Teistyczny ewolucjonizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Teistyczny ewolucjonizm (kreacjonizm ewolucyjny) - postawa filozoficzna zakładająca, że naukowy opis obserwowalnego świata, w szczególności opis ewolucji biologicznej będącej elementem ewolucji Wszechświata, jest zgodny z prawdami religijnymi dotyczącymi relacji Bóg-stworzenie.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Pogląd ten jest reakcją na pewne nurty krytyki teorii ewolucji odwołujące się do argumentów religijnych, których podstawą jest uznanie, że zawarty w świętych księgach opis stworzenia świata jest sprzeczny z odkryciami nauki, zwłaszcza kosmologii i biologii ewolucyjnej. W Europie i Ameryce nurty te, znane jako kreacjonizm religijny, odwołują się głównie do którejś z religii abrahamicznych. Dopuszczają one jedynie dosłowne interpretacje Biblii, czyli reprezentują fundamentalizm biblijny i powstały na przełomie XIX i XX w. w opozycji do tendencji do metaforycznego odczytywania niektórych opowieści zawartych w Biblii (które to tendencje są obecne już u podstaw judaizmu, np. u faryzeuszy i chrześcijaństwa, np. u św. Augustyna[1]) oraz do darwinowskiej teorii ewolucji. Po kolejnych potwierdzeniach teorii ewolucji i jej modyfikacjach wynikających z rozwoju biologii (do postaci syntetycznej teorii ewolucji, neodarwinizmu), pierwotny kreacjonizm religijny ustąpił tzw. kreacjonizmowi naukowemu. Obecnie jego echa można znaleźć w wypowiedziach Macieja Giertycha, a także w publikacjach denominacji nieuznających metaforycznej interpretacji przekazu biblijnego, np. Świadków Jehowy[2][3][4].

Z drugiej strony, jest reakcją na pogląd głoszący, że przyjęcie wyjaśnień naukowych wymusza całkowite odrzucenie koncepcji religijnych, reprezentowany przez niektórych naukowców (np. Richarda Dawkinsa) oraz ideologów (np. Włodzimierza Lenina).

O ile obydwie powyższe postawy łączą naturalizm metodologiczny i naturalizm metafizyczny, o tyle u podstaw teistycznego ewolucjonizmu leży rozróżnienie między tymi dwoma zakresami naturalizmu oraz połączenie naturalizmu metodologicznego – obowiązującego w naukach przyrodniczych – z metafizycznym supernaturalizmem[5].

Rodzaje teistycznego ewolucjonizmu[edytuj | edytuj kod]

Zasadniczo ewolucjonizm teistyczny ma dwa nurty:

  • deistyczny, który zakłada, że Bóg stworzywszy świat nadał mu pewne prawa, których konsekwencją jest m.in. ewolucja biologiczna, jednak od tego momentu nie ingeruje w jego losy
  • teistyczny, który zakłada ciągłą ingerencję Boga w stworzenie, nieodróżnialną jednak przy użyciu metodologii nauk przyrodniczych od zjawisk naturalnych. Pogląd ten związany jest z koncepcją teologiczną uważającą, że akt stwarzania nie był jednostkowym wydarzeniem, lecz rozłożony jest na cały czas trwania Wszechświata.

Stanowisko wobec nauki[edytuj | edytuj kod]

Ewolucjonizm teistyczny nie neguje przydatności metodologii naukowej do opisu Wszechświata. Uznaje jedynie, że opis ten jest prawdziwy w zakresie poznawalnym przy pomocy metod naukowych, ale nie wyczerpuje całości obrazu, a metafizyka pozwala na próby interpretacji wykraczające poza zjawiska fizyczne. Z tej przyczyny w debacie ewolucjonizm-kreacjonizm zwolennicy kreacjonizmu ewolucyjnego zajmują miejsce po stronie ewolucjonizmu, uważając, przeciwnie niż klasyczni kreacjoniści, że kreacjonizm jest wyłącznie postawą filozoficzno-religijną, a nie naukową. Najbardziej znani przedstawiciele tego kierunku to:

Stanowisko Kościoła[edytuj | edytuj kod]

Wiele Kościołów, w tym Kościół katolicki początkowo nie zajmowało stanowiska w kwestii darwinowskiej teorii ewolucji, gdyż kwestia ta nie jest uznawana za istotną dla kwestii zbawienia. Niektórzy ich przedstawiciele dosłownie interpretując stworzenie świata według Biblii reprezentowali mimo to postawę negatywną. W połowie XX w. papież Pius XII, potępiając pewne filozoficzne konsekwencje ewolucjonizmu, przyznał, że teoria ewolucji biologicznej może mieć zastosowanie do człowieka, z wyłączeniem jego duszy[9]. Jan Paweł II poszedł dalej, twierdząc, że postępy nauki wskazują na to, że to ewolucjonizm jest czymś więcej niż hipotezą. Obecnie kreacjonizm ewolucyjny jest elementem filozofii przyrody prezentowanej na katolickich uczelniach i bywa traktowany jako zgodny z nauką katolicką, mimo że nie jest elementem oficjalnej doktryny katolicyzmu.

Wśród przedstawicieli Kościołów chrześcijańskich propagujących ten pogląd znajdują się m.in:

Zbliżone światopoglądy[edytuj | edytuj kod]

Inną nieco odmianą konsekwentnych prób godzenia teizmu i światopoglądu naukowego jako harmonijnie uzupełniających się sfer ludzkiego poznania są np. zasada NOMA ("Nie Obejmujące Się Magisteria")[10] czy koncepcja "BioLogos"[11]. Te koncepcje jednak oparte są na tych samych, co w klasycznym ewolucyjnym teizmie, kwestionowanych przez innych argumentach[12]. Podstawową różnicą między ewolucyjnym kreacjonizmem a podejściem NOMA są konsekwencje filozoficzno-światopoglądowe. Kreacjonizm ewolucyjny zakłada, że ewolucja darwinowska jest działaniem Boga, a więc zakłada teizm, podczas gdy ortodoksyjna zasada NOMA prowadzi do agnostycyzmu. Według zasady NOMA, obserwacje naukowe nie pozwalają ani na wyciąganie wniosków potwierdzających teizm, ani ateizm[13].

Odmienny sposób łączenia teizmu i nauki poprzedzała teologia naturalna, czyli dziedzina łącząca teologię i nauki, czy też protonauki w czasach, gdy nauki przyrodnicze były częścią filozofii. Niektóre jej nurty, prowadzące do dziewiętnastowiecznego i współczesnego kreacjonizmu zwanego naukowym, reprezentowane m.in. przez Williama Paleya, zostały skrytykowane z teologicznego punktu widzenia przez Johna H. Newmana w połowie XIX w.[13], a następnie z naukowego po opublikowaniu O pochodzeniu gatunków Darwina.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Michał Heller, Józef Życiński: Dylematy ewolucji. Tarnów: Biblos, 1996. ISBN 83-85380-95-7.
  2. Przebudźcie się!marzec 2014 ss. 4-7, Prawdziwa historia stwarzania
  3. Prowadzenie rozmów na podstawie Pism ss. 317-321
  4. Wnikliwe poznawanie Pism tom 2, ss. 798-803
  5. Niall Shanks: God, The Devil, and Darwin: A Critique of Intelligent Design Theory. Richard Dawkins (przedmowa). Oxford University Press, 2004. ISBN 0-19-516199-8.
  6. Paul Jerome Croce. Probabilistic Darwinism: Louis Agassiz vs. Asa Gray on Science, Religion, and Certainty. „Journal of Religious History”. 1 (22), s. 35–58, luty 1998. The Association for the Journal of Religious History. doi:10.1111/1467-9809.00049 (ang.). 
  7. Theodosius Dobzhansky. Nothing in Biology Makes Sense Except in the Light of Evolution. „American Biology Teacher”. 35. s. 128-129. 
  8. Robert James Berry: Bóg i biolog : wiara a nauki przyrodnicze. tłum. Jerzy Kochanowicz. Kraków: Wydawnictwo WAM, 2005. ISBN 83-7318-265-9.
  9. Encyklika Humani Generis
  10. Stephen Jay Gould: Skały wieków : nauka i religia w pełni życia. tłum. Jacek Bieroń. Poznań: Zysk i S-ka, 2002. ISBN 83-7298-089-6.
  11. Francis S. Collins: Język Boga : kod życia - nauka potwierdza wiarę. tłum. Małgorzata Yamazaki. Warszawa: Świat Książki, 2008. ISBN 978-83-247-0718-8.
  12. Paweł Koperski: Uzupełnianie nauki wiarą czy obrona religii przed rozumem? (pol.). racjonalista.pl. [dostęp 8 stycznia 2009].
  13. 13,0 13,1 Alister McGrath: Bóg Dawkinsa : Geny, memy i sens życia. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2008. ISBN 978-83-233-2448-5.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Kazimierz Kloskowski: Filozofia ewolucji i filozofia stwarzania. Warszawa: Wydawnictwo Akademii Teologii Katolickiej, 1999. ISBN 83-7072-125-7.