Teika Fujiwara

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Fujiwara no Teika
Nagrobek Fujiwara no Teika

Teika Fujiwara lub Sadaie Fujiwara (jap. 藤原定家 Fujiwara no Sadaie/Teika?, ur. 1162, zm. 26 września 1241) - japoński arystokrata, poeta waka, krytyk, kaligraf, pisarz, skryba i uczony późnego okresu Heian i wczesnego Kamakura.

Wywarł istotny wpływ na poezję japońską swojej epoki, m.in. modyfikując tradycyjne formy poetyckie (tanka) poprzez stosowanie obrazowania oddziałującego bardziej na uczucia niż intelekt. Był współredaktorem i autorem wielu poematów zawartych w wielkiej antologii poezji japońskiej pt. Shin-kokin-waka-shū ("Nowy zbiór starych i nowych poematów"), powstałej w 1201 r. Antologia ta jest nazywana w skrócie Shin-kokin-shū.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

  • syn Shunzei’a, potomek poetów – początkowo korzysta z opinii ojca, później ceniony za własny styl
  • służba w rezydencji kanclerza-regenta (Kampaku), Kanezane Kujō – poznaje poetów (Jiena, Yoshitsune Fujiwarę); po upadku rodu Kujō – ubogi arystokrata, brak awansów - niezadowoleniu daje czasami wyraz w wierszach
  • udział w uta-awase objętym patronatem eks-cesarza Go-Toby – zauważony, przywilej wstępu do pałacu cesarskiego, szybka kariera poety, krytyka i nauczyciela (stanowisko kierownika sekcji wyboru poezji w urzędzie Wakadokoro, redaktor Shin-kokin-shū, awans do 3. młodszej rangi, tytuł ministra spraw wewnętrznych)
  • 1206-1220 – szczytowy okres twórczości, liczne udziały w uta-awase, Juntoku – młodszy syn i następca Go-Toby entuzjastą poezji, częste wizyty na dworze, 1207 r. – nawiązanie kontaktów z siogunem Saretomo Minamoto (wiersz do poprawki, 1209Kindai Shūka wybór 100 wierszy, które należy naśladować, dla sioguna)
  • pogorszenie i zerwanie stosunków z Go-Tobą, bo:
    • utrzymuje kontakty z bakufu
    • zmuszony do udziału w uta-awase w rocznicę śmierci matki pisze niemiłe wiersze
    • konflikt o wierzby przesadzone na rozkaz Go-Toby z jego rezydencji do rezydencji cesarskiej
  • zesłanie Go-Toby na wyspy Oki po zamieszkach ery Jōkyū w 1221; awans społeczny rodziny żony Saionji, awans Teiki do 2. starszej rangi
  • w 71. roku życia - zostaje mnichem, przyjmując imię Myōjō, nadal aktywny jako poeta, redaktor zbioru poematów pt. Shin-Chokusen-waka-shū ("Nowy zbiór poematów japońskich z wyboru cesarza"), tworzy kopie wielu dzieł klasycznych (kopie dobrej jakości, zyskują nazwę teikabon)

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • poezja z wczesnego okresu określana mianem daruma-uta lub wierszy zenistycznych – ze względu na jej zawiłość i trudność
  • eksperymenty z poezją – rozszerzenie tematyki wierszy waka – włączenie tematów z poezji chińskiej (np. niepoetyckie zwierzęta typu owce, niedźwiedzie, małpy); wiersze zaczynające się na kolejne znaki kany (zapożyczone słowa z jęz. chińskiego, terminy buddyjskie) → udowadnia, że słowa obcego pochodzenia nie psują lirycznego piękna waka; 33 wiersze zaczynające się od pierwszych słów wierszy mnicha Sōsei’a umieszczonych w Kokinshū, wszystkie o tematyce jesiennej
  • w późniejszym okresie twórczości wiersze zgodne z głoszonymi teoriami, konserwatywne spojrzenie na poezję, elegancja, ucieleśnienie ideałów yoen i ushin, podziwiany za umiejętność tworzenia atmosfery zmysłowości i tajemniczości, nieuchwytnego piękna yūgen
  • wprowadzenie sposobu obrazowania oddziałującego bardziej na uczucia niż rozum
  • częste stosowanie honka-dori – z dzieł klasycznych (Kokin-shū, Man’yōshū, również z monogatari, np. Genji)
  • łączenie opisów oddziałujących na różne zmysły – wzrok, słuch, dotyk
  • niektóre wiersze utrzymane w estetyce sabi – ukazanie piękna w samotności, opuszczeniu, zapomnieniu
  • jedyny poeta, który kompilował dwie antologie cesarskie
  • kompilacja zbioru Ogura Hyakunin-isshu – zbiór 100 wierszy 100 poetów, będący wzorem dla następnych tego typu zbiorów; wybrane wiersze prezentowały wszelkie idealne tematy, style i techniki

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mikołaj Melanowicz, Literatura japońska. Tom I
  • Donald Keene, Seeds in the Heart: Japanese Literature from Earliest Times to the Late Sixteenth Century
  • Fujiwara no Teika. Ogura hyakunin isshu, czyli Zbiór z Ogura - po jednym wierszu od stu poetów. Poznań 2008, Jeżeli P To Q Wydawnictwo.