Tatarzy krymscy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Tatarzy Krymscy)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tatarzy krymscy
(Qırımtatarlar)
Tuhaj Bej.jpgIGasprinskiy.jpgNoman Chelebicihan.jpgAmet-khan Sultan.jpgRefat Chubarov.jpgMustafa Dzhemilev1.jpg
Tuhaj-bej, İsmail Gaspıralı, Noman Çelebicihan, Sułtan Amet-Chan, Refat Abdurahman oğlu Çubarov, Mustafa Abdülcemil Qırımoğlu
Liczebność ogółem
ok. 500,000
Regiony zamieszkania
 Ukraina: 248 tys.[1], w tym:

 Uzbekistan: 150-188 tys.[2]
 Turcja: 150 tys.[3]
 Rumunia: 24 tys.
 Rosja: 2,5 tys.
 Bułgaria: 1,8 tys.

Języki
krymskotatarski, rosyjski, turecki
Główne religie
Islam sunnicki
Pokrewne grupy etniczne
Krymczacy, Karaimi, Tatarzy
Flaga Tatarów krymskich

Tatarzy krymscy (Qırımtatarlar) – grupa etniczna pochodzenia tureckiego posługująca się językiem krymskotatarskim, zamieszkująca od XIII wieku Półwysep Krymski.

Rozmieszczenie[edytuj | edytuj kod]

W 1850 roku Tatarzy krymscy stanowili 77,7% ludności Krymu, jednak obecnie ich liczba wynosi nieco ponad 10% mieszkańców półwyspu. Wielu potomków emigrantów z Krymu z przełomu XIX i XX w. mieszka także w Turcji (jednym z większych skupisk jest prowincja Eskişehir), Uzbekistanie (po deportacjach stalinowskich w 1944) oraz Rumunii i Bułgarii (głównie w Dobrudży). Ich liczbę ocenia się na ok. 480 tys. osób, z czego 250 tys. na Krymie i 150 tys. w Uzbekistanie[4].

Procentowy udział w populacji głównych miast krymskich[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Protest Tatarów krymskich na Krymie w marcu 2014

Tatarzy krymscy przybyli do Europy wraz z ekspansją Imperium mongolskiego. Po rozpadzie Złotej Ordy utworzyli Chanat Krymski, obejmujący zasięgiem większość Krymu, południowe obszary dzisiejszej Ukrainy oraz część Kubani. Chanat, zależny od Imperium Osmańskiego, wielokrotnie najeżdżał i łupił ościenne kraje, Polskę i Rosję, wciągając Turcję w wojny z sąsiadami. W 1783 Chanat Krymski został anektowany przez Imperium Rosyjskie. Od tego momentu rozpoczął się stopniowy napływ osadników rosyjskich i ukraińskich, na skutek czego na początku XX wieku Tatarzy stanowili już mniejszość na Krymie. W 1944 pod zarzutem kolaboracji z III Rzeszą niemal cała ludność tatarska została deportowana do Uzbekistanu[5]. Po upadku ZSRR rozpoczął się stopniowy powrót Tatarów na Krym, jednakże wciąż w Uzbekistanie żyje liczna społeczność krymskotatarska. W 1991 utworzony został na Krymie Medżlis krymsko-tatarski oficjalnie reprezentujący miejscowych Tatarów krymskich. Po wybuchu protestów Euromajdanu w 2013 roku Tatarzy jednoznacznie opowiadali się za pozostaniem Krymu w składzie Ukrainy. Liczne protesty odbyły się marcu 2014 roku. Tatarzy w większości zbojkotowali referendum w sprawie przynależności państwowej Krymu[6][7].

Ludność Krymu 1795 1816 1835 1850 1858 1864 1897 1917 1920 1926 1934 1937 1939 1959 1979 1989 2001
Ogólnie, w tys. 467 454,7 156,4 212,6 279,4 343,5 331,3 198,7 546,7 749,8 718,9 713,8 832 996,8 1 123,8 1 201,5 2 135,9
Tatarzy krymscy, % 87,6 85,9 83,5 77,8 73 50,3 35,6 28,7 26 25,1 23,8 20,7 19,4 0,7 1,6 12,1
Rosjanie, % 4,3 4,8 4,4 6,6 12,6 28,5 33,1 41,2 44,1 42,2 44 47,7 49,6 71,4 68,4 67,1 58,3
Ukraińcy, % 1,3 3,7 3,1 7 4 11,8 8,6 7,4 10,9 10,9 12,9 13,7 22,3 25,6 25,8 24,3

Historyczne rozmieszczenie Tatarów krymskich[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Selim Chazbijewicz, Tatarzy krymscy. Walka o naród i wolną ojczyznę, Poznań-Września 2001, ISBN 83-916144-1-7
  • Selim Chazbijewicz, 2001: Awdet czyli Powrót: walka polityczna Tatarów krymskich o zachowanie tożsamości narodowej i niepodległość państwa po II wojnie światowej. Wyd. Uniw. Warmińsko-Mazurskiego, ISBN 83-7299-097-2).