Tantryzm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Tantryzm – prąd religijno-filozoficzny [1], kultura religijna [2] (religijna filozofia i kultura[3]) w Indiach. Tantryzm przeniknął, w czasie swojej największej popularności, do wszystkich obecnych w Indiach ruchów religijnych, w tym i do buddyzmu[4]. Tantra to jeden z rodzajów pism tantryzmu. Tantryk to zwolennik danej tantry [5] a praktyki, które systematycznie wykonuje to sadhana. Tantryczna sadhana, przedstawiona w konkretnej tantrze, powinna doprowadzić tantryka do realizacji wewnętrznej natury, osiągnięcia siddhi i wyzwolenia [6].

Klasyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Najbardziej popularna klasyfikacja odmian tantryzmu wyróżnia cztery elementy [7] :

  1. tantryzm hinduistyczny:
    1. tantryzm śaktyjski
    2. tantryzm śiwaicki
    3. tantryzm wisznuicki
  2. tantryzm buddyjski

Do tego wyliczenia dodać można by:

  1. tantryzm dźinijski
  2. tantryzm ganapatjów (przynależący do tantryzmu hinduistycznego)
  3. tantryzm saurjów (przynależący do tantryzmu hinduistycznego)[8]

Rodzaje pism objawionych tantryzmu[edytuj | edytuj kod]

Zgodnie z rozwinietą typologią tantryzmu, mamy również różne nazwy na tantryczne pisma objawione [9] :

  • agama
  • sanhita (rodzaj dzieł tantrycznych typowych dla tantryzmu wisznuickiego, np. Ahirbudhnjasanhita)
  • tantra - rodzaj dzieł tantrycznych właściwych dla tantryzmu śaktyjskiego, dźinijskiego i buddyjskiego [10]
  • jamala
  • damara
  • sutra
  • nibandha [11] tantryzmu.

Tantra to tekst ezoteryczny , może zawierać zarówno opisy doktryny jak i praktyk [12] tantryzmu. Genezy tych pism upatruje się wśród niebramińskich ascetów, zamieszkujących w miejscach kremacji zwłok [13]. Rola jaką odegrały dzieła tego typu jest bardzo znacząca. Zdaniem profesora indologii Klausa Myliusa, znaczenie tantr dla hinduizmu jest porównywalne z rolą brahman w odniesieniu do braminizmu [14].

Hinduizm[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Hinduistyczne rytuały tantryczne są rozwinięciami rytuałów wedyjskich[15]. Znaczenie ich zachowało się również współcześnie np. w kulturze świątynnej południowoindyjskich stanów Tamil Nadu i Kerala[16]. Elementy charakterystyczne dla tantryzmu zawiera prawie każda tradycja przynależąca do hinduizmu[17].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Postuluje się występowanie antynomizmu, jako cechy tantryzmu [18]. Metafizyka z wykładni tantr niejednokrotnie łączy stanowiska monistyczne, dualistyczne i pluralistyczne ze sobą w jednym spójnym systemie[19]. Tantryzm przejawiał egalitaryzm wobec oficjalnie obowiązującej w Indiach stratyfikacji społecznej (warna, dźati), sprzyjał łamaniu bramińskich tabu i konwencji społecznych [20].

Inne opinie o tantryzmie[edytuj | edytuj kod]

Praktyki religijne i wierzenia powstałe między IV a VI wiekiem n.e. w opozycji do braminizmu. Są to połączone elementy hinduzizmu i buddyzmu z kultami lokalnymi. Wyznawcy tantry wierzą w duchowe wyzwolenie osiągnięte poprzez wiele sposobów: stosunek seksualny, jogę. Część indyjskich tantryków zajmuje się czarną magią.[21]


Przypisy

  1. Małgorzata Sacha-Piekło, "Między wiarą a gnozą", Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych UNIVERSITAS , roz.: Doświadczenie mistyczne w tradycji tantryzmu hinduskiego, s. 111
  2. Objawienie tantryczne. W: Gavin Flood: Hinduizm. Wprowadzenie. Małgorzata Ruchel (tłum.). Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008, s. 167, seria: Ex Oriente. ISBN 978-83-233-2517-8.
  3. Tantryzm. W: Georg Feuerstein: Joga - Encyklopedia. Maria Kużniak (tłum.). Wyd. 1. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Brama, 2004, s. 303. ISBN 83-914652-5-X.
  4. Załącznik B. Wyrzeczenie się świata. W: Louis Dumont: Homo hierarchicus. System kastowy i jego implikacje. Anna Lebeuf (tł.), Tomasz Sikora (red.nauk.). Wyd. 1. Kraków: Zakład Wydawniczy Nomos, 2009, s. 381, seria: Classica Religiologica. ISBN 978-60490-54-9.
  5. Objawienie tantryczne. W: Gavin Flood: Hinduizm. Wprowadzenie. Małgorzata Ruchel (tłum.). Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008, s. 167, seria: Ex Oriente. ISBN 978-83-233-2517-8.
  6. Piotr Michalik: Bohater czy grzesznik? Uwagi na temat tantrycznego antynomizmu. W: Watrości etyczne w różnych tradycjach religijnych. Marta Kudelska (red.). Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2005, s. 97. ISBN 83-233-2027-6.
  7. Łukasz Trzciński: Tantra śiwaicka. W: Filozofia Wschodu. Beata Szymańska (red.). Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 288. ISBN 83-233-1487-X.
  8. Małgorzata Sacha-Piekło, "Między wiarą a gnozą", Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych UNIVERSITAS , roz.: Doświadczenie mistyczne w tradycji tantryzmu hinduskiego, s. 113
  9. Małgorzata Sacha-Piekło, "Między wiarą a gnozą", Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych UNIVERSITAS, rozdz.: Doświadczenie mistyczne w tradycji tantryzmu hinduskiego / 1.3 Ścieżka tantryczna. Sadhana i aćzara , s. 123
  10. Tantry. W: Klaus Mylius: Historia literatury staroindyjskiej. Leon Żylicz (tłum.). Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog, 2004, s. 130, seria: Literatury orientalne. ISBN 83-88938-68-1. Cytat: termin tantra został zawężony tylko do części owych dzieł.
  11. Piotr Grzegorz Michalik, Studia Religiologica 44/2011, doi: 10.4467/20844077SR.11.003.0247 , Ekstatyczne aspekty kultu jogiń w tradycji kaulów , str. 50
  12. Piotr Grzegorz Michalik, Studia Religiologica 44/2011, doi: 10.4467/20844077SR.11.003.0247 , Ekstatyczne aspekty kultu jogiń w tradycji kaulów , str. 50
  13. Społeczna podstawa tantr. W: Gavin Flood: Hinduizm. Wprowadzenie. Małgorzata Ruchel (tłum.). Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008, s. 170, seria: Ex Oriente. ISBN 978-83-233-2517-8.
  14. Tantry. W: Klaus Mylius: Historia literatury staroindyjskiej. Leon Żylicz (tłum.). Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog, 2004, s. 131, seria: Literatury orientalne. ISBN 83-88938-68-1.
  15. Tradycje śiwaickie. W: Marzenna Czerniak-Drożdżowicz: Studia nad pańćaratrą. Tradycja i współczesność. Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008, s. 20, 22. ISBN 978-83-233-2645-8.
  16. Tantryzm w Kerali. W: Gavin Flood: Hinduizm. Wprowadzenie. Małgorzata Ruchel (tłum.). Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008, s. 180, seria: Ex Oriente. ISBN 978-83-233-2517-8.
  17. Tantra i tantryzm. W: Marzenna Czerniak-Drożdżowicz: Studia nad pańćaratrą. Tradycja i współczesność. Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008, s. 20, 22. ISBN 978-83-233-2645-8.
  18. Piotr Michalik: Bohater czy grzesznik? Uwagi na temat tantrycznego antynomizmu. W: Watrościetyczne w różnych tradycjach religijnych. Marta Kudelska (red.). Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2005, s. 105. ISBN 83-233-2027-6.
  19. Piotr Michalik: Bohater czy grzesznik? Uwagi na temat tantrycznego antynomizmu. W: Watrościetyczne w różnych tradycjach religijnych. Marta Kudelska (red.). Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2005, s. 96. ISBN 83-233-2027-6.
  20. Piotr Michalik: Bohater czy grzesznik? Uwagi na temat tantrycznego antynomizmu. W: Watrościetyczne w różnych tradycjach religijnych. Marta Kudelska (red.). Wyd. 1. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2005, s. 99. ISBN 83-233-2027-6.
  21. Paulina Wilk „Lalki w ogniu. Opowieści z Indii". Wydawnictwo Carta Blanca, 2011.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]