Tarahumara

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tarahumara
Populacja około 70 tys.
Rejon Sierra Madre (stan Chihuahua)
Kraj Meksyk
Język tarahumara, hiszpański
Religia chrześcijaństwo z motywami rdzennymi
Kobiety Tarahumara
Rękodzieło Tarahumarów

Tarahumara, Rarámuri - lud zamieszkujący stan Chihuahua w Meksyku, posługujący się językiem tarahumara z rodziny uto-azteckiej. Ich liczebność wynosi około 70 tysięcy osób. Słyną z niezwykłej wytrzymałości w biegu, którą wykorzystują wciąż jeszcze stosując tzw. polowanie uporczywe. Stąd dodatkowa nazwa plemienia, Rarámuri, dosłownie "biegacze"[1]. Biegi stanowią także element tradycyjnych zawodów sportowych.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Niewiele wiemy o historii Tarahumara przed wylądowaniem Hiszpanów w nowym świecie. Właściwie wszystkie informacje, jakie możemy znaleźć o Tarahumara posiadamy z relacji misji jezuickich na ich terytorium w XVI/XVII w. Całkiem prawdopodobne jest, że przodkowie Indian Tarahumara, tak jak wszystkich Indian, pochodzą ze stepów Azji a do Ameryki przeszli przez cieśninę Beringa około 30tys. lat temu. Najstarsze znane znaleziska z gór Sierra Madre gdzie obecnie zamieszkuje plemię Tarahumara datowane są na 15 tys. lat. Należały do prehistorycznej kultury Clovis, dawnych mieszkańców tych terenów. Pradawni Tarahumara byli kulturą plemienną rozbitą na mniejsze grupy. Ich gospodarka oparta była na uprawie kukurydzy i squasha (roślina z rodziny dyniowatych) i polowaniach. Tarahumara mieli styczność z misjonarzami jezuickimi. Pierwszy kontakt nastąpił w 1606 roku a w 1632 roku misjonarze jezuiccy przybyli do wioski na stałe. Proces ewangelizacji nie spotkał się jednak z przychylnością ludności rdzennej. Wybuchły protesty, w wyniku których zginęło dwóch mnichów. Spowodowało to represje ze strony rządu Nowej Hiszpanii. W tym czasie wielu Indian uciekło z zamieszkiwanych wcześniej terenów i zamieszkało w górach obecnego stanu Chihuahua. Oprócz represji związanych z niechęcią Tarahumara do przyjęcia chrześcijaństwa, byli oni gnębieni przez Hiszpanów w inny sposób. Tereny, które zamieszkiwali były bogate w miedź, przez co Tarahumara byli zmuszani do niewolniczej pracy w kopalniach jak i na innych polach ekspansywnej gospodarki prowadzonej w Nowym Świecie. Przez to uciekali oni w coraz to wyższe partie gór by uniknąć katorżniczej pracy na polach i w kopalniach[2] [3].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Religia Rarámuri jest religią synkretyczną łaczacą dawne zwyczaje z chrzescijaństwem. Tarahumara uważają, że życie pozagrobowe jest lustrzanym odbiciem obecnego życia a dobre uczynki powinny być wykonywane nie dla lepszego życia po śmierci, ale dla poprawy życia na Ziemi. W niektórych tradycjach (silnie opartych na tradycjach prekolumbijskich), dusza wstępuje seriami do nieba, jest reinkarnowana po każdej śmierci, a po trzecim życiu staje się ćmą na ziemi, co stanowi ostateczne jej wcielenie. Kiedy ćma umiera, dusza umiera na zawsze. Jednak koniec nie jest uważany za coś złego, a jedynie jako kontynuację porządku życia. W kosmologi Tarahumara, Bóg ma żonę, która mieszka z nim w niebie, wraz z ich synami, tzw. "sukristo" i ich córki, tzw. "Santi". Istoty te mają bezpośredni związek ze światem fizycznym poprzez katolickie symbole, odpowiednio krzyże i święte medaliony. Piekło i sam diabeł nie są całkowicie złe, ale są skażone przez swoje związki z 'Chabochi', czyli nie-Rarámuri. Diabeł i Bóg są braćmi (Diabeł jest starszy), którzy wspólnie stworzyli rasę ludzką. Bóg, używając czystej gliny, stworzył Rarámuri, natomiast diabeł, wymieszał biały popioł z gliną, i stworzył Chabochi. Tak, diabeł jest tak samo obrońca i dawcą życia dla Chabochis tak jak Bóg jest dla na Rarámuri[4].

Bieganie w kulturze Tarahumara[edytuj | edytuj kod]

Bieganie w kulturze Tarahumara jest naturalne. Organizuje się całe mnóstwo zawodów związanych z bieganiem. Wyścigi po 200-300 kilometrów. Ale bieganie jest też dla nich formą spędzania wolnego czasu. Jest to właściwie jedyna czynność fizyczna oprócz pracy, jaką wykonują. Nie parają się innymi sportami, ale wykształcili własny sport oczywiście połączony z bieganiem. La Carerra de Bola (lub rarajípari) oraz Ariweta to dwie dyscypliny biegów uprawiane odpowiednio przez mężczyzn i kobiety. W La Carerra de Bola dwie lub więcej drużyn biegnie z drewnianą piłką, która kopią a następnie dobiegają do niej i kopia dalej. W Ariweta zaś, dwie lub więcej drużyn kobiecych, biegną z kijami za drewnianą obręczą. Podbiegają do niej, podnoszą kijem i rzucają dalej i tak w kółko aż do mety. Biegi te odbywają sie na różnych dystansach i na różnych zasadach. Najdłuższe wyścigi mają dystans około 100 km w przypadku wyścigu kobiet, a mężczyzn około 200 km gonienia za piłka bądź kołkiem. Zawodniczki czy zawodnicy biegają ten dystans wcześniej ustaloną trasą, a cały wyścig składa się z kilkunastu okrążeń. Start i meta, zatem jest tym samym miejscem, najczęściej wioską. Najważniejsze w obu biegach jest utrzymanie stałego tempa, ale duża rolę odgrywa w nich przypadek, bowiem obręcz bądź piłka mogą łatwo wypaść poza trasę. Mimo starań jednak nie jest to łatwe i zespoły często tracą czas wyciągając piłkę/obręcz z chaszczy. To, że biegnie się grupą ma duże znaczenie. Po pierwsze każdy ma do odegrania jakaś rolę. W kopaniu piłki można na przykład się zmieniać, albo gdy jeden kopie, reszta drużyny usuwa przeszkody z drogi. Często też jeden z członków grupy biegnie z drużyną przeciwną by sprawdzić czy ta nie oszukuje. Najlepszy z biegaczy często jest oszczędzany na sam koniec wyścigu. Po drugie ma to olbrzymi wpływ na budowanie relacji społecznych. Wspólna walka o zwycięstwo w zawodach powoduje wzmocnienie wzajemnych relacji. W czasie wyścigów prowadzone są zakłady. Doprowadza to czasami do łamania zasad, gdy w grę wchodzą duże pieniądze. Najczęściej jest to pokonywanie drogi na skróty, bądź używanie rąk by przenieść piłkę. Nad wyścigami mają jednak kontrole sędziowie zwani chokeamae bądź przewodniczący lokalnej społeczności, na terenie której odbywają się zawody. Jest też silna presja społeczna, bowiem zawodnicy biegają dla swoich klanów. Oszukiwanie okrywa więc hańbą całą społeczność, a nie tylko pojedynczego uczestnika bądź grupę[5] [6].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Christopher McDougall: Born to Run: A Hidden Tribe, Superathletes, and the Greatest Race the World Has Never Seen. Knopf, 2009.
  2. Shep Lenchek ,”The Tarahumaras: An Endangered Species“ Guadalajara-Lakeside Volume 13, Number 10 June 1997
  3. Jeff Biggers: In Sierra Madre. University of Illinois Press, 2006.
  4. Dzieje kultury latynoamerykańskiej. Marcin Gawrycki (red.). PWN, 2009.
  5. Carrier, David, R. "The Energetic Paradox of Human Running and Hominid Evolution". Current Anthropology, Vol.25, № 4, August-October 1984 MontenegroSzablon:Lang:en
  6. Ángel Acuña Delgado, The Rarámuri Race as a Metaphor of Cultural Resistance (ang.)