej sztuki walki. Taekwondo jest więc sztuką walki za pomocą nóg i rąk, jest też dyscypliną sportową angażującą całe ciało z użyciem obu rąk i obu nóg w ćwiczeniu technik samoobrony oraz walki sportowej, ukierunkowanych również na poprawę kondycji[2][3].

Nazwę taekwondo przyjęto 11 kwietnia 1955 r.[4], na spotkaniu większości koreańskich mistrzów sztuk walki, które odbyło się w celu połączenia i skodyfikowania wielu zróżnicowanych stylów (takich jak kwonbop, subak, taekkyeon i tangsudo).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Korea w Epoce Trzech Królestw.

     Goguryeo

     Silla

     Baekje

Swoje pierwotne korzenie taekwondo opiera na tradycyjnych koreańskich sztukach walki, a jego historia jest związana z historią Korei.

W okresie 676 r. p.n.e. – 57 r. p.n.e. Półwysep Koreański podzielony był pomiędzy trzema dynastiami tworzącymi trzy odrębne królestwa: Goguryeo, Silla i Baekje.

Istnieją przekazy historyczne świadczące, że już za czasów państwa Goguryeo istniał prosty system walki. W 1935 japońska ekspedycja archeologiczna odkryła królewskie grobowce Muyong-chong oraz Kakchu-chong w Tungku, prowincja Hwando (Wandu) w Mandżurii. W obu grobowcach zauważono na sufitach freski przedstawiające stojących mężczyzn, którzy najprawdopodobniej ćwiczą taekkyeon, sztukę będącą pierwowzorem taekwondo[5].

Relief Buddy z VII w., okolice Gyeongju

Dowodem wiedzy o sztukach walki w Silla są natomiast dwa buddyjskie reliefy wykute w kamieniu, znajdujące się w grocie Sokkuram na terenie świątyni Pulguksa w Gyeongju. Wyrzeźbione na płaskorzeźbach postacie stoją w pozycjach obronnych wykonując blok kumgang-maki, ćwiczony do dziś w taekwondo. Ówczesne państwo Silla było znane z rycerzy Hwarang, którzy nauczeni byli wiary buddyjskiej, zasad kultury i dobrego wychowania oraz sztuki wojennej obejmującej jazdę konną, łucznictwo (kiundo), szermierkę (gum do), zapasy (sirum) oraz walkę wręcz. Nie można jednoznacznie stwierdzić jakie systemy walki były ćwiczone przez rycerzy Hwarang. Były to prawdopodobnie taekkyeon oraz powstały w Baekje subak[5].

Information icon.svg Osobny artykuł: Hwarang.

Od tamtego czasu zarówno taekyen, jak i sudok, w mniejszym lub większym stopniu, uczestniczyły w życiu kulturowym oraz koreańskich strukturach militarnych. W 1919 wraz z rozpoczęciem okupacji Korei przez wojska japońskie rozwiązano armię koreańską, a uprawiania sztuk walki było karane długoletnim więzieniem lub śmiercią. Obie sztuki walki musiały być uprawiane i kultywowane w konspiracji lub poza granicami Korei[5]. Po odzyskaniu niepodległości w 1945 Koreańczycy ponownie mogli kultywować tradycje swoich przodków, a w tym jawnie uprawiać sztuki walki. 36 lat okupacji sprawił, że style taekkyeon i subak zostały rozbite na wiele odmian, a każdy z mistrzów założycieli uważał, ze jego system jest najlepszy[4]. Poza taekkyeon oraz subak (soobak) wpływa na kształt obecnych technik taekwondo miały także kwonbop, tangsudo oraz kongsudo.

Powstanie i rozwój Taekwon-do są ściśle związane z życiem i działalnością jednej osoby – Generała Choi Hong Hi. Urodził się on 9 listopada 1918 r. w Ha Dae w Korei. W wieku 12 lat rozpoczął naukę koreańskiej sztuki walki Tae Kyon u jednego z najznamienitszych mistrzów Han Il Dong i kontynuował ją przez 7 lat. Jako dziewiętnastolatek wyjechał do Kyoto w Japonii w celu kontynuowania nauki początkowo w szkole średniej, a następnie na uniwersytecie. Równocześnie rozpoczął studiowanie japońskiego karate. Wraz z wybuchem II Wojny Światowej został wcielony do armii japońskiej i wysłany na placówkę do Korei. Po przyjeździe zorganizował ruch niepodległościowy, za co został skazany na 7 lat więzienia. W więzieniu dla zabicia nudy i utrzymania sprawności fizycznej samotnie ćwiczył w celi. W tym czasie, aż do momentu odzyskania niepodległości doskonalił swe umiejętności w sztuce walki wręcz. Po wyzwoleniu w sierpniu 1945r. został wcielony do armii koreańskiej, gdzie zaczął robić karierę wojskową i jednocześnie nauczać sztuki walki. Już w 1951 roku został generałem brygady, a rok później szefem sztabu.

W 1953 roku wydał swoją pierwszą książkę na temat służby wywiadowczej. W 1954 roku po raz pierwszy techniki Tae Kyon i japońskiego Karate przekształcił w nowy styl walki oparty na zupełnie innych założeniach. Wykorzystując pozycję społeczną powołał zespół ekspertów, z pomocą których sprawdzał słuszność założeń pod względem skuteczności, biomechaniki, anatomii i fizjologii. W 1955 r. opracowaną przez siebie sztukę walki nazwał Taekwon-do. Doprowadził do wcielenia Taekwon-do jako obowiązkowego szkolenia w armii koreańskiej, szkołach średnich i wyższych, a najlepszych instruktorów wysłał do zaprzyjaźnionych państw. Przemyślana polityka rozwoju dyscypliny oraz uznanie jej za sport narodowy Korei przez władze państwa i co za tym idzie, znaczne nakłady finansowe na jej rozwój i promocję spowodowała, że w krótkim czasie Taekwon-do było uprawiane przez kilka milionów adeptów.

Organizacje[edytuj | edytuj kod]

W 1959 roku Generał Choi zorganizował specjalną grupę pokazową składającą się z najlepszych posiadaczy czarnych pasów (stopni mistrzowskich), z którymi odbył podróż po krajach Dalekiego Wschodu, która odniosła sukces. W odwiedzonych krajach powstały szkoły i kluby Taekwon-do, a instruktorami zostali Koreańczycy z tak zwanej pierwszej linii. W tym samym roku powstał Koreański Związek Taekwon-do, a jego pierwszym prezydentem został Gen. Choi Hong Hi. Już 22 marca 1966 r. dzięki przemyślanej i konstruktywnej polityce generała została utworzona Międzynarodowa Federacja Taekwon-do (International Taekwon-do Federation), a jej członkami założycielami były związki narodowe następujących państw:Wietnamu, Malezji, Singapuru, Federalnej Republiki Niemiec, Stanów Zjednoczonych, Turcji, Włoch, Egiptu i Korei. W 1972 r. siedziba Międzynarodowej Federacji Taekwon-do została przeniesiona do Toronto w Kanadzie za jednomyślną zgodą związków członkowskich, tym samym ITF stracił poparcie rządu koreańskiego i wzbudził jego niezadowolenie. W wyniku utraty kontroli przez Koreę nad ITF-em został zreorganizowany Koreański Związek Taekwon-do i przemianowany na Światową Federację Taekwon-do (World Taekwon-do Federation). Opierając się w pracy szkoleniowej na egzystujących dotąd w cieniu Taekwon-do przedstawicielach odmian karate, zmieniono regulaminy sportowe, nazewnictwo, układy formalne powracając do odrzuconych przez ITF wzorców. Prezydentem nowej organizacji została osobistość związana z kolejnymi rządami Korei Południowej, multimilioner Un Yong Kim. W 2002, wyniku sporów spadkowych powstałych po śmierci gen. Choi Hong Hi, ITF podzielił się na trzy odrębne organizacje o jednakowych nazwach.

Największymi organizacjami taekwondo o zasięgu światowym są:

Istnieje też szereg mniejszych, prywatnych zrzeszeń i federacji międzynarodowych, które powstały na kanwie dynamicznego wzrostu taekwondo WTF i ITF na świecie, np.:

  • American Taekwondo Association (ATA)
  • DUK Moo Kwan Taekwondo
  • Global Taekwondo Federation (GTF)
  • International Ch’ang Hon Taekwon-Do Federation (ICTF)
  • Songham Taekwondo Federation (STF)
  • Taekwon-do Association of Great Britain (TAGB)
  • Taekwon-do International (TI)
  • Unified International Taekwon-Do Federation (UITF)
  • World Traditional Taekwondo Union (WTTU)
  • American Chungdokwan Taekwondo Association (ACTA)

International Taekwon-do Federation (ITF)[edytuj | edytuj kod]

Organizacja założona 22 marca 1966 r.[6], w Polsce reprezentowana przez Polski Związek Taekwon-Do (PZT), Ogólnopolską Organizację Taekwon-do ITF (OOTKD) oraz przez Polskie Zrzeszenie Taekwon-do ITF Poland Taekwon-do ITF Choi Jung Hwa(PZTkd ITF).

Tuż przed śmiercią gen. Choi Hong Hi, jego syn Choi Jung Hwa, odchodzi z organizacji ojca i zakłada swoją, o identycznej nazwie[7]. Zaraz po śmierci gen. Choi Hong Hi następuje kolejny rozłam spowodowany dyskusjami dotyczących osoby nowego prezydenta i kierunków działania, który powoduje powstaniem kolejnej federacji. Ostatecznie istnieją 3 organizacje używające tej samej nazwy:

  • ITF z siedzibą w Austrii, tzw. federacja „północnokoreańska”, z prezydentem Chang Ung wyznaczonym przez gen. Choi Hong Hi, z którą współpracuje Ogólnopolska Organizacja Taekwon-do ITF;
  • ITF z siedziba również w Austrii, tzw. federacja „wiedeńska”, z prezydentem Tran Trieu Quan, z którą współpracuje Polski Związek Taekwon-Do;
  • ITF z siedzibą w Kanadzie, tzw. federacja „kanadyjska”, z prezydentem Choi Jung Hwa, synem twórcy Taekwon-Do (gen. Choi Hong Hi), z którym współpracuje Polskie Zrzeszenie Taekwon-do ITF Poland Taekwon-do ITF Choi Jung Hwa.

Każda z powyższych trzech organizacji prowadzi własny system rozgrywek sportowych, organizuje swoje mistrzostwa Europy i świata.

Wyrokiem Sądu w Wiedniu z 27 października 2005 r. potwierdzono, że legalnie działającymi władzami International Taekwon-Do Federation są:[potrzebne źródło] prezydent – Trân Trieu Quân, zastępca prezydenta – Pablo Trajtenberg, sekretarz – Thomas MacCallum, skarbnik – Wim Bos. Tym samym, sąd uznał przewodnictwo Chang Unga za niezgodne z prawem. Wyrok ten jednak został później uznany za błędny[potrzebne źródło]. Wkrótce potem na stronie ITF „północnokoreańskiego” ukazał się dokument z przesłuchania sądowego 16 stycznia 2006, w którym wskazano na błędy związane z wydaniem wyżej przytoczonej decyzji[potrzebne źródło]. Należy się spodziewać dalszych rozstrzygnięć prawnych w bliskiej przyszłości.

28 stycznia 2011 r. sąd w Wiedniu wydał wyrok prostujący, według którego prof. dr hab. Chang Ung jest prawnym prezydentem International Taekwon-do Federation. Obsadzenie przez niego stanowiska w 2002 r. odbyło się zgodnie z prawem przez tzw. kooptację (uzupełnienie składu zarządu). Kosztami procesu w wysokości 106 365,74 Euro obciążono Niemiecki Związek Taekwondo jako reprezentanta „ITF-u Wiedeńskiego”. Wyrok podlega zaskarżeniu w sądzie wyższej instancji. Źródło: http://itfpoland.org.pl/

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

World Taekwondo Federation (WTF)[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: World Taekwondo Federation.

Organizacja założona 28 maja 1973, w Polsce reprezentowana przez Polski Związek Taekwondo Olimpijskiego. Federacja zajmuje się ogólnoświatową promocją taekwondo jako dyscypliny olimpijskiej.

Inne międzynarodowe zrzeszenia i federacje taekwondo[edytuj | edytuj kod]

Global Taekwondo Federation (GTF) – organizacja będąca odłamem ITF, założona w roku 1990 przez Park Jung Tae pod nazwą United International Taekwon-do Federation (UITF), w Polsce reprezentowana przez Polską Unię Taekwondo (PUT). PUT jest również zrzeszone w Taekwondo International (TI) – międzynarodowej federacji powstałej w 1991 w Wielkiej Brytanii.

Wiki letter w.svg Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Stopnie[edytuj | edytuj kod]

Posiadacze 1. 2. i 3. dan w Rhee Tae Kwon-Do

Stopień zaawansowania oraz umiejętności zawodnika taekwondo odzwierciedla noszony przez niego pas. Wyróżnia się 10 stopni uczniowskich (geup 급, zlatynizowany jako gup lub kup)) oraz 10 stopni mistrzowskich (dan 단) (w ITF – do 9), gdzie 10 kup jest stopniem najniższym, a 10 dan jest stopniem najwyższym.

Stopnie dan są zwyczajowo przedstawiane belkami w postaci cyfr rzymskich naszytych na czarnym pasie.

W taekwondo WTF stopnie do 9. dan uzyskiwane są w wyniku egzaminu, jedynie stopień 10. dan jest nadawany za zasługi. W WTF istnieją również cztery stopnie pum 품 (zlatynizowane jako poom) – tzw. „młodzieżowe” odpowiednik stopni mistrzowskich dla dzieci. Stopnie 1.-3. poom przyznawane są ćwiczącym poniżej 15 roku życia, natomiast czwarty poom – poniżej 18 roku życia.

Stopień Pas Uwagi i symbolika
10. kup Taekwondo-10kup.svg Pas biały noszony przez początkujących, oznacza czystość i otwartość na wiedzę. Tak jak czysta kartka na której zaczynają się pojawiać umiejętności zawodnika.
9. kup Taekwondo-9kup.svg
8. kup Taekwondo-8kup.svg Pas żółty symbolizuje nasionko które zostało zasiane w adepcie Taekwondo lub piasek, jak wiadomo piasek nie jest bardzo stabilny i pewny, tak jak umiejętności zawodnika.
7. kup Taekwondo-7kup.svg
6. kup Taekwondo-6kup.svg Pas zielony oznacza roślinę, która pnie się w górę i wypuszcza swoje pędy.
5. kup Taekwondo-5kup.svg
4. kup Taekwondo-4kup.svg Pas niebieski symbolizuje niebo, w którego kierunku pnie się roślina.
3. kup Taekwondo-3kup.svg
2. kup Taekwondo-2kup.svg Pas czerwony (dawniej brązowy) ostrzega potencjalnych przeciwników przed umiejętnościami adepta, których użycie w walce może być dla nich niebezpieczne, w przyrodzie kolor czerwony jest kolorem ostrzegawczym. Symbolizuje on bardzo wysokie umiejętności przeciwnika.
1. kup Taekwondo-1kup.svg
1. do 4. poom Taekwondo-1poom.svg Pas czarny łączy wszystkie kolory i dlatego jest kolorem mistrzów. Jest przeciwieństwem białego, co oznacza wysoki poziom wyszkolenia i wiedzy w taekwondo. Symbolizuje także brak czułości na strach oraz ciemne moce.
1. do 9 dan Taekwondo-1dan.svg

Struktura taekwondo[edytuj | edytuj kod]

Pokaz technik nożnych
Pokaz rozbić
Pokaz rozbić

Podstawową strukturę taekwondo jako systemu walki można podzielić na:

  • ćwiczenia (układy) formalne (poomse w WTF lub „Tul” w ITF)
  • wolną walkę (kyorugi)
  • techniki samoobrony (hosinsul)
  • techniki rozbić twardych przedmiotów (kyokpa)[2][8]

Elementem łączącym cztery powyższe składowe jest technika.

Formy[edytuj | edytuj kod]

Podstawę taekwondo stanowią: system założeń filozoficzno-moralnych, techniki podstawowe (przede wszystkim nożne), ściśle określone układy formalne – w organizacji WTF jest 17 (+ 8 starszych, nieuznawanych obecnie za oficjalne) układów zwanych poomse (lub poomsae), w ITF 24 układy zwane tul, w GTF ćwiczy się układy z ITF, jak również układy specyficzne dla GTF – łącznie 30 układów. Współzawodnictwo sportowe obejmuje przede wszystkim walkę i układy formalne. Rozgrywa się również inne konkurencje, np. w federacji ITF są to techniki specjalne i testy siły, a w WTF konkurencje sprawnościowe.

Information icon.svg Osobny artykuł: Hyeong.

Układy formalne WTF[edytuj | edytuj kod]

Pokaz synchroniczny układów formalnych, Korea Północna 2008
Poomse synchroniczne

Początkowo formami w WTF były Palgue, zbliżone do form karate. Obowiązywały w wymaganiach na stopnie od 8 do 1 kup:

  • Palgue Il Jang
  • Palgue I Jang
  • Palgue Sam Jang
  • Palgue Sa Jang
  • Palgue O Jang
  • Palgue Yuk Jang
  • Palgue Chil Jang
  • Palgue Pal Jang

Poomse Taeguk (wymowa Te-gok) zastąpiły z czasem Palgue:

  • Taeguk Il Jang – symbolizuje niebo (18 ruchów)
  • Taeguk I Jang – symbolizuje radość (18 ruchów)
  • Taeguk Sam Jang – symbolizuje ogień (20 ruchów)
  • Taeguk Sa Jang – symbolizuje piorun (20 ruchów)
  • Taeguk O Jang – symbolizuje wiatr (20 ruchów)
  • Taeguk Yuk Jang – symbolizuje wodę (23 ruchy)
  • Taeguk Chil Jang – symbolizuje górę (25 ruchów)
  • Taeguk Pal Jang – symbolizuje ziemię (24 ruchy)

Poomse wymagane na poszczególne stopnie mistrzowskie noszą nazwy:

1. dan (Cho Dan)

  • Koryo – Korea

2. dan (I Dan)

  • Kumgang – Diament

3. dan (Sam Dan)

  • Taebek – Góra (symbol kraju)

4. dan (Sa Dan)

  • Pyongwon – Równina
  • Sipjin – Dziesięć

5. dan (O Dan)

  • Jitae – Ziemia
  • Chonkwon – Niebo

6. dan (Yuk Dan)

  • Hansu – Woda
  • Ilyo – Jedność

Układy formalne ITF[edytuj | edytuj kod]

W ITF istnieją 24 układy formalne, mające symbolizować 24 godziny doby. Zdaniem gen. Choi Hong Hi nawet najdłuższe życie jest niczym jedna doba w obliczu wieczności[potrzebne źródło]. Ta grupa układów określana jest jako tul, Chang-Hon hyong lub Chon-ji (od nazwy pierwszego z nich), a ich autorstwo przypisuje się mistrzom Nam Tae Hi i Han Cha Kyo[potrzebne źródło].

Układy wymagane na stopnie uczniowskie (10–1 kup)

  • Chon-ji Tul (19 ruchów) – „niebo-ziemia” symbolizuje początek i stworzenie świata, punkt początkowy w nauce taekwondo
  • Dan-Gun Tul (21 ruchów) – nazwa pochodzi od świętego Dan Gun Wanggom, który uważany jest za legendarnego założyciela Korei w 2333 r. p.n.e.
  • Do-San Tul (24 ruchy) – pseudonim patrioty Ahn Chang-Ho
  • Won-Hyo Tul (28 ruchów) – nazwisko antycznego mnicha, propagatora buddyzmu z dynastii Silla VII w.
  • Yul-Gok Tul (38 ruchów) – pseudonim XVI-wiecznego filozofa i nauczyciela Yi-I, „Konfucjusza Korei”
  • Joong-Gun Tul (32 ruchy) – nazwisko koreańskiego działacza politycznego An Jung-geun
  • Toi-Gye Tul (37 ruchy) – pseudonim średniowiecznego naukowca i filozofa Yi Huang żyjącego w XVI w.
  • Hwa-Rang Tul (29 ruchów) [Hwarang] – grupa młodych arystokratów w dawnej Korei wychowywanych do późniejszej służby państwu.
  • Choong-Moo Tul (30 ruchów) – pseudonim admirała Yi Soong-Si, wynalazcy antycznej łodzi podwodnej – kobukson

Podczas egzaminu na 1 dan obowiązują te same układy co na 1 kup.

Układy formalne na stopnie mistrzowskie (1-9 Dan):

  • Kwang-Gae Tul – nazwisko XIX króla królestwa Goguryeo Kwang-Gae-Toh-Wang, który odzyskał dla Korei dużą część dawnych terenów z Mandżurią włącznie. 39 ruchów odnosi się do dwu pierwszych cyfr daty 391 n.e., tj. roku jego wstąpienia na tron.
  • Po-Eun Tul – pseudonim XIV-wiecznego poety i badacza natury Jeong Mong-ju, którego poemat: „nie będę służył obcemu władcy, choćbyście mnie ukrzyżowali tysiąc razy” jest znany każdemu Koreańczykowi. Diagram układu (--) symbolizuje jego wierność władcy, aż do końca dynastii Koryo.
  • Ge-Baek Tul – nazwisko generała z czasów księstwa Baekje
  • Eui-Am Tul – pseudonim Son Byong Hi, przywódcy w walce o niepodległość narodową
  • Choong-Jang Tul – pseudonim generała Kim Dung Ryang z czasów dynastii Lee (XIV w.)
  • Ju-Che Tul – pojęcie filozoficzne określające człowieka jako byt w pełni władający sobą i naturą
  • Sam-Il Tul – ruch narodowowyzwoleńczy zawiązany 1 marca 1919 r.
  • Yoo-Sin Tul – nazwisko generała Kim Yoo Sin, naczelnego wodza z czasów dynastii Silla
  • Choi-Yong Tul – nazwisko naczelnego dowódcy armii Choi Yong z czasów dynastii Koryo
  • Yon-Gae Tul – nazwisko generała z czasów królestwa Goguryeo Yon Gae Somoon
  • Ul-Ji Tul – nazwisko generała Ul-Ji Moon Dok, któremu powiodła się obrona kraju przed armią wroga liczącą ok. 1 miliona żołnierzy
  • Moon-Moo Tul – imię 30. króla z dynastii Silla
  • So-San Tul – pseudonim mnicha Choi Hyong Ung z czasów dynastii Lee, twórcy klasztornych sił zbrojnych dla wsparcia działań wojennych zmierzających do odparcia najazdu Japończyków na półwysep
  • Se-Jong Tul – nazwisko największego koreańskiego króla, wynalazcy alfabetu koreańskiego w 1443 r.
  • Tong-Il Tul – dosłownie „zjednoczenie”, wyraża pragnienie zjednoczenia Korei

Układy formalne GTF[edytuj | edytuj kod]

W GTF istnieje 30 układów formalnych. 24 z nich to układy ITF – z tym, że zamiast Juche powrócono do Ko-Dang Układy formalne GTF:

  • Jee-Sang
  • Dhan-Goon
  • Jee-Goo
  • Ko-Dang (zamiast Juche)
  • Jook-Am
  • Pyong-Hwa
  • Sun-Duk

Nadbudowa[edytuj | edytuj kod]

Zasady etyczne taekwondo wg mistrza Choi Hong Hi:

  1. grzeczność, uprzejmość (koreańskie yeui)
  2. rzetelność, uczciwość (koreańskie yomchi)
  3. wytrwałość (koreańskie innae)
  4. samokontrola, opanowanie (koreańskie gukgi)
  5. nieugięty duch, odwaga (koreańskie baekjul boolgool).

Przysięga Taekwon-Do ITF:

  • Będę przestrzegał zasad taekwon-do.
  • Będę szanował instruktora i osoby starsze stopniem.
  • Nigdy nie będę nadużywał taekwon-do.
  • Będę bronił wolności i sprawiedliwości.
  • Będę rzecznikiem pokoju na świecie.

Taekwondo jest szeroko rozpowszechnioną na świecie sztuką walki. Styl ten charakteryzuje duża ilość kopnięć, w tym szczególnie widowiskowych technik z wyskoku. Opanowany na wysokim poziomie gwarantuje on pełne wykorzystanie siły i szybkości, na jakie stać ludzkie ciało[potrzebne źródło].

Rywalizacja sportowa[edytuj | edytuj kod]

Walka w regulaminie WTF

Różnice w regułach walk[edytuj | edytuj kod]

Najwidoczniejsza różnica między stylami walki reprezentowanymi przez trzy główne organizacje taekwondo jest taka, że regulaminy zawodów ITF i GTF pozwalają uderzać w twarz pięścią (w rękawicy), a regulamin WTF tylko nogą (pięścią można uderzać tylko w korpus – dlatego w WTF stosuje się głównie techniki nożne).

Na zawodach organizowanych przez organizacje ITF i GTF walczy się w tzw. lekkim kontakcie, a w zawodach organizowanych przez WTF w tzw. pełnym kontakcie[potrzebne źródło], rozumianym tutaj jako dopuszczalność zadawania ciosów z pełną siłą, w odróżnieniu od formuły full contact w kick-boxingu.

Różnice ITF-WTF[edytuj | edytuj kod]

Zestaw ochraniaczy (na korpus, golenie i przedramiona) w regulaminie WTF

Podstawową różnicą jest fakt, że w WTF dozwolony jest full contact (kopnięcia zadawane z pełną siłą) oraz możliwość wygrania walki poprzez KO (knock out), podczas gdy w ITF zawody ryzgrywane są w tzw. light contact, a zawodnicy za stosowanie zbyt mocnych uderzeń są karani bądź dyskwalifikowani. Kolejną różnicą która rzuca się w oczy jest garda – w WTF, zależnie od stylu walki i sytuacji, występuje niska garda, chroniąca tułów (przybierana w pozycji gotowości), lub nie występuje wcale. Jest to wynikiem obowiązujących przepisów, gdzie uderzenie pięścią w twarz jest zabronione. W rezultacie zawodnicy stosują głównie kopnięcia, które są bardzo widowiskowe, silne i złożone koordynacyjnie. Taki system walki pozwolił jednocześnie stworzyć dyscyplinę całkowicie różną od dotychczasowych form kick-boxingu. W ITF, zależnie od stylu walki zawodnika i sytuacji, jest zbliżona do tej z boksu, kick-boxingu lub muay-thai (ręce są szerzej rozstawione niż w gardzie bokserskiej w celu ochrony przed kopnięciami obrotowymi). Spotyka się też gardę z przednią ręką nisko, tylną na wysokości głowy. Wizualnie walka ITF przypomina walkę kick-boxingu w formule semi-contact.

W regulaminie ITF walki eliminacyjne seniorów składają z dwóch dwuminutowych rund, w przypadku juniorów rundy trwają po 1,5 minuty. Według regulaminu WTF walki z trzech dwuminutowych rund. Przerwy między rundami w trwają po 1 minutę.

W walkach ITF powierzchnie uderzające stanowią: przednia i wierzchnia część pięści (apjuomuk, dungjoomuk) oraz każda część stopy do wysokości stawu skokowego. W WTF są to: przednia część pięści (pa-run ju-mok) – niezależnie od kąta, toru ruchu czy umiejscowienia pięści – i część nogi poniżej kostki. W obu regulaminach nie są dozwolone ataki golenią lub kolanem.

W ITF powierzchniami punktowanymi są przednie oraz boczne powierzchnie głowy i szyi, a także przednie oraz boczne powierzchnie tułowia od szyi do kolców biodrowych górnych przednich. W WTF dozwolone powierzchnie stanowią powierzchnie 'haechyo, sygnalizowanie niecelności trafienia przeciwnika (np. kopnięcie w rękę), celowe przedłużanie przerw w walce (np. poprawianie sprzętu, ospałe (powolne) reagowanie na komendy sędziego), podawanie ręki po komendzie sijak.

Punktacja walki WTF[edytuj | edytuj kod]

Walka w regulaminie WTF
  1. Legalne powierzchnie punktowe:
    1. środkowa część tułowia: tułów pokryty ochraniaczem,
    2. twarz: jej cała część, włącznie z uszami.
  2. Ważne punkty są podzielone następująco:
    1. jeden (1) punkt za atak na ochraniacz tułowia,
    2. dwa (2) punkty za kopnięcie obrotowe na ochraniacz tułowia,
    3. trzy (3) punkty za kopnięcie na głowę,
    4. cztery (4) punkty za kopnięcie obrotowe na głowę.
  3. Punkty są przyznawane, gdy dozwolone techniki są zadawane stopą dokładnie i silnie w legalne, punktowane okolice (powierzchnie) ciała.
  4. W przypadku użycia kluczy sygnalizacyjnych lub kart punktowych za ważne uznane są punkty przyznane przez trzech lub więcej sędziów punktowych.
  5. O wyniku walki decyduje suma punktów z trzech rund.
  6. Zwycięstwo w walce zależy od końcowej punktacji(nie liczone są połówki punktów) lub decyzji o przyznaniu przewagi:
    1. zwycięstwo na punkty po zakończeniu trzech rund walki,
    2. zwycięstwo przez KO (knock out)
    3. zwycięstwo przez różnicę punktową: jeśli wystąpi różnica 12 punktów to walka zostanie zatrzymana i wskazany zwycięzca.
    4. zwycięstwo przez przewagę jeżeli zawodnik przeciwny uzyskał 4 punkty ujemne.
  7. W przypadku remisu po zakończeniu trzeciej rundy po regulaminowej przerwie należy rozegrać rundę czwartą (poprzednie kary i punkty nie będą liczone- tablica punktowa zostaje wyzerowana)
  8. W przypadku wystąpienia remisu po zakończeniu dogrywki (4 runda) należy rozegrać walkę o złoty punkt (do pierwszego zaliczonego trafienia) jeśli po upływie dwóch minut nadal będzie remis to zwycięzce jest wskazany na podstawie przewagi uzyskanej poprzez inicjatywę wykazaną w trakcie 5 rundy. Decyzję o przewadze podejmują wszyscy sędziowie.
  9. Gdy zawodnik zdobywa punkty poprzez nieprzepisową akcję, punkty takie powinny być anulowane przez sędziego pola walki.
  10. Kary
    1. kyong-go (odjęcie półpunktu) zawodnik może być ukarany za: chwytanie przeciwnika; pchanie przeciwnika barkiem, ciałem, ramionami lub dłońmi; wychodzenie za pole walki; unikanie walki; upadanie; atakowanie kolanem lub celowe blokowanie kolanem lub łokciem; atakowanie pięścią twarzy; gestykulacja w celu wymuszania na sędziach punktu lub kary poprzez podnoszenie ręki itp.; niewłaściwe uwagi lub niestosowne zachowanie zawodnika lub jego sekundanta
    2. gam-jeom (odjęcie całego punktu) zawodnik może być ukarany za: atakowanie leżącego przeciwnika; celowy atak po komendzie „kalyeo”(przerwać); groźne atakowanie twarzy przeciwnika ręką lub pięścią; uderzenie głową; rzucenie przeciwnika; brutalne i ekstremalne zachowanie lub uwagi ze strony zawodnika lub jego sekundanta

Droga taekwondo do igrzysk olimpijskich[9][edytuj | edytuj kod]

Taekwondo na igrzyskach olimpijskich[edytuj | edytuj kod]

Taekwondo WTF zawitało na igrzyskach olimpijskich w Seulu (1988) oraz w Barcelonie (1992) jako dyscyplina pokazowa. W Seulu (1988) Polskę reprezentowali: Wojciech Kowalski, Mariusz Zdonek i Piotr Radke[10].

Od igrzysk olimpijskich w Sydney (2000), Taekwondo WTF jest pełnoprawnym sportem olimpijskim. W Atenach (2004) Polska była reprezentowana w kategorii do 57 kg przez Aleksandrę Uścińską[11] z Poznania[12]. W swojej pierwszej walce (1/8 finału) Polka przegrała na punkty 2:11 z Hiszpanką Sonią Reyes[13]. Trenerem zawodniczki był Lee Soo Kwang[14].

Walki olimpijskie w Taekwondo WTF odbywają się w następujących kategoriach wagowych:

  • kobiety: do 49, do 57, do 67 i powyżej 67 kg.
  • mężczyźni: do 58, do 68, do 80 i powyżej 80 kg.

Z uwagi na odmienne kategorie wagowe na IO i mistrzostwach świata czy kontynentalnych do Igrzysk Olimpijskich rozgrywane są turnieje kwalifikacyjne: 1 światowy oraz kontynentalne.

Komendy i polecenia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz też: cyfry koreańskie.

Taekwondo uważane jest za dziedzictwo kulturowe Korei, dlatego na treningu oraz na zawodach stosuje się przeważnie terminologię oryginalną, w języku koreańskim[15]. W taekwondo używane są komendy i polecenia w języku koreańskim, podstawowe z nich zaprezentowano w poniższej tabeli.

Latynizacja Hangul Znaczenie
Charyeot 차렷 Uwaga, baczność
Kyongle 경례 Ukłon
Baro 바로 Powrót
Shwieo 쉬어 Spocznij (relaks)
Kihap 기합 Okrzyk
Junbi 준비 Przygotować się
Shijak 시작 Start
Gallyeo 갈려 Przerwa
Gyesok 계속 Kontynuować
Guman 그만 Zatrzymać (stop)
Dwiro dora 뒤로 돌아 Obrót przez plecy (180 stopni)
Haesan 해산 Odwołać

Przypisy

  1. Niektóre organizacje, stosują pisownię „Tae Kwon Do” lub, jak International Taekwon-Do Federation „Taekwon-Do”. Preferuje się jednak pisownię łączną.
  2. 2,0 2,1 2,2 Lee, Kyong Myong, Nowicki, Dariusz: Taekwondo. Sport olimpijski i sztuka samoobrony. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press, 1995, s. 9. ISBN 83-7020-214-4. (pol.)
  3. 3,0 3,1 Lee, Kyong Myong: Taekwondo Kyorugi. Trening walki sportowej. [tł. Dariusz Nowicki]. Warszawa: Centralny Ośrodek Sportu, 1998, s. 10, seria: Biblioteka trenera. ISBN 83-86504-41-2. (pol.)
  4. 4,0 4,1 Lee, Kyong Myong, Nowicki, Dariusz: Taekwondo. Sport olimpijski i sztuka samoobrony. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press, 1995, s. 13-19. ISBN 83-7020-214-4. (pol.)
  5. 5,0 5,1 5,2 Lee, Kyong Myong, Nowicki, Dariusz: Taekwondo. Sport olimpijski i sztuka samoobrony. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Alma-Press, 1995, s. 11-13. ISBN 83-7020-214-4. (pol.)
  6. Niekiedy przyjmuje się rok 1955 jako rok założenia ITF. Ta informacja nie znajduje jednak potwierdzenia w Encyclopedia of Taekwon-do, która podaje datę 22 marca 1966, oraz członków-założycieli: związki narodowe Wietnamu, Malezji, Singapuru, Federalnej Republiki Niemiec, Stanów Zjednoczonych, Turcji, Włoch, Egiptu i Korei.
  7. [1]Oświadczenie Choi Jung Hwa po odejściu z ITF złożone przed śmiercią generała Choi Hong Hi. Polskie tłumaczenie: http://www.taekwondo.com.pl/masterchoi.htm.
  8. Pomianowski, Andrzej, Burdalski, Mariusz: Taekwondo. Sztuka stosowania kopnięć. Olsztyn: Agencja Wydawnicza „Remix”, 1995, s. 9. ISBN 83-903494-8-5. (pol.)
  9. Lee, Kyong Myong: Taekwondo Kyorugi. Trening walki sportowej. [tł. Dariusz Nowicki]. Warszawa: Centralny Ośrodek Sportu, 1998, s. 13-14, seria: Biblioteka trenera. ISBN 83-86504-41-2. (pol.)
  10. Polska Reprezentacja Olimpijska – SEUL 1988. Polski Komitet Olimpijski. [dostęp 31 sierpnia 2009]. (pol. • ang.).
  11. Polska Reprezentacja Olimpijska – ATENY 2000. Polski Komitet Olimpijski. [dostęp 31 sierpnia 2009]. (pol. • ang.).
  12. krp: Aleksandra Uścińska ze Śremu jedzie na igrzyska do Aten! (pol.). Gazeta.pl Poznań, 22 lutego 2004. [dostęp 31 sierpnia 2009].
  13. krp: Aleksandra Uścińska bez sukcesu w Atenach (pol.). Gazeta.pl Poznań, 27 sierpnia 2004. [dostęp 31 sierpnia 2009].
  14. krp: Ateny 2004: Aleksandra Uścińska startuje w piątek w turnieju taekwondo (pol.). Gazeta.pl Poznań, 26 kwietnia 2004. [dostęp 31 sierpnia 2009].
  15. Lee, Kyong Myong: Taekwondo Kyorugi. Trening walki sportowej. [tł. Dariusz Nowicki]. Warszawa: Centralny Ośrodek Sportu, 1998, s. 7, seria: Biblioteka trenera. ISBN 83-86504-41-2. (pol.)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]