Tapas (asceza)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Tapas – w sanskrycie dosłownie "żar".

1) w religii wedyjskiej typ bardzo archaicznej praktyki ascetycznej polegającej na wznieceniu "wewnętrznego ognia" [1]. Tapas pojmowano trojako, jako posty, kontrolę oddychania i recytację wedyjskich hymnów [2].

2) w mitologii indyjskiej żar kosmiczny, praelement, źródło prawdy i prawa, oceanu i nocy[3].

Etymologia[edytuj | edytuj kod]

Sam termin pochodzi od rdzenia tap-, etymologicznie tożsamego chociażby z polskim pierwiastkiem "ciep-" w słowie "ciepły". Jako czasownik √tap posiada znaczenia dawać ciepło, grzać, palić się, żarzyć się[4].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Wewnętrzny żar dawał moce magiczne (siddhi), był również mocą stwórczą. Nawet bogowie uzyskali nieśmiertelność dzięki tapasowi[5]. Początkowo idea "gorąca", "rozgrzewania" rozumiana była bardzo dosłownie, jednym z rodzajów ćwiczeń był tzw. pańća-tapas (pięcio-tapas), praktyka polegająca na siedzeniu pod palącym słońcem pomiędzy czterema wielkimi ogniskami [6], lecz w okresie Upaniszad termin ten staje się coraz bardziej rozmyty, oznacza już ogólnie wszelkie praktyki ascetyczne, stąd wszystkich ascetów zaczęto nazywać tapaswinami. Już w Upaniszadach widać powolne zastąpienie tej praktyki przez coraz bardziej popularną jogę.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Tapas. W: Louis Frédéric: Słownik cywilizacji indyjskiej. Przemysław Piekarski (red.nauk.). Wyd. 1. T. 2. Katowice: Wydawnictwo "Książnica", 1998, s. 302, seria: Słowniki Encyklopedyczne "Książnicy". ISBN 83-7132-370-0.
  2. Ascetyczny żar (tapas) w najstarszych tekstach indyjskich Joanna Jurewicz Przegląd Orientalistyczny 3-4 2002 s. 172
  3. Andrzej M. Kempiński: Słownik mitologii ludów indoeuropejskich. Poznań: KW SAWW, 1993, s. 408. ISBN 8385066918.
  4. Ascetyczny żar (tapas) w najstarszych tekstach indyjskich Joanna Jurewicz Przegląd Orientalistyczny 3-4 2002 s. 172
  5. Mircea Eliade : Historia wierzeń religijnych, Tom I, str 164-166
  6. Benjamin Walker "Hindu World"