Tajęża jednostronna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tajęża jednostronna
Illustration Spiranthes spiralis0.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina storczykowate
Podrodzina storczykowe
Rodzaj tajęża
Gatunek tajęża jednostronna
Nazwa systematyczna
Goodyera repens (L.) R. Br
W. T. Aiton, Hortus kew. ed. 2, 5:198. 1813[2]
Synonimy
  • Elasmatium repens (L.) Dulac
  • Gonogona repens (L.) Link
  • Goodyera brevis Schltr.
  • Orchiodes marginatum (Lindl.) Kuntze
  • Peramium repens (L.) Salisb.
  • Tussaca secunda Raf.[3]
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Tajęża jednostronna (Goodyera repens (L.) R. Br.) – gatunek byliny kłączowej z rodziny storczykowatych (Orchidaceae). Występuje w Europie, Ameryce Północnej i w Azji[2]. W Polsce bardzo rzadko na niżu i w górach po regiel górny[4].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Pokrój
Wysmukła, mała roślina osiągająca od 8-25 (30[5]) cm wysokości[4], o gałęzistym, czołgającym się podziemnym kłączu[5].
Łodyga
Zielona w górnej części gęsto, gruczołowato owłosiona[4]. W dolnej partii ulistniona.
Liście
Owalne do sercowatych, ciemnozielone z jasnymi plamami, mięsiste. Siatkowato unerwione, zebrane u dołu w rozetkę[4][5]. Posiadają oskrzydlony ogonek liściowy. Listki łodygowe mniejsze, przylegające do łodygi[6].
Kwiaty
Wąski, kłosokształtny i wydłużony kwiatostan składający się z wielu gęsto osadzonych, owłosionych, drobnych, białych i pachnących kwiatów, osadzonych na skręconych szypułkach w kątach przysadek[4][6]. Poza dwoma, lekko rozchylonymi bocznymi działkami, płatki są stulone. Wewnątrz gardzieli pomarańczowa plamka. Warżka bez ostrogi, u nasady workowato rozdęta. Zalążnia nie ulega skręceniu, jest walcowata i omszona[6].
Owoce
Rozdęta, brązowa torebka[6].
Kwiaty

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Rozwój
Kwitnie od czerwca do sierpnia. Produkuje nasiona o masie 0,00002 g, które są łatwo rozprzestrzeniane przez wiatr (anemochoria)[5]. Rozetki liści wyrastają latem, zimują i obumierają po kwitnieniu w następnym roku[4]. Liczba chromosomów 2n = 30[7].
Siedlisko
Rośnie w cienistych borach sosnowych oraz w borach świerkowych. W Polsce występuje zwłaszcza na północy kraju (zwłaszcza w nadmorskich borach bażynowych). Na południu w Sudetach i w Karpatach, zwykle w jedlinach i rzadko w borach świerkowych. Preferuje gleby kwaśne; świeże, ubogie i umiarkowanie żyzne. Wszystkie części rośliny są trujące. Gatunek charakterystyczny dla acydofilnych borów z klasy Vaccinio-Piceetea[6].

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Rodzaj został nazwany na cześć angielskiego botanika Johna Goodyera (1592–1664), autora i tłumacza licznych publikacji botanicznych. Nazwa gatunkowa pochodzi od łacińskiego słowa "repo" – "czołgać się" i nawiązuje do pełzającego kłącza tajęży[8].

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Roślina objęta w Polsce ścisłą ochroną gatunkową.

Roślina umieszczona na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006)[9] w grupie gatunków wymierających na izolowanych stanowiskach, poza głównym obszarem występowania (kategoria zagrożenia [E]).

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-08-03].
  2. 2,0 2,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2013-07-19].
  3. The Plant List. [dostęp 2013-07-19].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Peter H. Barthel: Storczyki - gatunki dziko rosnące. Warszawa: Multico, 1997, s. 58. ISBN 83-7073-145-7.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 Martin Červenka, Viera Feráková, Milan Háber, Jaroslav Kresánek, Libuše Paclová, Vojtech Peciar, Ladislav Šomšák: Świat roślin skał i minerałów. Warszawa: PWRiL, 1982, s. 94, 250. ISBN 83-09-00462-1.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Grzegorz Vončina: Pieniny – Przyroda i Człowiek (pol.). W: Tajęża jednostronna Goodyera repens (L.) R.Br. – nowy przedstawiciel storczykowatych Orchidaceae w Pienińskim Parku Narodowym [on-line]. 2010. [dostęp 2013-07-19].
  7. Goodyera repens na Flora of North America [dostęp 2013-11-30].
  8. Marian Rejewski: Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Warszawa: KiW, 1996. ISBN 83-05-12868-7.
  9. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.