Tektyty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Tektyt)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tektyt
Indochinite.jpg
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny (SiO2) (ok. 75%) + związki Al, Fe, Ca, Na, K, Mg, Ti, Mn
Twardość w skali Mohsa ok. 5,5[1]
Przełam muszlowy
Łupliwość brak
Układ krystalograficzny amorficzny
Właściwości mechaniczne kruchy
Gęstość minerału 2,21-2,96[1] g/cm³
Właściwości optyczne
Barwa czarny, zielony, zielonożółty, zielonobrązowy, brązowy, bezbarwny (rzadko)
Połysk szklisty,
Współczynnik załamania 1,46 ... 1,51 (zmienny)[1]
Mołdawit z Czech
tektyt z Chin

Tektyty, empiryty – okruchy, bryłki, zasobnego w krzemionkę naturalnego szkliwa o niejasnym pochodzeniu koloru zielonego, brązowego lub czarnego przyjmującego kształt kilkucentymetrowej kropli.

Nazwa pochodzi od gr. tektos = stopiony.

Poglądy na pochodzenie tektytów[edytuj | edytuj kod]

  1. Według przeważających poglądów – kulka powstała ze stopionych skał podczas uderzenia bolidu w powierzchnię Ziemi. Występujące tam skały (a prawdopodobnie i fragmenty meteorytu) stopiły się i zostały wyrzucone w różnych kierunkach, czasami nawet dość daleko od miejsca zderzenia.
  2. Według innej hipotezy tektyty są szklistymi meteorytami, które przechodząc przez atmosferę ziemską najpierw topiły się, a następnie zestalały.
  3. Tektyty mogą być pochodzenia wulkanicznego – produktami erupcji wulkanicznej na Ziemi lub na Księżycu.
  4. Tektyty mogą być produktami działalności człowieka.

Właściwości[edytuj | edytuj kod]

  • najczęściej przyjmują formę kulistą, choć mogą przyjmować różne kształty,
  • powierzchnię mają nierówną- pobrużdżoną, pęcherzykowatą, poszarpaną,
  • często wykazują budowę fluidalną (z płynięcia),
  • są zbudowane z substancji amorficznej zasobnej w krzemionkę (70-80% SiO2), glinkę (11 – 15% Al2O3), alkalia (ok. 3,3 – 4% Na2O i K2O),
  • zawierają niewielkie domieszki wapnia, żelaza, magnezu, manganu, tytanu i wtrącenia stale, ciekłe i gazowe,
  • są zazwyczaj zielone – w odcieniach, ale bywają też bezbarwne, białe, żółte, czarne i wielobarwne,
  • rzadko bywają przezroczyste,
  • mają szklisty połysk i najczęściej muszlowy przełam,
  • twardość w skali Mohsa wynosi około 5,5,
  • gęstość waha się od 2,21 do 2,96 g/cm 3,
  • masa rzadko przekracza 300 g, lecz zdarzają się kilkukilogramowe,
  • wiek określa się metodami radiometrycznymi: najstarsze mają 34 mln lat, najmłodsze 0,75 – 2 mln lat.

Najbardziej znane tektyty[edytuj | edytuj kod]

Vltavin – występuje w Czechach nad Wełtawą; mołdawit, australit, jawait, filipinit, indochinit, tajlandyt, bilintonit, irgizyt, bediasyt, georgianit, iworyt, rizalit, Muong Nong, bediazyt, zhamanshinit, szkliwo Pustyni Libijskiej.

Do tektytów zalicza się niekiedy queenstownit i lechatelieryt.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • mają duże znaczenie kolekcjonerskie
  • olbrzymie znaczenie naukowe
  • poszukiwane i wysoko cenione kamienie ozdobne i jubilerskie.

Tektyty należą do najbardziej "suchych" materiałów znanych nauce, gdyż zawartość wody związanej w strukturze krystalicznej wynosi tylko około 0,005%.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Nikodem Sobczak: MAŁA ENCYKLOPEDIA KAMIENI SZLACHETNYCH I OZDOBNYCH. Wydawnictwa "ALFA", 1986 Warszawa, s. 169. ISBN 83-7001-030-X.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]