Tajskie liczebniki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Tajskie liczebniki ((taj.) เลขไทย) to zbiór liczebników tradycyjnie używanych w Tajlandii, chociaż cyfry arabskie są bardziej powszechne. Liczebniki te wywodzą się z indyjsko-arabskiego systemu liczbowego powszechnie stosowanego w innych częściach świata. W języku tajskim, liczebnik często następuje po rzeczowniku i poprzedza klasyfikator miary[1], chociaż występują odstępstwa od tej reguły.

Cyfry[edytuj | edytuj kod]

Tajskie zero, które także oznacza środek, w zależności od kontekstu, wywodzi się wprost z sanskryckiego śūnya, podobnie jak wieloznaczne nazwy od dwa do cztery, podane niżej, z wyjątkiem jeden i jej wariantów. Tajskie nazwy cyfr od dwa do dziewięć przypominają te w języku kantońskim używane w południowych Chinach. Są one nawet bliższe minnańskiemu (Teochew/Hokkien), być może dlatego, że Chińczycy w Tajlandii używają Teochew. Natomiast znaki cyfr są niemalże identyczne z cyframi khmerskimi. Poniżej jest porównanie do trzech języków (kantońskiego, minnańskiego z wymową). Tajska transliteracja stosuje transkrypcję języka tajskiego (RTGS).

Liczba Tajski Khmerski Kantoński Minnański
Liczba Słownie RTGS Archaiczne
0 ศูนย์ sun (Sanskryt śūnya) 零 (ling4) 空 (khong3)
1 หนึ่ง nueng อ้าย (âai) 一 (yat1) 一 (it4)
2 สอง song ยี่ (yîi) 二 (yi2) [雙 (seung1) = pair] 二 (ji7) [雙 (song1, lit.)]
3 สาม sam สาม (sǎam) 三 (saam1) 三 (sam1, lit.)
4 สี่ si ไส (săi) 四 (sei3) 四 (si3)
5 ห้า ha งั่ว (ngûa) 五 (ng5) 五 (go.7)
6 หก hok ลก (lók) 六 (luk6) 六 (liok8, lit.)
7 เจ็ด chet เจ็ด (jèd) 七 (chat1) 七 (chit4)
8 แปด paet แปด (pàed) 八 (baat3) 八 (pat4, lit.)
9 เก้า kao เจา (jao) 九 (gau2) 九 (kau2)
10 ๑๐ สิบ sip จ๋ง (jǒng) ១០ 十 (sap6) 十 (tzhap2)

[lit. = wymowa literacka]

Od dziesięciu do miliona[edytuj | edytuj kod]

Z sanskrytu lakh oznacza rangę cyfry w systemie pozycyjnym (tam naeng khong thua lek, ตําแหน่งของตัวเลข), które są ponazywane dla potęg liczby dziesięć: jednostki to lakh nuay (หลักหน่วย); dziesiątki, lakh sip (หลักสิบ); setki, lakh roi (หลักร้อย), itd.[2] Liczba jeden następująca po dowolnej potędze dziesięciu staje się et (kantoński: 一, yat1; minnoński: 一, it4). Liczba dziesięć (sip) jest taka same w minnońskim 十 (sip8, lit.). Liczby od dwadzieścia do dwadzieścia dziewięć rozpoczynają się od yi sip (kantoński: 二十, yi6sap6; minnoński: 二十, lit. ji7sip8). Nazwy z lakh sip od 30 do 90 oraz dla lakh ze 100, 1000, 10000, 100000 i milion, są prawie takie same jak liczby khmerskie.

Liczba Tajski RTGS
10 ๑๐ สิบ sip
11 ๑๑ สิบเอ็ด sip et
12 ๑๒ สิบสอง sip song
20 ๒๐ ยี่สิบ yi sip
21 ๒๑ ยี่สิบเอ็ด yi sip et
22 ๒๒ ยี่สิบสอง yi sip song
100 ๑๐๐ ร้อย roi
1 000 ๑๐๐๐ พัน phan
10 000 ๑๐๐๐๐ หมื่น muen
100 000 ๑๐๐๐๐๐ แสน saen
1 000 000 ๑๐๐๐๐๐๐ ล้าน lan

Dla liczb od 21 do 29, część oznaczająca 20: yi sip (ยี่สิบ), może być skrócona w mowie potocznej do yip (ยีบ, ยิบ).

Setki są tworzone przez połączenie roi z wartościami dziesiątek i jednostek. Na przykład, dwieście trzydzieści dwa to song roi sam sip song.. Słowa roi, phan, muen, i saen powinny pojawić się przed liczbą (nueng jest opcjonalne), więc np. dwieście dziesięć to song roi sip, a sto to roi lub nueng roi. Nueng nigdy nie poprzedza sip, więc song roi nueng sip jest niepoprawne. Osoby mówiące tajskim językiem ojczystym mówią czasami roi nueng (lub phan nueng, itp.) z inną tonacją na nueng aby odróżnić jedno sto od sto jeden. Jednak takie odróżnienie często nie jest wykonywane i mogą wystąpić niejednoznaczności. Aby uniknąć nieporozumień, w przypadku wystąpienia 101 (lub 1001, 10001 itd.) trzeba powiedzieć roi et (lub phan et, muen et, itd.).

Liczby większe niż milion[edytuj | edytuj kod]

Liczby większe niż milion tworzone są przy pomocy prefiksu lan z mnoznikiem. Na przykład, dziesięć milionów to sip lan, a bilion (1012) to lan lan.

Ułamki[edytuj | edytuj kod]

Potocznie ułamki dziesiętne tworzy się mówiąc chut (จุด, kropka) w miejscu naszego przecinka. Na przykład 1.01 to nueng chut sun nueng (หนึ่งจุดศูนย์หนึ่ง).

Ułamki tworzy się umieszczając nai (ใน, w, z) między licznikiem a mianownikiem lub, aby wyraźnie wskazać, za pomocą [set] x suan y ([เศษ] x ส่วน y, x części z całego y). Na przykład ⅓ to nueng nai sam (หนึ่งในสาม) lub [set] nueng suan sam ([เศษ]หนึ่งส่วนสาม). Słowo set (เศษ) można pominąć.

Słowo khrueng (ครึ่ง) oznacza "pół". Poprzedza ono kwalifikator miary jeśli jest używane samodzielnie, ale występuje po kwalifikatorze jeśli jest użyte z inną liczbą. Na przykład kradat krueng phaen (กระดาษครึ่งแผ่น) znaczy "pół arkuszu papieru", lecz kradat nueng phaen krueng (กระดาษหนึ่งแผ่นครึ่ง) znaczy "jeden i pół arkuszy papieru".

Liczby ujemne[edytuj | edytuj kod]

Liczby ujemne tworzy się umieszczając lop (ลบ, minus) przed liczbą. Na przykład −11 to lop sip et (ลบสิบเอ็ด).

Liczebniki porządkowe[edytuj | edytuj kod]

Liczebniki porządkowe tworzy się umieszczając thi (ที่ , place) przed liczbą. Nie są one specjalnie odróżniane od liczebnika gdyż po liczebniku w dalszym ciągu następuje określany rzeczownik, który jest thi (kolejny) w tym przypadku.

Tajski RTGS znaczenie
ที่หนึ่ง thi nueng pierwszy
ที่สอง thi song drugi
ที่สาม thi sam trzeci
ที่สี่ thi si czwarty
ที่# thi # #szy, #gi, #ci, #ty, itd.

Przypisy

  1. Wikipedia Measure word (ang.)
  2. Online Royal Institute Dictionary, 1999 edition: wybierz "ห" i wprowadź หลัก

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]