Tania bandera

Chemikaliowiec zarejestrowany pod banderą panamską.

Tania bandera lub wygodna bandera (ang. cheap flag lub flag of convenience) – to przenośne określenie państwa, które zapewnia armatorom niskie koszty obsługi statku wodnego. Zjawisko pojawiło się po II wojnie światowej i istnieje do dziś.

Charakterystyka tanich bander

Państwa taniej bandery umożliwiają zarejestrowanie na swoim terytorium zagranicznego statku za symboliczną opłatą i według prostych przepisów, bez narzucania rejestrującemu przepisów bezpieczeństwa, ochrony socjalnej itp. Sprawia to, że utrzymanie statku może być wielokrotnie tańsze niż przy rejestrowaniu w macierzystym kraju. M.in. w ostatniej dekadzie XX wieku większość polskich statków została przerejestrowana pod tanie bandery.

Przyczyny rejestrowania się statków pod tanimi banderami dzielą się na niepodatkowe i podatkowe.

• Niepodatkowe:
  • anonimowość właściciela statku;
  • niskie koszty zatrudnienia załogi;
  • stan techniczny statków (przepisy bezpieczeństwa są liberalne i nie są przestrzegane zbyt rygorystycznie, co zarazem często powoduje ogromną wypadkowość);
  • niesformalizowany tryb rejestracji.

• Podatkowe:
  • brak podatków lub niskie stawki podatkowe;
  • gwarancje państwowe (państwo ich udziela, obiecując że przez jakiś czas stawki podatkowe nie ulegną zmianie - np. Panama udziela gwarancji, że stawki nie zmienią się przez 20 lat od momentu rejestracji statku pod jej banderą);
  • brak obowiązków w zakresie prowadzenia ksiąg rachunkowych i sprawozdawczości finansowej.

Państwa posiadające tanie bandery

Państwa taniej bandery uznane przez ITF.

Statek zarejestrowany w Monrovii, stolicy Liberii

Do tanich bander należą państwa:

• Antigua i Barbuda,
• Antyle Holenderskie,
• Bahamy,
• Barbados,
• Belize,
• Bermudy,
• Birma,
• Boliwia,
• Cypr,
• FIS (Międzynarodowy Rejestr Francuski),
• GIS (Międzynarodowy Rejestr Niemiecki),
• Gibraltar,
• Gruzja,
• Gwinea Równikowa,
• Honduras,
• Jamajka,
• Kambodża,
• Kajmany,
• Komory,
• Korea Północna,
• Liban,
• Liberia (ilościowo i tonażowo posiada najwięcej statków pod tanią banderą),
• Malta,
• Mauritius,
• Mongolia,
• Panama,
• Sri Lanka,
• Saint Vincent i Grenadyny,
• Tonga,
• Vanuatu,
• Wyspy Marshalla,
• Wyspy Świętego Tomasza i Książęca.

W ostatnich latach standard tanich bander Cypru i Malty poprawił się pod wpływem międzynarodowych nacisków. W Polsce Polskie Linie Oceaniczne pływają pod banderą Malty, a Polska Żegluga Bałtycka pod banderą Bahamów.

Opinie krytyków

Z jednej strony krytycy zwracają uwagę, że statki taniej bandery nie są zobowiązane prawnie do zachowania pewnego standardu bezpieczeństwa. W razie wypadku czy katastrofy załoga nie może zwykle liczyć na ewentualne świadczenia socjalne (tak samo mało stabilna jest pewność otrzymania wypłaty), gdyż armatorowi nie opłaca się wydawać pieniędzy na ubezpieczenia. Dodatkowym minusem jest to, że do państw taniej bandery należą kraje - z polskiego punktu widzenia - egzotyczne, których prawo nie zawsze jest jasne.

Z kolei zwolennicy liberalizmu twierdzą, że dzięki istnieniu wygodnych bander tanieje koszt transportu towarów, przez co zyskują konsumenci przewożonego towaru. Zauważają, że każdy członek załogi zdaje sobie sprawę, w jakich warunkach pracuje. Ponadto zyski, jakie osiągają państwa taniej bandery, świadczą o tym, że obniżanie cen na usługi może przynieść większe zyski niż stosowanie wysokich cen (zobacz krzywa podaży, krzywa popytu). Tym samym niskie stawki za rejestracje i niskie opodatkowanie przy licznej flocie jednostek pływających pod tanimi banderami sprawiają, że to zjawisko jest dla krajów macierzystych tych bander dochodowe.

Zobacz też

• Bandera