Tatra T3

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Tatra T3
Modernizowana Tatra T3R.P w Pradze
Modernizowana Tatra T3R.P w Pradze
Dane techniczne
Długość 14000 mm
Szerokość 2500 mm
Wysokość 3050 mm
Masa 16000 kg
Liczba i moc silników 4 × 40 kW
Wnętrze
Liczba miejsc siedzących 23
Liczba miejsc stojących 87
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Portal Portal Transport szynowy

Tatra T3tramwaj wytwarzany w różnych odmianach w latach 1961-1990 w zakładach ČKD w Pradze w Czechach.

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Tramwaj T3 jest następcą wozów Tatra T1 i Tatra T2 opartych na koncepcji PCC. Jest to główny typ tramwaju eksploatowanego w Czechach i na Słowacji, a także najliczniejszy (obok KTM-5) typ tramwaju na świecie (wyprodukowano 13.991 wagonów silnikowych i 122 doczepne).

T3 to jednokierunkowy wóz konstrukcji stalowej, wyposażony w troje drzwi składanych harmonijkowo oraz charakterystyczne siedzenia z laminatu. W Czechach mówi się na nie czasem "Sanie Lenina".

Od lat 80. poddawano go różnym modernizacjom - w tym np. dodanie układu tyrystorowego oszczędzającego prąd.

Produkowane odmiany[edytuj | edytuj kod]

Odmiany oznaczone inaczej (np. T3M, T3R.P) to oznaczenia wozów zmodernizowanych przez przedsiębiorstwa komunikacyjne we własnym zakresie.

Wagony doczepne B3D (121 sztuk) eksportowano do NRD, a B3YU (4 sztuki) do Jugosławii.

T3SU[edytuj | edytuj kod]

Modernizowana Tatra T3SU w Niżnym Nowogrodzie

Odmiana tramwaju Tatra T3 przeznaczona na eksport do ZSRR.

Po wprowadzeniu do eksploatacji wozów T2SU ZSRR postanowił zamówić następcę tych wagonów. Zakłady ČKD w Pradze wyprodukowały wóz T3SU jako następcę tramwaju T2SU. Pierwsze egzemplarze zostały dostarczone w 1963 roku do Moskwy, a następnie do innych miast w ZSRR.

Pierwsze tramwaje tego typu nie różniły się zasadniczo od Tatr T2SU. Jedną z niewielkich różnic była zabudowana kabina motorniczego oraz dwoje harmonijkowych drzwi (wozy produkowane od 1976 roku zostały jednak wyposażone w troje drzwi). Kolejną różnicą było zastosowanie mocniejszych grzejników.

Tramwaje T3SU to wozy, wyprodukowane w rekordowej liczbie 11 368 sztuk. Pomimo ich podeszłego wieku i nierzadko złego stanu technicznego nadal są one eksploatowane.

T3D[edytuj | edytuj kod]

Zmodernizowane Tatry T3D w Chemnitz

Odmiana tramwaju T3 produkowana w latach 1969-1988 dla ówczesnej Niemieckiej Republiki Demokratycznej.

W latach 1964-65 w Dreźnie testowano wagony T3 wypożyczone z Pragi. Jednak ze względu na szerokość pudła tramwaje tego typu zakupił jedynie Chemnitz i Schwerin. W obydwu miastach przeprowadzano modernizacje wyeksploatowanych wagonów poprzez montaż nowych drzwi odskokowo-uchylnych, modernizację wyglądu zewnętrznego i wnętrza wozu. Wycofane z eksploatacji egzemplarze sprzedano do miast takich jak Ałmaty, Dyneburg, Dniepropietrowsk i Tuła.

T3YU[edytuj | edytuj kod]

Odmiana tramwaju Tatra T3 produkowana na eksport do dawnej Jugosławii. Pierwszy wagon tego typu powstał w 1967 roku. Wagon różnił się od wozu T3 pantografem zainstalowanym na drugiej sekcji.

Pierwszy egzemplarz testowany był w Sarajewie. W trakcie testów pantograf przeniesiono na przód wozu. Jednak 46 egzemplarzy dostarczono do miasta Osijek, gdzie eksploatowane są do dziś. W trakcie eksploatacji uległy one drobnym modernizacjom (m. in. montaż połówkowego pantografu). Tramwaje T3YU eksploatowane w Osijeku od wozu prototypowego różnią się pantografem zamontowanym na przedzie tramwaju oraz wózkami przystosowanymi na rozstaw torów 1000mm.

Modernizacje[edytuj | edytuj kod]

Modernizowany iżewski tramwaj
Modernizowany wagon Tatra MTTCz
Moskiewska Tatra KT3R na linii nr 17

Modernizacja w Iżewsku[edytuj | edytuj kod]

W 2013 IżGET (przewoźnik) ogłosił, że powstaje pierwszy w Rosji tramwaj odporny na wandalizmy. Sposób, zaproponowany przez mieszkańców Iżewska, pozwoli znacznie zaoszczędzić budżetowe środki. Pierwszy zmodernizowany tramwaj został wprowadzony do eksploatacji (jazda próbna) 12 czerwca 2013. W planach iżewskiego przewoźnika do końca 2013 roku planowano zwiększyć ilość zmodernizowanych tramwajów do 2 sztuk, а w przyszłości po uzyskaniu dotacji przez IżGET planuje się wyremontować jeszcze 6 tramwajów. Na chwilę obecną w eksploatacji pozostaje jedynie 1 tramwaj danego modelu.

Modernizacja w Moskwie[edytuj | edytuj kod]

  • TMRP-1 (Tatra Modernizowana Rosyjskimi Przedsiębiorstwami). W 1998 roku w tramwajowo-remontowym zakładzie, przy współpracy z Agencją Inwestycji w Przemysł i spółką NPP Techniczne centrum GET, na bazie wagonu T3 № 2813 wyprodukowano eksperymentalny wagon serii TMRP-1. Wagon TMRP-1 wyróżniał się nowym wyglądem ściany przedniej i tylnej oraz drzwi. W wagonie zamontowano rozruch tyrystorowo-impulsowy oraz wózki produkcji UKWZ. Kierowanie wagonem odbywa się za pomocą ręcznego zadajnika jazdy. Po przekazaniu zajezdni tramwajowej im. Baumana i odkryciu pewnych technicznych i konstrukcyjnych wad, wagon nie został dopuszczony do eksploatacji z pasażerami i został przekazany muzeum miejskiego pasażerskiego transportu. Opierając się na pierwszym nieudanym doświadczeniu, w 1999 roku z wagonu T3 № 3303 Krasnopriesnieńskiej zajezdni i wagonu T3 № 2924 zajezdni im. Baumana wyprodukowano następne dwa wagony serii TMRP-1. Wagony różniły się od prototypu innym wyglądem ściany przedniej i tylnej oraz konstrukcją pulpitu sterowniczego. Wagon № 2924 przekazano zajezdni im. Baumana i rozpoczęto eksploatację na trasie № 11, a potem na trasie № 17. Wagon № 3303 testowano w Krasnopriesnieńskiej tramwajowej zajezdni na trasie № 27 bez pasażerów a następnie przekazano zajezdni im. Baumana, gdzie otrzymał numer 2301. Równocześnie wagonowi 2924 nadano numer 2302. Oba wagony miały problemy techniczne i już w 2003 roku zostały wyłączone z eksploatacji. Wagony zostały wysłane do fabryki TRZ gdzie zostały zmodernizowane do typu MTTCz z przywróceniem klasycznego wyglądu tramwaju Tatra T3.
  • MTTM (Modernizowana Tatra Trz Moskwa). Wariant modernizacji wagonów Tatra T3 z wyposażeniem elektrycznym węgierskiej firmy GANZ-Transelektro (z wyjątkiem wagonu № 3343, mającego wyposażenie TV-Progress, analogiczny posiadają tramwaje serii MTTCz). Lata produkcji: 2002-2004. Modernizowane wagony T3 serii MTTM eksploatowane są w Krasnopriesnieńskiej tramwajowej zajezdni (№ 3). Numery taborowe: 3343-3354 i 3356-3367. Wagony nie są przystosowywane do łączenia w składy (brak gniazd sterowania ukrotnionego). W związku z zaprzestaniem produkcji przez firmę GANZ-Transelektro wyposażenia dla transportu elektrycznego zajezdnia ma problemy z częściami zamiennymi do tramwajów serii MTTM. Istnieją plany zamontowania w miejsce węgierskiego wyposażenia nowego, produkcji rosyjskiej (ASK albo EPRO).
  • MTTA (Modernizowana Tatra Trz Asynchroniczne silniki). Wariant modernizacji wagonów Tatra T3 z silnikami asynchronicznymi . Wytworzono dziesięć wagonów i nadano im numery 3355 z fabryczny 1, 3390 z fabrycznym 2, 3465 z fabrycznym 5, 3466 z fabrycznym 6, 3467 z fabrycznym 7, 3468 z fabrycznym 8, 3469 z fabrycznym 9, 3470 z fabrycznym 10 dla Krasnopriesnieńskiej tramwajowej zajezdni (№ 3). Wagon 3355 wszedł do eksploatacji w 2004 roku i posiada wyposażenie typu EPROTET-300, produkcji "EPRO" (Sankt Petersburg). Wagon 3390 włączony został do służby liniowej w 2006 roku i posiadał wyposażenie Dinas-301A produkcji zakładu "Dynamo" (Moskwa). W eksploatacji wyposażenie Dinas- 301A okazało się awaryjne i w 2009 roku siłami zakładu "TRZ" zamieniono je na EPROTET-300, analogiczne do tego w wagonie № 3355. W 2010 roku produkcja wagonów serii MTTA została wznowiona. Nowe wagony, w odróżnieniu od 3355 i 3390, mają możliwość łączenia w składy.
Ilość wagonów Tab. numer Fab. numer Eksploatacja od Zajezdnia
1 3355 1 05.2004 Krasnopriesnieńska zajezdnia
1 3390 2 06.2006 Krasnopriesnieńska zajezdnia
1 1347 3 09.2010 Zajezdnia im. Apakowa, od 10.2011 - 3345 w Krasnopriesnieńskiej
1 1348 4 09.2010 Zajezdnia im. Apakowa, od 10.2011 - 3348 w Krasnopriesnieńskiej
1 3345 3 09.2010 Krasnopriesnieńska zajezdnia
1 3348 4 09.2010 Krasnopriesnieńska zajezdnia
1 3465 5 10.2010 Krasnopriesnieńska zajezdnia
1 3466 6 10.2010 Krasnopriesnieńska zajezdnia
1 3467 7 11.2010 Krasnopriesnieńska zajezdnia
1 3468 8 11.2010 Krasnopriesnieńska zajezdnia
1 3469 9 12.2010 Krasnopriesnieńska zajezdnia
1 3470 10 12.2010 Krasnopriesnieńska zajezdnia
1 3471 11 01.2011 Krasnopriesnieńska zajezdnia
1 3472 12 02.2011 Krasnopriesnieńska zajezdnia
1 3351 13 09.2011 Krasnopriesnieńska zajezdnia
1 3359 14 09.2011 Krasnopriesnieńska zajezdnia
1 2401 15 10.2012 Zajezdnia im. Baumana
1 2402 16 10.2012 Zajezdnia im. Baumana
1 2403 17 12.2012 Zajezdnia im. Baumana
1 2404 18 12.2012 Zajezdnia im. Baumana
1 2405 19 12.2012 Zajezdnia im. Baumana
1 2406 20 02.2013 Zajezdnia im. Baumana
1 3473 21 01.2013 Krasnopriesnieńska zajezdnia
1 3474 22 01.2013 Krasnopriesnieńska zajezdnia
1 3475 23 02.2013 Krasnopriesnieńska zajezdnia
1 3476 24 01.2013 Krasnopriesnieńska zajezdnia
1 3477 25 03.2013 Krasnopriesnieńska zajezdnia
1 3478 26 03.2013 Krasnopriesnieńska zajezdnia
1 3479 27(?) 06.2013 Krasnopriesnieńska zajezdnia
1 3480 28(?) 07(?).2013 Krasnopriesnieńska zajezdnia
  • MTTA-2 (Modernizowana Tatra Trz Asynchroniczne silniki, druga modyfikacja). Wagony mają drzwi z obu stron i eksploatowane są na liniach bez pętli.
Ilość wagonów Tab. numer Fab. numer Eksploatacja od Zajezdnia Skład
1 2301 1 2012 Zajezdnia im. Baumana 2301+2302
1 2302 2 2012 Zajezdnia im. Baumana 2302+2301
1 2303 3 2012 Zajezdnia im. Baumana 2303+2309
1 2304 4 05.2012 Zajezdnia im. Baumana 2304+2310
1 2305 5 2012 Zajezdnia im. Baumana 2305+2306
1 2306 6 2012 Zajezdnia im. Baumana 2306+2305
1 2307 7 2012 Zajezdnia im. Baumana 2307+2308
1 2308 8 07.2012 Zajezdnia im. Baumana 2308+2307
1 2309 9 2012 Zajezdnia im. Baumana 2309+2303
1 2310 10 2012 Zajezdnia im. Baumana 2310+2304
1 2311 11 09.2012 Zajezdnia im. Baumana 2311+2312
1 2312 12 09.2012 Zajezdnia im. Baumana 2312+2311
1 2313 13 09.2012 Zajezdnia im. Baumana 2313+2314
1 2314 14 09.2012 Zajezdnia im. Baumana 2313+2314
  • MTTD (Modernizowana Tatra Trz Dynamo). Wariant modernizacji wagonów Tatra T3 z wyposażeniem elektrycznym typu Dinas- 309T produkcji zakładu «Dynamo» (Moskwa). Modernizowane wagony T3 serii MTTD eksploatowane są w Tramwajowej Zajezdni im. Apakowa (№ 1). Numery taborowe: 1300 (prototyp, wypuszczony w 2003 roku) i 1301-1318 (włączone do eksploatacji w 2005 roku). Wagony obsługują głównie linię A zwaną potocznie "Anuszką". Nie ma możliwości łączenia wagonów w składy. W eksploatacji wyposażenie Dinas-309T okazało się awaryjne a w związku z likwidacją produkcji w fabryce «Dynamo» zajezdnia nie ma możliwości zakupu części zamiennych. Część wagonów zostało odstawionych. W 2008 roku w fabryce «TRZ» w wagonach № 1307 i 1309 wyposażenie Dinas-309T zostało wymienione na TP-1, produkcji S.A . «Zautomatyzowane systemy i kompleksy» (Jekaterynburg), po czym dane wagony otrzymały oznaczenie MTTJe. Do 2013 roku wszystkie wagony MTTD przebudowane były na MTTJe, oprócz wagonu № 1317.
  • MTTCz (Modernizowana Tatra Trz Czechy). Wariant modernizacji wagonów Tatra T3 z wyposażeniem elektrycznym TV-PROGRESS produkcji firmy CEGELEC (Czechy). Lata produkcji: 2004-2009. Ogółem zmodernizowano 124 wagony. Eksploatowane są przez Krasnopriesnieńską tramwajową zajezdnię (№ 3) pod numerami: 3368-3389 i 3391-3460 i Zajezdnię im. Apakowa (№ 1) pod numerami: 1319-1354. Z wyjątkiem wagonów 3368-3389, tramwaje tego typu mogą być łączone w składy. W tramwajowej zajezdni im. Apakowa wszystkie MTTCz jeżdżą w składach na linii 1 i 26.
  • MTTJe (Modernizowana Tatra Trz Jekaterynburg). Wariant modernizacji wagonów Tatra T3 z wyposażeniem elektrycznym produkcji zakładu «Zautomatyzowane systemy i kompleksy» (Jekaterynburg). W 2008 roku we wcześniej modernizowanych wagonach MTTD № 1307 i 1309 zamieniono wyposażenie Dinas-309T na TP-1, produkcji wyżej wymienionej firmy, po czym dane wagony otrzymały oznaczenie MTTJe i możliwość łączenia w składy. Do 2013 roku wszystkie wagony MTTD przekształcone w MTTJe, oprócz wagonu 1317, który nie jest eksploatowany. Ostatni wagon MTTJe został wyprodukowany w styczniu 2012 roku.
Information icon.svg Osobny artykuł: Tatra KT3.
  • KT3R («Kobra») (zajezdnia im. Baumana (№ 2) № 2300, trasa № 17) — zmontowany w "TRZ" na bazie dwóch pudeł Tatr T3 (dostarczonych z Czech), ma 3 człony, środkowy jest niskopodłogowy

Eksploatacja[edytuj | edytuj kod]

Miasto Lata dostaw T3 T3SUCS T3SU T3D B3D T3YU B3YU T3R Razem
Rosja Barnauł 1967–1985 0 0 444 0 0 0 0 0 444
Słowacja Bratysława 1964–1989 58 130 0 0 0 0 0 0 188
Czechy Brno 1963–1989 109 53 0 0 0 0 0 0 162
Niemcy Kemnic 1966–1988 0 0 0 132 62 0 0 0 194
Ukraina Dniepropetrowsk 1968–1987 0 0 370 0 0 0 0 0 370
Ukraina Dnieprodzierżyńsk 1972–1986 0 0 183 0 0 0 0 0 183
Ukraina Donieck 1967–1987 0 0 251 0 0 0 0 0 251
Rumunia Gałacz 1971–1974 0 0 0 0 0 0 0 50 50
Rosja Grozny 1981–1986 0 0 70 0 0 0 0 0 70
Rosja Irkuck 1967–1968 0 0 30 0 0 0 0 0 30
Rosja Iżewsk 1966–1986 0 0 270 0 0 0 0 0 270
Ukraina Charków 1967–1987 0 0 735 0 0 0 0 0 735
Ukraina Kijów 1964–1987 0 0 923 0 0 0 0 0 923
Słowacja Koszyce 1963–1989 97 89 0 0 0 0 0 0 184
Ukraina Kramatorsk 1967 0 0 2 0 0 0 0 0 2
Rosja Krasnodar 1980–1986 0 0 115 0 0 0 0 0 115
Ukraina Krzywy Róg 1986–1987 0 0 50 0 0 0 0 0 50
Rosja Kursk 1966–1987 0 0 278 0 0 0 0 0 278
Czechy Liberec 1965–1987 20 34 0 0 0 0 0 0 54
Ukraina Mariupol 1967–1975 0 0 32 0 0 0 0 0 32
Rosja Moskwa 1963–1987 0 0 2069 0 0 0 0 0 2069
Czechy Most i Litwinów 1967–1987 9 67 0 0 0 0 0 0 76
Rosja Niżny Nowogród 1978–1986 0 0 220 0 0 0 0 0 220
Rosja Nowokuźnieck 1967–1986 0 0 215 0 0 0 0 0 215
Ukraina Odessa 1966–1987 0 0 484 0 0 0 0 0 484
Czechy Ołomuniec 1966–1987 30 39 0 0 0 0 0 0 69
Rosja Orzeł 1976–1985 0 0 85 0 0 0 0 0 85
Chorwacja Osijek 1966–1982 0 0 0 0 0 26 4 0 30
Czechy Ostrawa 1965–1987 97 127 0 0 0 0 0 0 224
Czechy Pilzno 1964–1989 48 80 0 0 0 0 0 0 128
Czechy Praga 1960–1989 901 272 20 0 0 0 0 0 1193
Rosja Piatigorsk 1967–1987 0 0 117 0 0 0 0 0 117
Łotwa Ryga 1974–1987 0 0 243 0 0 0 0 0 243
Rosja Rostów nad Donem 1967–1987 0 0 405 0 0 0 0 0 405
Rosja Samara 1964–1986 0 0 619 0 0 0 0 0 619
Bośnia i Hercegowina Sarajewo 1967–1969 0 0 0 0 0 20 0 0 20
Niemcy Szweryn 1973–1988 0 0 0 115 56 0 0 0 171
Uzbekistan Taszkent 1983–1985 0 0 18 0 0 0 0 0 18
Rosja Ufa 1966–1987 0 0 360 0 0 0 0 0 360
Rosja Uljanowsk 1966–1986 0 0 401 0 0 0 0 0 401
Rosja Tuła 1965–1986 0 0 401 0 0 0 0 0 401
Rosja Twer 1967–1986 0 0 306 0 0 0 0 0 306
Rosja Władykaukaz 1972–1987 0 0 129 0 0 0 0 0 129
Rosja Wołgograd 1967–1987 0 0 425 0 0 0 0 0 425
Rosja Wołżski 1967–1980 0 0 75 0 0 0 0 0 75
Rosja Woroneż 1977–1986 0 0 209 0 0 0 0 0 209
Rosja Jekaterynburg 1964–1986 0 0 530 0 0 0 0 0 530
Ukraina Zaporoże 1966–1987 0 0 304 0 0 0 0 0 304
Razem 1369 911 11368 247 118 46 4 50 14113

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]