Tarahumara

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tarahumara
Populacja około 70 tys.
Rejon Sierra Madre (stan Chihuahua)
Kraj Meksyk
Język tarahumara, hiszpański
Religia chrześcijaństwo z motywami rdzennymi
Kobiety Tarahumara
Rękodzieło Tarahumarów

Tarahumara, Rarámuri – lud zamieszkujący stan Chihuahua w Meksyku, posługujący się językiem tarahumara z rodziny uto-azteckiej. Ich liczebność wynosi około 70 tysięcy osób. Słyną z niezwykłej wytrzymałości w biegu, którą wykorzystują wciąż jeszcze stosując tzw. polowanie uporczywe. Stąd dodatkowa nazwa plemienia, Rarámuri, dosłownie „biegacze”[1]. Biegi stanowią także element tradycyjnych zawodów sportowych.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Niewiele wiadomo o historii Tarahumara przed wylądowaniem Hiszpanów w Nowym Świecie. Właściwie wszystkie informacje pochodzą z relacji misji jezuickich w XVI/XVII w. Całkiem prawdopodobne jest, że przodkowie Indian Tarahumara, tak jak wszystkich Indian, wywodzili się ze stepów Azji, a do Ameryki przeszli przez cieśninę Beringa około 30 tys. lat temu. Najstarsze znane znaleziska z gór Sierra Madre, gdzie obecnie zamieszkuje plemię Tarahumara, datowane są na 15 tys. lat. Należały one do prehistorycznej kultury Clovis, dawnych mieszkańców tych terenów. Pradawni Tarahumara byli kulturą plemienną rozbitą na mniejsze grupy. Ich gospodarka oparta była na uprawie kukurydzy i squasha (roślina z rodziny dyniowatych) oraz polowaniach. Tarahumara mieli styczność z misjonarzami jezuickimi. Pierwszy kontakt nastąpił w 1606 roku, a w 1632 roku misjonarze jezuiccy przybyli do wioski na stałe. Proces ewangelizacji nie spotkał się jednak z przychylnością ludności rdzennej. Wybuchły protesty, w wyniku których zginęło dwóch mnichów. Spowodowało to represje ze strony rządu Nowej Hiszpanii. W tym czasie wielu Indian uciekło z zamieszkiwanych wcześniej terenów i osiedliło się w górach obecnego stanu Chihuahua. Oprócz represji związanych z niechęcią Tarahumara do przyjęcia chrześcijaństwa, byli oni gnębieni przez Hiszpanów w inny sposób. Tereny, które zamieszkiwali, były bogate w miedź, przez co Tarahumara byli zmuszani do niewolniczej pracy w kopalniach i na innych polach ekspansywnej gospodarki prowadzonej w Nowym Świecie. Przez to uciekali oni w coraz to wyższe partie gór, by uniknąć katorżniczej pracy na polach i w kopalniach[2][3].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Religia Rarámuri jest religią synkretyczną, łączącą dawne zwyczaje z chrześcijaństwem. Tarahumara uważają, że życie pozagrobowe jest lustrzanym odbiciem obecnego życia, a dobre uczynki powinny być wykonywane nie dla lepszego życia po śmierci, ale dla poprawy życia na Ziemi. W niektórych tradycjach (silnie opartych na tradycjach prekolumbijskich), dusza wstępuje seriami do nieba, jest reinkarnowana po każdej śmierci, a po trzecim życiu trafia na ziemię pod postacią ćmy, co stanowi jej ostateczne wcielenie. Kiedy ćma umiera, dusza umiera na zawsze. Jednak koniec nie jest uważany za coś złego, a jedynie za kontynuację porządku życia. W kosmologii Tarahumara, Bóg ma żonę, która mieszka z nim w niebie wraz z ich synami, tzw. „sukristo”, i córkami, tzw. „Santi”. Istoty te mają bezpośredni związek ze światem fizycznym poprzez katolickie symbole – odpowiednio krzyże i święte medaliony. Piekło i sam diabeł nie są całkowicie złe, ale skażone przez swoje związki z „Chabochi”, czyli nie-Rarámuri. Diabeł i Bóg są braćmi (Diabeł jest starszy), którzy wspólnie stworzyli rasę ludzką. Bóg, używając czystej gliny, stworzył Rarámuri, natomiast diabeł wymieszał biały popiół z gliną i stworzył Chabochi. Stąd diabeł jest obrońcą i dawcą życia dla Chabochis, tak jak Bóg jest nim dla na Rarámuri[4].

Bieganie w kulturze Tarahumara[edytuj | edytuj kod]

Bieganie w kulturze Tarahumara jest naturalne. Organizuje się wiele wyścigów, których trasy wynoszą po 200-300 kilometrów. Ale bieganie stanowi również formę spędzania wolnego czasu. Jest to właściwie jedyna czynność fizyczna oprócz pracy, jaką wykonują, i jedyny sport, jaki uprawiają. La Carerra de Bola (lub rarajípari) oraz Ariweta to dwie dyscypliny biegów uprawiane odpowiednio przez mężczyzn i kobiety. W La Carerra de Bola dwie lub więcej drużyn biegnie z drewnianą piłką, która kopią naprzód, a następnie dobiegają do niej i kopia dalej. W Ariweta zaś, dwie lub więcej drużyn kobiecych biegnie z kijami za drewnianą obręczą. Podbiegają do niej, podnoszą kijem i rzucają dalej, aż do mety. Biegi te odbywają się na różnych dystansach i na różnych zasadach. Najdłuższe wyścigi mają dystans około 100 km dla kobiet i około 200 km dla mężczyzn. Zawodnicy biegną wcześniej ustaloną trasą, a cały wyścig składa się z kilkunastu okrążeń. Start i meta znajdują się w tym samym miejscu, najczęściej w wiosce. Najważniejsze w obu biegach jest utrzymanie stałego tempa, ale dużą rolę odgrywa w nich również przypadek, ponieważ obręcz bądź piłka mogą łatwo wypaść poza trasę, przez co zespoły często tracą czas, wyciągając je z chaszczy. To, że biegnie się grupą, ma duże znaczenie. Każdy członek drużyny ma do odegrania jakąś rolę. Zawodnicy mogą na przykład zmieniać się przy kopaniu piłki albo wyznaczyć do tego jedną osobę, podczas gdy reszta drużyny usuwa z drogi przeszkody. Często też jeden z członków grupy biegnie z drużyną przeciwną by sprawdzić czy ta nie oszukuje. Najlepszy z biegaczy często jest oszczędzany na sam koniec wyścigu. Ma to olbrzymi wpływ na budowanie relacji społecznych. Wspólna walka o zwycięstwo w zawodach powoduje wzmocnienie wzajemnych relacji. W czasie wyścigów prowadzone są zakłady. Gdy w grę wchodzą duże pieniądze, dochodzi czasem do łamania zasad. Najczęściej jest to pokonywanie drogi na skróty albo używanie rąk, by przenieść piłkę. Nad wyścigami mają jednak kontrole sędziowie zwani chokeamae bądź przewodniczący lokalnej społeczności, na terenie której odbywają się zawody. Zawodnicy znajdują się również pod silną presją społeczną, ponieważ biegają dla swoich klanów. Oszukiwanie okrywa więc hańbą całą społeczność, a nie tylko pojedynczego uczestnika bądź drużynę[5][6].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Christopher McDougall: Born to Run: A Hidden Tribe, Superathletes, and the Greatest Race the World Has Never Seen. Knopf, 2009.
  2. Shep Lenchek ,”The Tarahumaras: An Endangered Species“ Guadalajara-Lakeside Volume 13, Number 10 June 1997
  3. Jeff Biggers: In Sierra Madre. University of Illinois Press, 2006.
  4. Dzieje kultury latynoamerykańskiej. Marcin Gawrycki (red.). PWN, 2009.
  5. Carrier, David, R. „The Energetic Paradox of Human Running and Hominid Evolution”. Current Anthropology, Vol.25, № 4, August-October 1984 MontenegroSzablon:Lang:en
  6. Ángel Acuña Delgado, The Rarámuri Race as a Metaphor of Cultural Resistance (ang.)