Tafsir

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Tafsir (arab. تفسير) – ogólny komentarz koraniczny.

W tradycji islamu rozróżnia się dwa typy komentarza do Koranu: tafsir i tawil. Pierwszy z nich obejmuje wszystkie aspekty objaśniania Koranu, natomiast drugi ma charakter szczególnie głęboki, ezoteryczny. Sam wyraz tawil oznacza bowiem sięganie do źródeł, do początków. Ten drugi typ komentarza pojawił się później.

Tradycyjnie za pierwszego komentatora Koranu uważa się Abd Allaha Ibn al-Abbasa (zm. 687), szczególnie uczonego brata stryjecznego Mahometa, który zaczął swoje dzieło za kalifatu Usmana. Jego Tafsir zachował się jedynie w cytatach zawartych w późniejszych komentarzach, przede wszystkim At-Tabariego (zm. 923). Charakter komentarza nosi również dzieło Pytania Nafi'a Ibn al-Azraka, mające formę odpowiedzi Ibn al-Abbasa na pytania zadawane przez słynnego przywódcę azrakitów Nafi'a. Także jedynie w formie cytatów w późniejszych komentarzach zachował się komentarz Hasana al-Basriego (zm. 728). Najwcześniejszym pełnym komentarzem koranicznym, który zachował się do naszych czasów jest Tafsir Mudżahida Ibn Dżabra al-Makkiego (zm. 722), ucznia Ibn al-Abbasa.

Oto wykaz ważniejszych komentarzy do Koranu:

Muhammad ibn Dżarir at-Ṭabari (838-923): Dżami al-bajan fi tafsir al-Kuran

Ibn Kasir (1301-1373): Tafsir al-Kuran al-azim - komentarz klasyczny, stanowiący rodzaj wyciągu do celów praktycznych, ze wcześniejszego, dużo obszerniejszego komentarza Tabariego.

Fachr ad-Din ar-Razi (865-925): Mafatih al-Ghajb ('Klucze do niewidocznego'), zwany również At-Tafsir al-Kabir ('Wielki komentarz'), obszerne dzieło, obejmujące szeroki zakres wiedzy, również z dziedziny nauk ścisłych i medycznych. Ibn Tajmijja miał się wyrazić o nim krytycznie, iż "zawiera wszystko, oprócz egzegezy".

Jahja Ibn Zijad al-Farra: Maani al-Kuran (Znaczenia Koranu).

Kadi Abu Saud al-Hanafi: Irszad al-akl as-salim ila mazaja al-Kuran al-Karim zwany również w skrócie Tafsir Abi Saud.

Imam Abu Abd Allah ibn Ahmad al-Kurtubi (1214-1273): Al-Dżami li-ahkam al-Kuran (‘Zbiór przepisów koranicznych’) słynnego jurysty malikickiego z Kordowy, liczący 10 tomów, traktujący głównie o przepisach prawnych. Autor przedstawia poglądy innych szkół prawa islamu, poza malikicką; jeden z tomów tego komentarza został przetłumaczony na angielski przez Aishę Bewley.

Ahmad ibn Muhammad as-Saalabi (zm. 1035): Tafisr as-Saalabi, zwany również At-Tafsir al-kabir (‘Wielki komentarz’).

Kadi Abu Bakr ibn al-Arabi: Ahkam al-Kuran – autor zwany jest kadim (sędzią), dla odróżnienia od słynnego mistyka (sufiego) Ibn Arabiego i jest jurystą malikickim z Andaluzji. Jego 3-tomowy tafsir uwzględnia wyłącznie opinie malikickiej szkoły prawa.

Al-Dżassas: Ahkam al-Kuran (‘Przepisy Koranu’) – Ten 3-tomowy tafsir jest wykładnią przepisów prawa według szkoły hanafickiej. Popularny jest szczególnie wśród hanafitów w Indiach, na Bliskim Wschodzie i w Turcji.

Mahmud Alusi al-Hanafi: Tafsir Ruh al-Maani fi Tafsir al-Kuran al-azim (‘Komentarz ducha znaczeń w komentarzu do wspaniałego Koranu’), zwykle występujący pod nazwą skróconą „Ruh al-maani”.

Ismail Hakki al-Bursawi: Ruh al-bajan, 10-tomowe dzieło założyciela zakonu sufickiego Hakkiyye Jelveti.

Ibn Adżiba: Al-Bahr al-muhit (‘Wszechogarniający ocean’), 2-tomowe dzieło szajcha marokańskiego, z zakonu sufickiego Szazili.

Hasan ibn Masud al-Baghawi (zm. 1116): Maalim at-Tanzil, opierający się wyraźnie na tafsirze As-Saalibiego, ale przykładający większą wagę do hadisów proroka Mahometa.

Abu al-Kasim Mahmud ibn Umar az-Zamachszari (zm. 1144): Al-Kaszszaf (‘Odkrywca’), należący do odłamu mutazylitów, a mimo to wykorzystywany przez sunnitów, lecz opatrzony komentarzem w duchu ich nauki, wytykającym błędy rozumowania mutazylitów.

Abd Allah ibn Umar al-Bajdawi (zm. 1286): Anwar at-Tanzil (‘Światła objawienia’), stanowiący wersję skróconą „Kaszszafa”, również przerobioną w duchu sunnickim, drukowany w 2 tomach. W Turcji wychodzi często z uwagami szajcha tureckiego Al-Kunawiego na marginesie, w 7 tomach.

Al-Muharrar al-wadżiz fi tafsir al-kitab al-aziz (‘Skrócony zapis egzegezy szlachetnej księgi’), zwany popularnie tafsirem Ibn Atijji, od nazwiska autora, Ibn Atijji, jurysty malikickiego z Andaluzji. Największym powodzeniem cieszy się ów komentarz w Afryce Północnej.

Zad al-Masir fi ilm at-tafsir, autorstwa wybitnego polihistora hanbalickiego, Ibn al-Dżawziego.

Tafsir an-Nasafi, autorstwa jurysty hanbalickiego An-Nasafiego, publikowany w 2 tomach.

Tafsir Abi Hajnan, zwany również Al-bahr al-muhit, wydawany w 7 tomach i zawierający wiele przekazów, w których autentyczność część egzegetów nie wierzy. Powstały w Andaluzji, popularny zwłaszcza w Afryce Północnej.

Tafsir al-Dżalalajn, (Komentarz dwóch Dżalalów), rozpoczęty przez Dżalal ad-Dina al-Mahalliego w 1459, a następnie uzupełniany, według tej samej metody, przez jego ucznia, szafi’ickiego jurystę Dżalal ad-Dina as-Sujutiego (zm. 1505), aż do śmierci tego ostatniego. Ceniony przez muzułmanów na całym świecie, ze względu na prostotę. Przetłumaczony w całości na angielski przez Aishę Bewley.

Spośród nowszych komentarzy do Koranu, inspirowanych osiągnięciami Zachodu, np. w dziedzinie literackiej interpretacji tekstu, oraz nowszymi doktrynami społeczno-politycznymi, na uwagę zasługują "Al-Manar" ('Miejsce światła'), zainicjowany przez "modernistów" egipskich na czele z Muhammadem Abduh, oraz jego uczniem Raszidem Ridą, tudzież "Fi zilal al-Kuran" (W cieniu Koranu), duchowego przywódcy Braci Muzułmanów Sajjida Kutba (zm. 1966), wydany w Bejrucie w 8 tomach.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Janusz Danecki: Kultura islamu : słownik. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1997. ISBN 83-02-06373-8.
  • Janusz Danecki: Podstawowe wiadomości o islamie. [T.] 1. Warszawa: "Dialog", 1998. ISBN 83-86483-40-7.